Главная страница
Контакты

    Басты бет


Тақырып 1 Ақпарат

жүктеу 333.32 Kb.



жүктеу 333.32 Kb.
Дата14.09.2018
өлшемі333.32 Kb.

Тақырып 1 Ақпарат


Тақырып 1 Ақпарат Информатика-ЭЕМ арқылы мәліметтерді жинау, сақтау, түрлендiру, тасымалдау, пайдалану заңдылықтары мен тәсiлдерiн зертейтiн ғылым.
Блок тақырыбы (Заголовок блока; block header) - блоктың басында орналасып, ол жайлы мәліметтер беретін және операциялық жүйеде қолданылатын арнайы жазба. Мысалы, блок тақырыбында оған кіретін логикалық жазбалар саны көрсетілуі мүмкін.
Мәліметтер (данные; data) - автоматты құралдардың көмегімен, кей жағдайда адамның қатысуымен, өңдеуге I ыңғайлы түрде берілген мағлұмат. Мәліметтердің кірістік, шығыстық, басқару, проблемалық, сандық, мәтіндік, графикалық және т.б.
Мәліметтер дегеніміз регистрленген сигналдар.
Сигнал (лат. signum - белгі) - берілген хабарды тасымалдайтын(алып жүретін) физикалық процесс.
Физика курсынан белгілі, барлық физ. зат үнемі қозғып, энергиямен алмасып тұрады. Зат энергиямен алмасқан кезде, сигналдар пайда болады. Бұл сигналдар фқ денемен әрекеттескенде дененің белгілі бір қасиеттері өзгереді, яғни мәліметтер пайда болады – бұл құбылыс сигналдардың регистрленуі деп аталады. Ақпарат (информация) –латын сөзi, “informatio”- баяндау, түсiндiру,бiлу. Ақпараттың анықтамасы жоқ, ондықтан оның орнына ұғымды қолданады. Бірақ бір ғылымда енгізілген ақпарат ұғымы екінші бір ғылымда мүлдем басқа ұғым береді. Ақпарат-белгiлi бiр нәрсе (адам, жануар, зат, құбылыс) туралы берiлетiн мәлiметтер тобы. Ақпараттың қасиеттері: Дәлдiгi - iстiң ақиқаттық жағдайын толық ашу керек.
Жағдай - адам әрекетінің , жан-жануарлар тіршілігінің, табиғат пен қоғамдағы өзгерістің, оқиғаның, т.б. айналадағы ортаның ықпалына тәуелділігін білдіретін философиялық ұғым. Табиғаттағы, қоғамдағы белгілі бір өзгерісті тудырушы алғышарт есебінде де қарастырылады.
Толықтығы -информацияны түсiнуге және белгiлi бiр шешiм қабылдауға жеткiлiктi болуы керек. Бағалылығы –информацияны пайдалана отырып, қандай мәселелер шеше аламыз. Түсiнiктiлiгi -информацияның пайдаланушыға түсiнiктi тiлде жазылуы. Объективтілігі және субъективтілігі. Мысалы, фотодағы табиғаттың суреті не құбылысы бізге объективті ақпарат береді. Ал адам салған бұл табиғат суреті объективті бола алмайды. Ақпатараттық процесс барысында ақпараттың объективтілігі әр қашан төмендейді. Мысалы, құқық пәндерінде бір оқиғаны көрген адамдар әр кім өз түсінігі бойынша әр – түрлі ақпарат береді. Түрлерi: текстiк, сурет, фотобейне, дыбыстық сигналдар, электр сигналдары, магниттiк жазба. Берiлу жолдары: қимылдар, мимика, сызу-сурет, музыка, сөйлесу тiлдерi, байланыс құралдары, электрондық желiлер арқылы.
Жазба, математикада - қисық сызықтың жазбасы - ұзындығы берілген қисық сызықтың ұзындығына тең болатын түзу кесіндісі. Мұндай кесіндіні іздеу қисық сызықты түзулеу деп аталады. Қисық сызықтың жазбасы деп кейде оның эвольвентасы түсініледі.
Бізді қоршаған орта: жан-жануарлар мен өсімдіктер, Жер мен Ай, Күн мен алыстағы жұлдыздар - осылардың барлығы да табиғат деген ауқымды ұғымды білдіреді.
Байланыс құралдары (орыс. средства связи) - ұрыста бір жақты не екі жақты байланыс орнатуға арналған техникалық құралдар: радио, радиорелелік, сымды, жылжымалы және сигналдық құралдар, сондай-ақ байланыс ұшақтары мен тікұшақтар.
Мәліметтермен жүргізілетін негізгі операциялар: сақтау, жинақтау, беру (шығару), өңдеу Мәліметтердің құрылым типтері: 1. Сызықтық құрылымы (тізімдер) – элемент адресі өз номерімен анықталатын реттелген құрылым. 2. Кестелік құрылым (матрица) - элемент адресі жол мен баған номерімен анықталатын реттелген құрылым. 3. Иерархиялық құрылымда әр элементтің адресі маршрутпен анықталады.
Құрылым (лат. structura - түзіліс, орналасу, тәртіп) - объектінің тұтастығын, тепе-теңдігі мен негізгі қасиеттерінің сақталуын қамтамасыз ететін байланыстар мен қатынастар жиынтығы. Құрылым жүйе және элемент ұғымдарымен тығыз байланысты.
Маршрут (route) - графтың екі төбесінің арасындығы жол; есептеу желісінің тораптары мен терминалдарының арасындағы хабарламаны жеткізу жолы; микрокомпьютерлерде - жинақтауыштың логикалық атауы мен файлды қайдан іздестіру керек екендігін көрсететін өзара бағыныңқы каталогтардың атауларының тізбекшесінен тұратын белгі.
Мысалы, калькулятор программасын іске қосу жолы: Пуск – программы – стандартные – калькулятор. Тақырып 2 Кодтау. Екiлiк код ЭЕМ енгiзiлген информацияны нөлдер мен бiрлер арқылы өрнектейдi. Себебi, 1-проводта сигнал (электр тогы) бар, 0-проводта сигнал (электр тогы) жоқ қалыптарына сәйкес келедi. Информацияны осылайша 0-дер мен 1-лер арқылы өрнектеу екiлiк кодтау деп аталады. 0 немесе 1 қалыптары бит деп аталады. Бит- информацияның ең кiшi өлшем бiрлiгi. Хабарламаны жiберуге арналған ең бiрiншi кодты телеграф аппараты үшiн Сэмюэль Морзе жасады. Қазiргi дербес компьютерлерде (ДК) информация ASCII кодымен ( American Standart Code for Information Interchange ) – американдық стандарттық кодта өрнектеледi.
Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.
Дербес компьютер (қысқаша ДК) - компьютердің қазіргі уақытта ең кең тараған түрі болып табылады. Дербес компьютер бір мезгілде бір адамның пайдалануына арналған. Дербес компьютерлердің негізгі екі санаты бар: стационарлық және тасымалы компьютерлер.
Россияда орыс алфавитiнiң символдары бар альтернативтi ASCII коды пайдалынады. Санау жүйелерi позициялық және позициялық емес болып екiге бөлiнедi.
Позиция (лат. posіtіo - орны, жағдайы, орналасқан жері) - Қандай да бір нәрсенің орны, орналасуы (мысалы, шахмат тақтасындағы фигуралардың позициясы); Шекті музыкалық аспаптың мойнындағы сол қолдың бір жерде тұрып, дыбыстардың белгілі бір кезектігін орындайтын орны; Классикалық бидегі қолды ұстап тұру мен аяқтарды қоюдың бұлжымас ережелері.
Позициялық санау жүйесiнде цифрдың мәнi оның сандағы позициясына (разрядына) байланысты. Мысалы: 455 санында 4 цифрасы жүздiктi, 245 санында 4 цифрасы ондықты, 184 санында 4 цифрасы бiрлiктi бiлдiредi. Позициялық емес санау жүйесiнде цифрдың мәнi оның сандағы позициясына (разрядына) байланысты емес. Мысалы, римдiк санау жүйесiнде ХI санында Х-ондықты, I-бiрлiктi бiлдiрдi; IХ санында да I-бiрлiктi, Х- ондықты бiлдiрдi. Санау жүйелерiнiң айырмашылықтары оның базалық цифрларына байланысты. Санау жүйелерi Базалық цифрлары Екiлiк Сегiздiк Ондық Он алтылық 0,1 0,1,2,3,4,5,6,7 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9, A,B,C,D,E,F Тақырып 3 Есептеуіш техника. Ақпараттық технологиялар Есептеу техникасы – мәліметтерді автоматты түрде өңдеуге арналған құрылғылар жиыны.
Компьютер (ағылш. computer - «есептегіш»), ЭЕМ (электрондық есептеуіш машина) - есептеулерді жүргізуге, және ақпаратты алдын ала белгіленген алгоритм бойынша қабылдау, қайта өңдеу, сақтау және нәтиже шығару үшін арналған машина.
Ақпарат технологиясы (ағылш. information technology, қысқ. IT) - объектінің, процестің немесе құбылыстың күйі туралы жаңа ақпарат алу үшін мәліметтерді жинау, өңдеу, жеткізу тәсілдері мен құралдарының жиынтығын пайдаланатын процесс.
Кәдімгі информациялық технологиялар деп көбінесе қағаз жүзінде әртүрлі информацияларды дайындау, жинау, өндеу және тасымадау процестерін айтады. Жаңа информацилық технологиялар деп ЭЕМ-дер мен олардың желілері арқылы-әсіресе дербес компьютерлер көмегі арқылы-информацияны дайындау, жинау тасымалдау және өңдеу технологияларын айтады. Информациялық процестер-адамдар арасында, тірі организмдерде, техникалық құрылғыларда және қоғамдық өмірде информацияны тасымалдау, жинақтау және түрлендіру процестері. Дербес ЭЕМ-дер-жұмыста, үйде бір адамның пайдалануына арналған шағын компьютерлер. Дербес ЭЕМ-дер журналдар, кітаптар және әртүрлі құжаттар дайындауда текст теріп, оны түзету үшін кеңінен қолданылады. Оның үстіне осындай шағын не үлкен ЭЕМ-дерге негізделген жаңа информациялық технологиялар-картотекадағы, каталогтардағы, әртүрлі архивтердегі және кітапханалардағы информацияларды жинақтап, біріктіріп сақтай алатын, керектілерін жылдам іздеп таба алатын түрлі-түрлі мәліметтер базасы, әрі информацилық жүйелер болып табылады. Жаңа информациялық технологиялардың жан-жақтылығын дұрыс түсіну үшін «технология» ұғымының мәнін ашып алу қажет. Қоғамдық дамудың алғашқы кезеңдерінде «технологи» деп белгілі бір заттарды жасау кезіндегі жұмыстар жиынын айтатын еді. Өндірістің күрделіленуі, оны механикаландыру мен автоматтандыру технология ұғымын машиналар, механизмдер, құрал-саймандар және т.б. өндіруді ұйымдастыру тәсілдері мен оған керекті техникалық жабдықтар жиыны ретінде қабылдады.
Құрал-саймандар (Шанцевый инструмент) - әскерлердің ұрыс кезінде жеке құрамның ор қазуға, фортификациялық құрылыстар, маневр жолдарын жасауға, көпір құрылысына және бөгеттер жасауға кажетті құралдар. Құрал-саймандар тасылуына байланысты жауынгерлердің пайдалануына қажетті үнемі өздерімен бірге алып жүретін шағын құралдар және әскери көліктік машиналармен алып жүретін көлемді құралдар (үлкен күректер, балта, лом, ара, киркомотыла) болып бөлінеді.
Механикаландыру (Механизация) - қолмен істелетін жұмыстарды машиналармен, механизмдермен ауыстыру.
Механизм (гр. mehane - құрал, мәшине) - бір немесе бірнеше қатты денелерді басқа қатты денелер арқылы қажетті қозғалысқа келтіретін денелер жүйесі. Механизм құрылымдық белгілері бойынша топсалы (иінтіректі), бағдартқышты, тісті, сыналы, бұрамалы, ыңғайландырғыш, арнайы, шыбық қысқыш, иілгіш буынды, гидравликалық, пневматикалық және электрлі құрылғылары бар және т.б.
Жабдық - бір нәрсеге керек механизмдер, тетіктер, әр түрлі құралғылар жинағы.
Есептеу машиналарын басқару органдары ретінде пайдалана отырып, автоматтандыруға негізделген осы кездегі жаңа технологиялар өндіріске кететін жұмыс көлемі мен оны қайта құру істерін әлдеқайда оңайлатып жіберді. Осыған орай қазіргі «технология» ұғымына аз дегеннің өзінде үш компонент -өндіріске керекті жабдықтар, оны құру тәсілдері және оны ойдағыдай ұйымдастыру жолдары кіреді. Бірақ олардың бәрі де мәліметтер қоймасы мен мәліметтер қорлары бар, ЭЕМ арқылы жобалау жабдықтары және т.б. мүмкіндіктері ар компьютерлік техникаға негізделген болуы тиіс. Ал бұларды қарастыру үшін ЭЕМ жұмысын қалай басқаруға болатынын анықтайтын программаларды білуіміз керек. Тақырып 4 Есептеуіш жүйенің құрамы Есептеу жүйесі – бір жұмыс аймағын қызмет етуге арналған құрылғылар мен программлар жиыны. Конфигурация- есептеу жүйесінің құрамы. Конфигурация аппараттық және программалық болып бөлінеді. Аппараттық қамсыздандыру - есептеу жүйесінің аппараттық конфигурациясын құрайтын құрылғылар жатады. Аппараттық интерфейс – Логқ құрылғылардың көмегімен ЕЖ-нің блоктарын қосады.Аппараттық интерфейс 2 түрлі: тізбекті, параллелді. Тізбекті интерфейс арқылы байттар бірінен соң бірі өтеді, ал параллелді интерфейс арқылы байттар блоктармен өтеді. ЕЖ-де аппараттық интерфейстің стандартын – протокол деп атайды. Протокол – техникалық шарттардың жиыны. Бұл шарттардың орындалуын құрылғыны жасаушылар қамтамасыз етеді. Программа – магниттік сақтауышта (дискіде) файл түрінде жазылып сақталып, жұмыс істеуші адамның командасы бойынша компьютер жадына жүктеліп орындалатын машина тіліндегі нұсқаулар жиыны.
Файл (ағылш. File) - дерек сақтаудың негізгі бірлігі болып табылады.
Команда (command, instruction) - 1) программалау тілдерінде - кез келген операцияны орындауды және оған керекті мәліметтерді (операндыны) бейнелейтін өрнек; компьютер атқаруға тиіс операция сипаты; 2) ақпаратты өңдеу процесіне байланысты атқару құрылғысында жүйенің белгілі бір операцияны орындауын талап ететін басқару сигналы; 3) программа орындау процесінің адымын анықтайтын ұйғарым.
Нұсқау (Инструкция; лат. instructio - құру, ереже) - әскердің (күштің) қандай да бір жағын реттейтін немесе ұрыс құралдарын қолдану мен пайдалану мәселелері бойынша толық нұсқаулары бар құжат. Нұсқау мемлекеттің қолданыстағы заңдары, үкіметтің қаулылары, бұйрықтар мен директивалар, жарғылар мен басшылыққа алынатын құжаттардың негізінде шығарылады, Нұсқауды шығару құқығы қорғаныс министріне, оның орынбасарларына, қарулы күштер түрлерінің бас қолбасшысына, әскер түрлерінің (арнайы әскер түрлерінің) қолбасшыларына (бастықтарына) берілген. Нұсқауда әдетте жойғыш құралдарды қолдану және ұрыс қимылдарын қамтамасыз ету (бомба тастау бойынша нұсқау), жауынгерлік дайындықты қамтамасыз ету (жаттығу және ұрыс атыстарын ұйымдастыру және өткізу бойынша нұсқау) мәселелері көрсетіледі. Мұнда, сонымен қатар, қандай да бір қызметгі реттейтін ережелер мен нормалар айтылуы мүмкін (әскери тасымал құжаттарын есепке алу тәртібі, оларды ресімдеу мен пайдалану және әскери тасымалдардың төлемақысы туралы нұсқау). Қорғаныс министрлігінің орталық аппараттарындағы органдары шығаратын әскерлердегі (флот күштеріндегі) нұсқаулардан басқа, әскер қызметіне катысты, мысалы, полк кезекшісінің нұсқауы, қарауыл бастығының нұсқауы сияқты нұсқаулар дайындалады. Бұл нұсқаулардың мазмұны әскери жарғы талаптары мен әскерді (флот күштерін) орналастыру ерекшеліктерін есепке алуға негізделеді. Нұсқау ережелері міндетті түрде орындалуы тиіс.
Интерфес- программалық жабдық пен жұмыс істейтін адам арасындағы сұхбат жүргізу щарттары мен келісімдер жиыны. Программалық жасақтар – информациялық технологиялардың елеулі бір бөлігі. Программасыз кез келген аппаратура жәй элементтер жиыны болады да, ол ешнәрсе істей алмайды.
Аппаратура (ағылш. Hardware, equipment) - компьютердің техникалық құралдары мен физикалық жабдықтары; (механикалық, электрлік және электрондык құрылғылар) яғни компьютердің құрамындағы құрылғылар: мысалы, пернетақта, монитор және т.б.
ЭЕМ программалары екі топқа бөлінеді: жүйелік программалық жасақтар қолданбалы программалық жасақтар Жүйелік программаларды да мынадай етіп жіктеуге болады: операциялық жүйелер утилиттер Қолданбалы программалақ жасақтар – белгілі бір мамандық салалсында нақты есептер шығара алатын программалар жиыны. Олар белгілі бір мақсатта пайдаланатын және әмбебаб болып екіге бөлінеді. Әртүрлі информацияларды өндай алатын әмбебаб программалық жабдықтар мынадай түрлерге жіктеледі: текст редакторлары; графиклық редакторлар; электрондық кестелер; оқыту және ойнау программалары информациялық жүйелер. Тақырып 5 Дербес компьютердің құрылысы ДК әмбебап техникалық жүйе.
Кесте (таблица; table) - мәліметтерді жолдар мен бағаналар қиылысында орналастыру арқылы ұсыну тәсілі. Әдетте, кестенің бірінші жолы бағаналардың тақырыптарымен толтырылады. Бағаналардағы мәлімет типтері әр түрлі болуы мүмкін, бірақ бір бағанада орналасатын мәліметтер бір типті болуы қажет.
Компью́тер (ағылш. computer - «есептегіш»), ЭЕМ (электрондық есептеуіш машина) - есептеулерді жүргізуге, және ақпаратты алдын ала белгіленген алгоритм бойынша қабылдау, қайта өңдеу, сақтау және нәтижесін шығару үшін арналған машина.
Оның конфигурациясын қажетінше өзгертуге болады. Оның негізгі конфигурациясы: жүйелік блок, монитор, клавиатура, маус. Жүйелік блок негізгі болып есептеледі. Оның ішіндегі құрылғылар ішкі, ал сырттан қосылған құрылғылар сыртқы деп аталады. Сыртқы қосымша құрылғылар перефириялық деп аталады. Дербес компьютердің негізгі құрылғылары: Процессор Жады Енгізу құрылғылары Шығару құрылғылары Процессор – барлық есептеулер жүргізетін компьютердің негізгі микросхемасы. Процессор ұяшықтардан тұрады. Онда мәліметтер сақталады және өңделеді. Процессордың ішкі ұяшықтары регистр деп аталады. Процессордің негізгі параметрлері: Разрядтілігі – 1 такт ішінде өз регистрлерінде қанша байт мәліметтерді өңдей алатынын көрсетеді. Процессордің такт жиілігі жоғары болса, ол көп коммандаларды орындайды, және өнімділігі сонша жоғары болады. Кэш жады размері. Кэш жады процессор мен жедел жад арасында дәнекерлік роль атқарады. Процессорге мәліметтер қажет болғанда ол алдымен кэш жадыға сұраныс жібереді. Егер онда керекті мәліметтер болмаса, жедел жадыға сұраныс жібереді. Жедел жадыдан мәліметтерді қабылдағанда процессор оларды кэш жадыға кіргізеді. Жады – мәліметтерді, программаларды сақтауға арналған құрлғы. Ол Ішкі және Сыртқы болып екіге бөлінеді. CMOS жадысы. CMOS микросхсы иілгіш және қатты диск, процессо және басқа да аналық платаның құрылғылары туралы мәліметтерді сақтайды. Жүйелік сағат көрсеткіші сонда сақталады. Енгізу құрылғылары – мәліметтерді сыртқы ортадан компге енгізу үшін қолданады. (Маус, трекбол, пенмаус, джойстик, дигитайзер- графикалық планшет, цифрлік фотокамера, сканер, микрофон, негізгісі пернетақта.
ГРАФИКАЛЫҚ ПЛАНШЕТ (Графический планшет; graphic tablet) - жиектік кескіндерді нүктелеп енгізу қүрылғысы. Графикалық планшет сызуға арналған қаламмен жасақталып, компьютерге қосылған жазық тақта болып келеді.
) Шығару құрылғылары – Кң жұмыс нәтижесін адамға жеткізеді. (Принтер, колонкалар, негізгісі монитор.) Монитор - басты шығару құрылғысы. Оның параметрлері: типі, размері, бейненің регенирациялау жиілілігі, қорғаныс классы. Тақырып 6 Операциялық жүйелер Операциялық жүйелер –компьютерді басқаратын және қолданбалы программалармен байланыстыратын программа. Дербес компьютерлерде кең тараған операциялық жүйелерге MS DOS, WINDOWS, OS2,UNIX, LINUX. WINDOWS, OS2,UNIX – көп есепті жүйелер болып саналады. Көп есептілік –бір компьютерде бір уақытта қатарласа бірнеше есепті шығару мүмкіндігі немесе бірнеше әрекеттің қатар атқаралып жатуы. MS DOS- бір есепті жүйелер болып саналады. Утилиттер – белгілі бір қосымша қызмет атқаруға керекті программалар тобы. Сервистік программалар -әрбір адамның операциялық жүемен жұмыс істеуін жеңілдететін программалар тобы. ОС-тың екі негізгі қызметі: барлық қолданбалы және жүйелік программалардың жұмысын, оларды бір – бірімен және аппараттық жабдықтармен байланыстыра отырып, қамтамасыз ету; әрбір адамға ЭЕМ-ді жалпы басқару мүмкіншілігін беру. Файл атына тіркеліп тұратын оның заты немесе типі онда сақталатын информацияның тегіне, мазмұна, түріне қарап беріледі .ASM-ассамеблер тілінде жазылған программа .BAK-негізгі файлға зақым келген жағдайларда қолданатын резерв файл .BAS –BASIC тілінді жазылған программа түріндегі файл .BAT-дестелі түрінде өңдеуге арналған командалық файл .COM-тәуелсіз орындалатын командалық файл .DAT-берілген мәліметтер файл .DOC-өңдеуге арналған текст файл .EXE-ОС басқаруымен жұмыс істейтін, бірден орындалатын файл .Pas-Паскаль тілінде жазылған программалық файл .txt- Текстік файл Тақырып 7 Сервистік құралдар Компьютерлік вирус Компьютерлік вирус дегеніміз - әдетте өлшемібойынша кіші арнайы компьютерлік программа.
Вирус - басқа программалар мен файлдарға өз көшірмесін автоматты түрде кірістіре отырып, файлдарды «бүлдіретін» компьютерлік шағын бағдарлама (1-2 Кб) немесе макрос. Зақымданған мәліметтерді жедел жадқа жүктеуде онда орналасқан басқа файлдарға өтіп, оларға да зақым келтіре алады.
Басқа программаларда «көбейтілетін» және «жұғатын» мүмкіндігі бар. Компьютерлік вирустар «таза» компьютерге вирус жұққан иілгіш дискеттер арқылы таратылады. Егер компьютер жергілікті желіге таралуына бұрынғыдан да кең жол ашылады. Вирустар әсерін жоятын антивирустық программаларды үш негізгі топқа бөлуге болады: Файл мәліметтерінің бақылауға арналған олардың қосындыларын есте сақтауға негізделген программалар.
Бақылау - зерттеу не тексеру әдісі. Бақылау арнайы жоспар бойынша жүргізіледі. Жоспарда Бақылаудың мақсаты мен міндеттері, объектісі (сабақ, саяхат, лабораториядағы, шеберханадағы, оқу-тәжірибе учаскесіндегі оқушылардың жұмыстары), жүргізу әдісі мен жолдары дұрыс көрсетілуі тиіс.
Программаға немесе операциялық жүйеге вирус жұққан сәтте оларды анықтайтын резиденттік программалар. Вирус жұқтырылғаннан кейін олардың бар екенін анықтайтын программалар. Компьютерге вирус жұқтыру мүмкіндігін азайтатын және жұққан жағдайда оның зиянкесті әрекеттерін барынша азайтатын шаралар: Информацины әркімнің жиі пайдалануын шектеу және оның көшірсмесін сақтау. Сырттан келген мәліметтерді мұқият тексеруден өткізу. Вирустан «емдеу аспаптарын» дауындап қою. Белгілі бір уақыт сайын компьютерді тексеріп отыру. Файлдарды архивтеу Егер файл жадтың көп көлемін алса және дискетке сыймайтын болса, оны қысуға мүмкіндік беретін арнайы бағдармалар қолданылады. Информацияны қысу дегеніміз – файлдағы информацияның көлемін кішірейту оны архивтеу деп атайды. Архивтеу файлды бөгде адамдардың орынсыз қатынауынан информацияны парольмен қорғайды және файлдарды компьютерлік вирустардан бүлінуден жартылай қорғайды. Архивтеу қарапайым қапшықтар мен файлдарды буып-түйіледі және арнайы архивтік файлға орналастыру Архивтік файл дегеніміз өзінде бір немесе бірнеше файлдар немесе қысылған түрде қапшықтар арнайы түрде ұйымдастырылған файл.
Қапшықтану - дене құрылымдарының дәнекер ұлпалы қапшықтармен қапталу процесі. Сезімтал жүйке ұштары сыртынан дәнекер ұлпалық қапшықтармен қапталып, пішіні әртүрлі сезгіш денешіктерді (Фатер-Пачини денешігі, Мейснер денешігі, жыныс денешіктері т.б.)
Көлемі бойынша үлкен архивтік файлдар бірнеше дискілерде (томдарда орналасуы мүмкін. Мұндай архивті көптомды деп атайды. Егер архивтеу процессі бар болса онда кері процесс архивтен шығару болуы қажет. Архивтік файл құру үшін ондаған арнайы архиватор-бағдарламалар бар. Кең тараған бағдарламалардың ішінен ARJ, RAR, PRZIP атауға болады. Осы архиваторлардың барлығы архивтеудің негізгі міндеттерін орындайды: Жаңа архивтерді құру; Архивтерден файлдарды алу; Бар архивке файлдарды қосу; Өзі шешілетін архивтерді құру; Көп томды архивтерді құру; Архивтерді бүтіндігіне тестілеу; Зақым келтірілген архивтерді толығымен немесе жартылай қалпына келтіру; Бөгде адамдардың қарауынан және өзгертуінен архивтерді қорғау. Өзі шешілетін архив . EXE кеңейтілуін алады. Қолданушы архивті бағдарлама сияқты жүктейді, содан кейін архивтің шешілуі автоматы түрде жүреді. Дискілерді форматтау Дискімен жұмыс атқарғанда, оларды форматтау қажет болады, яғни жұмыс орындалатын операциялық жүйе нұсқасында бөліктерге бөлуді талап етеді. Форматталған кезде дискідегі барлық информация жойылады. Дискіні форматтау үшін: Мой компьюютер белгісіне маус көррсеткішін орналастырып, батырманы екі рет шертсе, оның терезесі ашылады. Қапшық терезесіндегі А: дискінің белгісінде маустың оң батырмасын шертеді. Динамикалық менююден Форматировать командасын таңдайды. Windows экранында форматтаудың қажетті тәсілін (әдісін) таңдайтын терезені бейнелейді. Форматтаудың екі түрлі әдісі бар: Толық (Полное) –форматтаудың бұл жағдайында кезінде бұзылған секторлардың бар екендігі немесе жоқтығы тексеріледі.
Сектор (sector) - пішімдеу кезінде қатқыл немесе иілгіш дискіде жасалған центрлес жолшықтардың біреуінің сегменті; магниттік диск бетіндегі концентрлік шеңбер бойын қуалай орналасқан сызық жолға жазылатын ақпараттың негізгі бірлігін (ең аз көлемін) сақтайтын оның бір бөлігі.
Бұл әдіс көбінесе диск жаңа болғанда пайдаланылады. Тез немесе жылдам (Быстрое) –бұл жағдайда дискідегі информациялар өшіріледі. Бұл әдіс бұрын форматталмаған дискілерде қолданылмайды. Форматтау әдісін таңдап болғаннан кейін, Начать батырмасында маусты шертеді. Тақырып 8 MS DOS-та жұмыс жасау. NORTON COMMANDER, Far manager қабықшасы DOS ж‰йесiнiњ негiзгi ќ±рамы: BIOS - т±раќты жадыда жазылѓан, енгiзу-шыѓарудыњ базалыќ ж‰йесi. Ол мына программалардан т±рады. а) компьютердiњ ж±мысќа жарамдылыѓын тексерушi тест; б) ОЖ-нi ж‰ктеудi шаќыратын программа; ОЖ-нi ж‰ктеушi (загрузчик ОС) - С дискiсiнiњ нөлінші жолында жазылѓан. Ол Iо. sys жєне Msdos.sys программаларын ж±мысќа ќосады. Iо. sys - BOIS-ќа косымша программа; Msdos.sys - жадыныњ бµлiнуiн, файлдардыњ орналасуын аныќтайды. Командалыќ процессор (command.com) - пайдаланушы енгiзген команданы µњдейдi, iшкi жєне сыртќы командаларды орындайды.
Пайдаланушы (Пользователь; user, subscriber) - 1) асқа жүйенің ресурстарын пайдаланатын программа немесе жүйе; 2) терминал(пернетақта мен экран) арқылы электрондық машинамен бірлесіп әрекет жасайтын адам.
config.sys - ж‰йенi ‰йлестiру файлы (файл конфигурации системы). autoexec.bat - компьютердi ж‰ктеу кезiндегi орындалатын командалар мен прогаммалар тiзiмi кµрсетiлген файл. WINDOWS жүйесінде DOS-ты жұмысқа қосудың екі әдісі бар. 1. Пуск-Программы-Сеанс MS DOS 2. Пуск-Завершение работы-Режим эмуляции MS DOS Сеанс MS DOS режимі WINDOWS-тың басқаруымен терезе түрінде жұмыс істейді. DOS ж‰йесi ж‰ктелген соњ, экранда мынадай жол пайда болады: С: WINDOWS > б±л жол командалыќ жол деп аталады. Бұл жолдағы С: WINDOWS жазуы белсенді дискі мен белсенді каталогты білдіреді. Ал > белгісі DOS -тың шақыру белгісі деп аталады. DOS командалары осы жолѓа жазылады. Жолдың соңында Enter клавишасы басылады. Файлдар. Кез келген программа немесе документ дискiге файл т‰рiнде жазылады. Файл дегенiмiз - дискiнiњ белгiлi бiр атпен аталѓан бµлiгi. Мысал: spravka.txt; pole.exe; autoxec.bat; abc.doc. Н‰ктеге дейiнгi жазу файлдыњ аты, ал н‰ктеден кейiнгi жазу – расширениесi деп аталады. Файлдыњ аты латын алфавитiнде, 8-символдан артыќ болмау керек. Кеңейтілуі ‰ш символдан т±рады, ол файлдыњ типiн бiлдiредi. DOS-тың ішкі командалары № Ком-анда Қызметі Командалық жолда жазу түрі Мысал жазылуы түсініктеме І. Каталогпен ж±мыс iстеу командалары. 3 md Жања каталог жасайды С:> md каталог аты С:> md kurs С дискісіндегі түпкі каталогта kurs каталогын жасайды. 4 dir Дискiнiњ мазм±нын (каталогтар мен файлдар тiзiмiн) көрсетеді С:> dir каталог аты (Егер каталогтың аты көрсетілмесе белсенді каталогтың мазмұнын көрсетеді) С:> dir kurs Kurs каталогының мазмұнын көрсетеді 7 Cd Басќа каталогќа ауысу С:> Cd С:> Cd proba Proba каталогы ашылады 8 cd Т‰пкi каталогќа ауысу С:> cd С: proba > cd Proba каталогы жабылып, түпкі каталогқа шығады 9 rd Каталогты жою С:> rd Ашық каталог жойылмайды. С:> rd proba Proba каталогы жойылады. Сd.. Бір деңгей жоғары шығу 10 move Каталогтыњ атын ауыстыру С:> move С:> move proba super Proba каталогының атын super деп өзгертеді Файлдармен ж±мыс iстеу программалары.
ДЕҢГЕЙ (Уровень; layer, level) - абстракциялы дерексіздік дәреже; иерархиялық құрылым қабаты; осы желімен орындалатын белгілі бір мәселелер кешенін сипаттайтын есептеуіш желі қүрылымының логикалық қабаты,
11 copy con Клавиатурадан текстiк файл жасайды С:> copy con файлдыњ аты Файлдыњ тексi клавиатурадан терiледi. Болѓан соњ CTRL Z клавишалары басылады, ^ Z шыѓады, Enter клавишасы текстiк файлды жасау аяќтайды. С:> copy con super1 super1 файлы клавиатурадан енгізіледі 12 type Текстiк файлды ќарау С:> type файлдыњ аты С:> type super1 14 Сopy Файлдыњ кµшiрмесiн алады С:> сopy қайдан нені қайда қандай атқа copy C:ABab1.txt A:ABab2.doc- С: дискiсiнiњ АВ каталогындаѓы ab1.txt файлын А дискiсiндегi АВ каталогына ab2.doc атпен кµшiредi. 18 ver ОЖ-нiњ версиясын ќарау C:> ver 17 CLS экранды тазарту. Тақырып 9 Мәтіндік редактор. MS Word мәтіндік редакторы Word – Windows жүесіндегі құжаттарға мәтінді енгізуге, оларды редакциялауға, графиктерді безендіруге, суреттерді, формуларды, кестелерді, фото орналастыратын графикалық редактор. Word іске қосу – ПУСК Программы Microsoft Word.
Microsoft Office Word (күнделікті - MS Word, WinWord немесе жай ғана Word) - Macintosh компьютерлерінде және Windows, DOS ортасында жұмыс істейтін, қазіргі кезде кең таралған, ең қуатты мәтіндік процессорлардың бірі.
Word-тан шығу – Файл Выход. немесе ALT F4 Курсорды мәтін бойынша жылжыту. Курсорды құжат бойынша жылжыту үшін келесі пернелерді қолдануға болады: ағымдағы жолдың басына қою ағымдағы жолдың аяғына қою құжаттың басына құжаттың аяғына Құжатпен жұмыс Жаңа құжатты құру– Файл Создать Обычный ОК.
Перне (Клавиша; key) - 1) пернетақтадағы бір перне; оны басқанда таңбаға сәйкес код қалыптасады да, ол экранға шығады немесе белгілі бір әрекет іске асады; 2) криптографиялық кілт - ақпаратты шифрлау және кері шифрлау үшін пайдаланылатын құпия код (символдар жинағы); 3) кілт - мәліметтер файлындағы жазбаны немесе жазбалар тобын ұқсастырғыш.
немесе құралдар тақтасында «Создать» батырмасын басу. Шаблон бойынша жаңа құжатты жасау - Файл Создать құжаттың типін таңдау (Письма и факсы, Записки, Другие документы, Web-страницы). Құрылған файлды не құжатты ашу - Файл Открыть, дискіден керекті файлды тауып оның атына екі рет шерту немесе құралдар тақтасында «Открыть» ... батырмасын басу. WORD құжатының кеңейтілуі – .DOC Басқа ашық құжатқа ауысу үшін менюден Окно керекті құжатқа шерту. Немесе құжаттардың тізімін қарау үшін Ctrl F6 пернелерді басу керек. Тез сақтау– Shift F12. Құрылған құжатты сақтау– Файл Сохранить как, құжатты сақтайтын қапшықты таңдау, «Имя файла» өрісінде құжаттың атын енгізу. Автосақтау. - Сервис Параметры Сохранение Автосохранение каждые және уақытты минутпен беру ОК. Тақырып 10 Кестелік процессор. Excel кестелік процессоры Microsoft Excel-де кесте құру. Microsoft Excel – кесте ішінде есеп жұмыстарын атқара отырып, оларды көрнекі түрде бейнелейтін диаграммаларды тұрғызу, мәліметтер базасын құру, сан түрінде берілген мәліметтер арқылы эксперименттер жүргізу т.б. мүмкіндіктер беретін, Windows ортасында жұмыс істеуге арналған арнайы программалық кесте. Жұмыс кітабы: Excel құжаттары Книга деп аталады. Ол кез келген сан беттерден тұруы мүмкін. Жаңа жұмыс кітабын құру: Файл – Создать. Жұмыс кітабын сақтау: Файл – Сохранить как.. – сақтайтын қапшықты таңдау – атын беру – ОК. Excel құжаттарының кеңейтілуі “.XLS” болады. Беттер – жұмыс кітабындағы құжаттар. Бет – мәліметтерді енгізуге арналған өріс. Бұл өріс бағандар және жолдар бойынша координаттары бар ұяшықтардан тұрады.
Координаттар (лат. co – бірге және ordіnatus – тәртіптелген, анықталған) - жазықтықтағы, кез келген беттегі не кеңістіктегі нүктенің орнын анықтайтын сандар. Ғылымға, ең әуелі, аспан сферасындағы не Жер шары бетіндегі нүктенің орнын (ендік пен бойлық) анықтайтын астрономиялыһ және географиялық кординаттар енді (қараңыз ).
бетті қосу. Вставка – Лист бетті жою: Оның атына маустың оң батырмасын шертіп, Правка – Удалить лист беттің атын өзгерту: оның атына маустың оң батырмасын шертіп, Переименовать – атын енгізу – Enter басу. Ұяшықтар – кестенің координаталары бар элементі. М-ы: А1, ВК43. Ұяшықтар диапазоны қос нүктемен ажыратылады. Мы: А2:А5 Ұяшықтар келесі типті мәліметтерді қабылдай алады: Сандар, егер ұяшыққа сан толық симаса, оның орнына «#» символдары шығады. Мәтін. Ұяшықтағы мәтін 255 символдан тұра алады. Күн, уақыт. М-ы: 4-4 не 44 енгізсеңіз оны 4 сәуір болып есептейді, ал 10:00 таңғы сағат он деп есептейді. Excel – ді күндерді есептеуде қолдануға болады. Екі күннің айырмасын санауыңызға болады. Формулалар. Формулалар «=» символынан бастап жазылады.
Формула (Formula) - электрондық кестедегі (Excel) математикалық өрнек, оның жұмыс нәтижесі торлардағы мәндерге байланысты болады. Мысалы, D5 торына енгізілген мынадай формула =а5+b5+с5 A5, В5, С5 торындағы сандардың қосындысын D5 торына орналастырады.
Жұмыс беті жол мен бағандардан тұрады. Абсолютті және салыстырмалы сілтемелер Ұяшықтардың салыстырмалы адресі-бұл кестені беттің басқа жеріне көшіргенде өзгеретін адрес.
Сілтеме (Ссылка; the reference, link) - 1) қандай да бір объектіге арналған нұсқағыш; 2) тілдің сипатталган элементін белгілеуге пайдаланылатын тілдік құрылма; 3) хабарланған объектіні ұқсастыру.
Ұяшықтың абсолютті адресі-кестені беттің басқа жеріне көшіргенде өзгермейтін ұяшық адресі. Мысалы : A1 деп жазылады.Егер белгісі қойылмаса, адрес аралас болып есептеледі.Мысалы: Егер А5 болса,А-тұрақты,ал жол номері салыстырмалы немесе А3 болса,3 жолы тұрақты, ал А бағаны кестені басқа жерге көшіргенде өзгеріп отырады. Беттерді байланыстыру Excel-де 256 беттерді қолдануға болады. Мысалы : = А1 В1 файлдар адрестер ағымдағы беттен алынады. = Лист1! А1 Лист2!В1- мұнда А1 ұяшығының адресі Лист1-ден алынады, ал В2 ұяшығының адресі Лист2-ден алынады. Логикалық функциялар Логикалық функцияларға ЕСЛИ, И, ИЛИ, НЕ функциялар жатады.
Логика (гр. λογική - «талдауға құрылған», λόγος - «сөз», «сөйлем», «ойлау», «ақыл») - ойлау, оның формалары мен заңдылықтары туралы ғылым. Логика дәлелдеу мен теріске шығарудың белгілі бір әдіс-тәсілдері қаралатын ғылым теориялар жиынтығын құрайды.
ЕСЛИ функциясы Есеп шығарғанда егер шарт ақиқат болса онда ИСТИНА мәнін береді, ал егер шарт жалған болса ЛОЖЬ мәнін шығарады. Синтаксис: ЕСЛИ(лог_выражение;значение_если_истина;значение_если_ложь) Лог_выражение - бұл есепті шығарғанда ИСТИНА немесе ЛОЖЬ мәндерін беретін кез келген мән немесе өрнек. Значение_если_истина - бұл мән. Егер шарт ИСТИНА мәнін қаблыдаса, онда сол мәнді шығарады. Значение_если_ложь - бұл мән. Егер шарт ЛОЖЬ мәнін қаблыдаса, онда сол мәнді шығарады. 7. Автофильтр Тізімнін ішінде кез келген ұяшықты шерту – Данные – Фильтр Автофильтр таңдау. 10. Диаграммалар Мәліметтер қатары – бұл диаграммалардың графикалық элеменнтері: сызық, сектор, түзу және т.б. Категориялар – қатарында орналасқан элементтер санын көрсетеді. Легенда – диаграммалардың бөлек элементтерін сипаттау. Excel-де диаграммаларды құру 1-қадам Вставка – Диаграммы коммандасын орындау. Шыққан сұхбат терезесінде Excel тұрғыза алатын диаграмма түрлерінің ішінен өзімізге қажетті тек біреуін таңдап алуымыз керек. Келесі батырмасын басамыз. 2-қадам Бұл Excel-дің бұрын белгілеп алған мәліметтерді қалай пайдалана алатынын көрсетеді. Бұл қадам мәліметтердің қайда орналасқанын –қатарда ма, бағанада ма –көрсетіп, олардың түсіндіру мәліметтерін қай интервалдан алатынымызды да көрсету керек. Түсініктеме диаграммадағы мәліметтердің аттарын және оң жақта орналасатын нұсқауыштарын-маркерлерін бейнелейді. Мысалға, біздің экранымызда, Диаграмма шебері мәліметтердің қатарларда орналасқанын дұрыс анықтағандықтан, ешнәрсені өзгердудің қажеті жоқ. Түсініктеме беретін миәлімет ретінде біз ешнәрсе енгебіздіктен, оң жақтағы белгілі тұратын орында келісім бойынша авлынатын «1-қатар» деген сөз тұр.Түсінік беретін текст үшін бағаналар санын өзгерту қажет емес.
Бағана- тұрақты баспананың төбеге жабылған ағашын берік ұстап тұратын ұстын, тіреу (ағаш) діңгек. Қазақ түсінігінде үй тіреусіз, бақансыз болмауы керек. Яғни бағана ғұрыптық функция да аткарады. «Тіреусіз үй - көр» деген тұрақты сөз тіркесі осыған байланысты қалыптасса керек.
Сонымен, бәрі ойдағыдай болса, «Келесі» батырмасын тағы да басамыз. 3-қадам Мұнда түсініктемеге қосымша атаулар, нұсқауыштар қажет болса соларды және диаграмма атын, x пен y остерін бойынша жазылуға тиіс мәлімет енгізу талап етіледі. 4-қадам Диаграмманы қай бетке орналастыратынын көрсету керек. Тақырып 11 Powerpoint - презентациялық материалдар дайындауға арналған программа PowerРoint – презентацияларды құруға арналған бағдарлама - әдемі бейнеленген, дыбыстық эффектілер қосылған жарнама. Презентация – бұл анимация және дыбыс эффектілер қосылған слайд жиынтығы. PowerРoint – ті іске қосу – Пуск – программы – PowerРoint. Слайд фрагментін және презентацияларды бейнелеу. PowerРoint бағдарламманын саймандар тақтасында Word бағдарламамасынын құрал – саймандр тақтасына ұқсас. Жаңа презентацияны құру – Файл – создать – Новая презентация –ОК, слайдтардың жаңа заготовкалар шығады. Жаңа загтовкалад шығады. Дайын сценарий бойынша презентацияларды құру – Файл – Создать –Презентации - өз дайын сценарияларды кірістіру. Таңдалған шаблонға объектіні кірістіру. Өріске шертіп, қажетті мәтінді теру. Дайын фонмен презентацияны құру Файл - Создать –Дизайны презентации. Компьютерде сақталған презентацияны ашу Файл – открыть... Салынған объектті слайдқа енгізу – Рисование саймандар тақтасынын батырмаларды қолдану. Өз мәтінді слайдқа енгізу – рисование саймандар тақтасынын батырмаларды қолдану. Өз мәтінді слайдқа енгізу - Добавить объект Word Art батырма көмегімен мәтінді енгізу. Рельефтік мәтінді құру – мәтінді белгілеп Формат – шрифт –рельеф команданы орындау керек. Өз графикті орналастыру –Вставка –Диаграмма командасын орындау керек. Барлық экранда презентацияны көру үшін Показ ялайдов –Показ. Презентацияның барлық слайдтарды көру үшін – вид – сортировщик слайдов№ слайдтарды редакторлей режимі Вид – слайды. Сортировщмк слайдов режиміне слайдты көшіру – CTRL пернесін басылу түрінде слайдты көшіретін жеріне тасымалдау. Жаңа слайдты орналастыру – Вставка –Создать слайд. Анимация. Анимация – фрагментке динмикалық және дыбыстық қасиеттерді қосу. Анимацияны баптау – слайдтын керек фрагментіне шертіп Показ слайдов – настройка анимации – эффекті таңдау – просмотр – ОК пернесін басу керек. Тақырып 12 Мәліметтер қоры. Access мәліметтер қорын басқару жүйесі Access – бұл мәліметтер қорын басқару жүйесі (МҚБЖ), яғни анықталған форматта мәліметтердің үлкен массивтерін сақтай алатын, оларды қолданушыға ыңғайлы түрде көрсететін және өңделетін бағдарлама комплексі. Access жиі қолданылатын операцияларды автоматизациялауға мүмкіндік береді. Access көмегімен мәліметтерді енгізудің және қараудың ыңғайлы формаларын жасауға болады. Access – реляциялық мәліметтер қоры, яғни мәліметтер қорындағы бірнеше байланыстырылған кестелермен бір уақытта жұмыс істеу мүмкіндігін береді. Шебер көмегімен дайын кестелерді, формаларды немесе отчеттарды құруға болады. Кесте құрылымы. Мәліметтер қорының барлық құрастырушылары (кестелер, отчет, сұраныстар, формалар және объектілер) бір диск файлында сақталады. Кестенің құрылымын жасағанда алдымен оның өрістерінің аттарын, типтерін және олардың размерлерін анықтау керек. Кестенің әр өрісіне 64 символдан тұра алатын, ат меншіктеледі. Access-те бос кестені құрудың 4 тәсілі бар: Мәліметтер қорының бәрін бір операция жасап құру үшін мәліметтер қорының шеберін қолданады; Кестеге бұрынғы кестелерден өрістерді таңдау. Оны мәліметтер қорының шебері жүзеге асырады; Таблица режимінде бос кестеге мәліметтерді енгізу. Кестені сақтаған кезде мәліметтер талданады және әр өріске керекті мәліметтер типі және формат меншіктеледі; Конструктор режимінде кесте макетінің барлық параметрлері анықталады. Конструктор режимін кесте макетін өзгерткенде көп қолданады, мысалы жаңа өрістерді қосу үшін, енгізу маскасын құру үшін қолданады. Мәліметтреді сұрыптау. Мәліметтерді қарау ыңғайлы болу үшін кестедегі жазуларды анықталған тізбек ретінде сұрыптау керек. Мәліметтерді сұрыптау үшін Записи - Сортировка командасын орындау керек. Сүзу көмегімен мәліметтерді іріктеп алу. Сүзу – жазбаларды ірікетеп алу үшін колданылатын, шарт жиыны. Access-те төрт типті сүзу болады: фильтр по выделенному фрагменту, обычный фильтр, расширенный фильтр және фильтр по вводу (команда Записи —› Фильтр). Формаларды бірнеше тәсілмен құруға болады. Ол үшін Формы қосымшасына шертіп, Создать батырмасын басу керек, шыққан терезеден керектісін таңдау. Конструктор көмегімен форманы өзіңіз жасауыңызға болады. Форма шебері таңдалған өрістер негізінде форманы автоматты түрде жасайды. Керек болса форманы конструктор режимінде өзгертуге болады. Автоформалар автоматты түрде өздері формаларды жасайды. Жаңа сұранысты құру үшін мәліметтер қорының терезесінде Запрос қосымшасын таңдап, Создать батырмасын басып және ашылған терезенің ішінде 5 пункттан біреуін таңдау: Конструктор, Простой запрос (қарапайым сұраныс), Перекрестный запрос (Қиылысқан сұраныс), Повторяющиеся записи (қайталанатын жазулар), Записи без подчиненных. Конструктормен әртүрлі сұранысты құруға болады, бірақ бұл сұраныс тек қана сұраныстарды жасайтын тәжірибесі бар қолданушыларға ұсынылады. Қарапайым сұраныс шебер көмегімен анықталған өрістен немесе басқа сұраныстардан құруға мүмкіндік береді. Қайталанатын жазулар пункті қарапайым кестеде немесе сұраныста қайталанатын жазуларды іздейтін сұраныстарды жасайды, ал записи без подчиненных пункті – бағынышты кестеде бірде - бір сәкес келмейтін жазуларды іздейтін сұраныс. Еспетерді құру. Есеп – бұл қортынды ақпаратты қарауға және баспаға шығаруға арналған құрал. Есептерде күрделі есеп-қисапты, статистикалық салыстыруларды алуға болады және де оған суреттерді және диаграммаларды орналастыруға болады. Есептерді құру үшін Отчеты қосымшасын ашып, Создать батырмасын басу керек. Новый отчет терезесі ашылады, онда есепті құрудың 6 тәсілі келтірілген: Конструктор, Мастер отчетов, Автоотчет в столбец, Автоотчет ленточный, Мастер диаграмм және Почтовые наклейки. Конструктор есепті өзідігінен құрылуға мүмкіндік береді. Мастер отчетов кестенің (сұраныстардың) таңдалған өрістері негізінде есептерді автоматты түрде құрады. Автоотчет в столбец және Автоотчет ленточный – есептерді құрудың қарапайым тәсілдері: тек кесте (сұраныс) атын көрсетсе болды, қалғанын есептер Шебері өзі жасайды. Диаграммалар Шебері есепті диаграмма түрінде құрады. Мәліметтерді организациялау. Реляциялық сөзі ағылшынның relation – қатынас сөзінен шыққан. Access-те үш типті кілттік өрістер қолданылады: қарапайым кілт, құрамды кілт, сыртқы кілт. Логикалық топталған мәліметтерді әр түрлі кестелерде сақтау мүмкіндігі бар және оларды бір базаға біріктіру арқылы арасында байланыс орнату. Байланыс орнату үшін кестелер өрістерінің аттары немесе мәліметтер форматы бірдей болуы керек. Кестелер арасындағы байланысты осы өрістердегі сәйкес мәндер арасында қатынас орнатады. Access - те кесте арасында 3 түрлі байланыс орнатуға болады: бірді көпке, көпті көпке, бірді бірге (один ко многим, многие ко многим, один к одному) Бірді көпке байланысы-көп қолданады.Ондай байланыста А кестенің әр жазбасына В кестенің бірнеше жазбасы сәйкес келуі мүмкін.Бұл жазбалардың өрістері- кілт деп аталады. Бірақ В кестенің жазбасы А кестенің бір ғана жазбасына сәйкес келеді. Көпті көпке байланысы А кестесінің бір жазбасына В кестесінің бірнеше жазбасы сәйкес келеді, ал В кестесінің бір жазбасына- бірнеше А кестесінің жазбасы сәйкес келеді. Осында схема тек үшінші кестемен жасалады. Оның кілті ең азы екі өрістен тұрүы мүмкін. Оның бір өрісі А кестесінің өрістеріне , екіншісі В кестесінің өрістеріне сәйкес келеді. Бірдің бірге байланысы. Бұл байланыс көп қолданылмайды. А кестесінің жазбасы В кестесінің бір ғана жазбасына сәйкес келеді, және керісінше. Тақырып 13 Интеллектуалды және экспертті жүйелер Экспертті жүйелер – бұл күрделі программалық комплекс.
Интеллект (лат. іntellectus - таным, ұғыну, аңдау) - жеке тұлғаның ақыл-ой қабілеті. Ақыл-ой сезімі адамның таным әрекетімен байланысты.
Ол нақты ғылыми облыстағы маманның білімін жинақтайды және онша квалификацияланбаған қолданушыларға бұл білім бойынша консультация ретінде таралады. Экспертті жүйені жасау коллективіне ең азы 4 адам қажет. - эксперт - білім инженері - программист - қолданушы Коллективті басқаратын білім инженері. Экспертті жүйенің құрылымы Экспертті жүйелерді жіктеу Интеграциалау дәрежесі бойынша жіктеу Афтономды Э.Ж. Гибридті Э.Ж. Уақытпен байланыс бойынша жіктеу Тұрақты Э.Ж. Квазидинамикалық Э.Ж. Динамикалық Э.Ж. Шешілетін есеп бша жіктеу Мєліметтерді интерпретациялау. Диагностика. Мониторинг. Жобалау. Болжау жүйелері. Оқыту. Тақырып 14 Телекоммуникациялық технологиялар Internet—кез клеген компьютерді жер шарында орналасқан басқа жұмыс станциясымен, яғни телефон арнасына қосылған басқа компьютермен жылдам байланыстратын дүние жүзілік желі.
Телекоммуникациялар (ағылш. Telecommunications) - негізі ақпарат тарату құралдары мен әдістері болып табылатын әрекет аймағы. Телекоммуникациялар немесе коммуникациялар мемлекетгің инфрақұрылымның маңызды белігіне жатады.
Интернет (оқылуы [интэрнэ́т]; ағылш. Internet - International Network) - компьютерлік серверлердің бүкіләлемдік желісі.
Оны дүниедегі ең үлкен ауқымды желі деп атайды. Осылай телефон арнасы арқылы байланыса алатын компьютерлер бір – бірімен TCPIP хаттама ережелерімен мәлімет алмасады, оларды бір нұсқада, яғни бір тілде «сөйлейтін деп айтса да болады». TCPIP – Интернет желісіне қосылған компьютерлер арасында ақпарат алмасуды қамтамасыз ететін мәліметтерді бір жүеге келтіру ережелері немесе оларды құрастыру хаттамасы.
Ереже - дәстүрлі халық құқығының қайнар көзі, нормативтік-құқықтық қағидалар. Ежелгі дәуірде және орта ғасырларда жөн-жосық, ата-баба жолы деп аталған. Ережелер сырт пішімі жағынан мақал-мәтелге, қанатты сөзге ұқсас болғанымен, нақтылығымен, дәйектілігімен ерекшеленеді.
IP – мәліметтерді оны алушының адресі көрсетілген шағын тақырыптары бар бірнеше бөліктерге немесе дестелерге бөлетін желіаралық хаттама. TCP- мәліметті жөнелту ісін басқаратын хаттама, ол желідегі ақпарат дестелерін дұрыс жеткізу үшін жауапты болып саналады. Интернет желісінің құрылымы. Әрібір тұтынушты компьютері кәдімгі телефон арналармен түйінді машиналармен байланысады. Ал түйінді немесе негізгі машиналар бір – бірімен қаутты оптикалық талшықты немесе спутникті арналармен жалғасады. Түйінді машиналар кез келегн жай компьютерлер арасында байланыс орнату үшін қажет, олар: тәуелік бойынша үзілссіз жұмыс істеп, байланыс сеанстарының арасындағы уақытта жолда жүрген ақпараттард уақытша сақтайды: аппараттық серверлер деп аталатын мәлімет жинақтауыш компьютерлермен жылдам істейтін оптикалық түрдегі байланыстыру ісін қамтамасыз етеді.
Сервер (ағылш. server) - файлдар, қалталар және компьютерлердің деректері сияқты деректерге ортақ қатынасуды, сондай-ақ желі пайдаланушыларына электрондық пошта қызметтерін қамтамасыз ететін компьютер.
Ақпараттық серверлер – дегеніміз қалың көпшілікке арналған, әрібір тұтынушыпайдалана алатын көптеген ақпараттар түрлері жинақталған араулы компьютер,. Мұнда жаңалықтар, мерзімді баспасөз, жарнамалар мәліметтер сақталады. Желіге қосылған әрібір компьютерге қайталанбайтын айрықша өзіндік адрес беріледі, адрес компьютердің типімен, операциялық жүйенің түрімен байланыста болмайды, демек жіберілген ақпарат тура адерс көрсетілген компьютерге келіп түседі. Түйенді машина мәліметтерді тасымалдау кезінде хабарды жіберген және оны алатын компьютерлер арасындағы ең қысқа жолды таңдайды, жұмыс барысында ол байланыс арнасыныңбос аралықтарын тиімді түрде пайдаланады. Бүл мүмкіндік Интернетті қазіргі кездегі ең жылдам, әрі арзан, әрі сенімді байланыс жабдығына айналдырылады деуге болады. World Wide Web құрылымы. WWW дүниежүзлік тармақталған желісі – бұл Интернеттің ең кең таралған, күннен күнге тоқтаусыз өсіп жатқан қызмет түрі. WWW –Интернеттегі барлық құжаттар және мультимедиялық ресурстарды сипаттайтын термин. Бұл мәліметтерді пайдалану жолында оларды оқып көру үшін Microsoft Internet Explorer, Netscape Navigator сияқты программалық жабдықтар қолданылады.
Ресурстар (французша ressourse - құрал-жабдық, мүмкіндік), босалқы қорлар - табыс, ақшалай және басқа қаражат, құндылықтар мен олардың көздері.
Internet Explorer (қысқаша ІЕ не MSIE) - Microsoft компаниясы 1995 ж. бастап Microsoft Windows амалдық жүйесі құрамдас бөлігі ретінде жасаған графиктік ғаламтор шолғыш өнімі. Бұл бағдарлама 1999 ж. бастап дүние жүзі бойынша қолданымы ең көлемді бағдарлама болып, 2002-2003 жж.
Олар Интернеттен керекті құджаттарды іздеп табуға, қарауға, жазып алуға мүмкіндік береді. «Гипермәтін» мүмкіндігі Web мәліметтерінің бірінен біріне көшуді жеңілдетеді. Файлдардың “HTML» форматын іске қосатын гипермәтін мүмкіндігі Web парақтарының бір бетінен екінші бетіне сілтеу бойынша көшуді жеңіл жүзеге асырады. Тақырып 15 Компьютерлік желілер Файл – сервер желілік желінін ядросы болып есептеледі. Әр жұмыс станциясы кәдімгі дербес компьютер болып саналады. “Желінін топологияә деген термин мәліметтер желі бойынша жүргізіледі. Негізгі үш топологиясы болады: “жалпы шина”, “жұлдыз” және “сақина”. “Жалпы шина” топологиясы бір кабельді қолданылады. “Жалпы шина” топологиясында компьютермен жіберілетін барлық хараблар бір желіге қосылған. Осы жағдайда әрібір компьютер желілік адаптер көмегімен, бөлек кабель бойынша бір біріктіретін құрылғыға қосылады. Осы жағдайда мәліметтер бір компьютерден басқа компьютерге беріледі. Әлеуметте адам арқашында өзі сияқтылармен араласу тәсілдерін іздестіреді. Internet желісін алғашқы дүниеге келтіруге себеп болған 70 жылдар АҚШ қорғаныс министірлігінің APRANET компьютерлік жүйесі болып саналады. Пошталық байланыс. Internet-пен қосыла алатын бірнеше почталық байланыс түрлері бар. Провайдері COPUSERVE AMERICA ONLINE болып келеген компьютерлер бірден Internet-ке беріп пошталық байланысқа кіре алады. Олар өз поштасын Internet-ке беріп, одан да бірден хат – хабар жазып қойылады. Ағаш сияқты Жұлдыз Шина Сақина Тақырып 17 ДК-дің прораммалық қамсыздандырылуы Процессордың машиналық коды. Процессорге шиналары арқылы арқылы келетін коммандалар негізінде электр сигналдар болып табылады. Бірақ оларды сандар ретінде, яғни нольдер мен бірлер жиыны ретінде қарастыруға болады. Әр-түрлі коммандаларға әр-түрлі сандар сәйкес келеді. Сондықтан программа өзі сандар тізбегін ұсынады. Ол машиналық код деп аталады. Алгоритмді компьютерге түсінікті түрде ұсынатын тіл – программалау тілдері. Программалау тілдерінің деңгейлері: Ең төменгі деңгей. Машиналық кодқа ұқсас тіл.
Машиналық код (Машинный код; computer (machine) code) - 1) жоғары деңгейлі программалау тілін аудару арқылы алынған машиналық тілдегі программа; компилятордың немесе ассемблердің көмегімен алынган, микропроцессор қабылдайтын және орындайтын
Оған Ассемблер тілі жатады.
Ассемблерлеу тілі (орыс. Язык ассемблирования; ағылш. assembly language) - адрестер мен операцияларға символдық атау қою мумкіндігі бар, нақты бір компьютердің командалар жиынымен тығыз байланысқан бағдарламалау тілі; әдетте, ассемблер коды машиналық бір кодқа ауыстырылады.
Жоғары деңгей. Компьютерге қарағанда адамға түсінікті тіл. Оған Бейсик (Basic), Паскаль (Pascal), Си (С), Ява (Java) тілдері жатады. Интернетке арналған программалау тілдері: оларды скрипт тілдер деп атайды. Модульдік программалау (Алгоритмдік). Оның негізгі идеясы: Программаны бір немесе бірнеше әрекеттерді орындайтын модульдерге бөліп тастау. Құрылымдық программалау. Ішкі программалар – керекті әрекеттерді орындайтын және программа кодының басқа бөліктерінен тәуелсіз операторлар жиыны. 5. Объектілік программалау. 80 жылдардыњ басында программалауда объект ±ѓымында негізделген жања баѓыт пайда болды. Программалау тілдерінде объект ұғымы – оның қасиеттерінің, өңдеу әдістерінің және объектінің қасиеттерін өзгертетін оқиғалардың жиыны. Объектілердің құрылымы ұқсас бола алады. Олардың айырмашылығы тек қасиеттерінің мәндерінде. Осындай кезде программа құрылымының жаңа типі жасалады. Ол класс деп аталады. Объектілік программалау үш концепцияға негізделген – инкапсуляция, полиморфизм, ұқсастық (наследование).
Полиморфизм (гр. polymorphos - көп түрлі), биологияда - бір түрге жататын, бірақ сыртқы көрінісі жағынан айырмашылығы бар, өтпелі формалары жоқ дарабастар. Егер мұндай формалар екеу болса, онда бұл құбылыс диформизм деп аталады (жеке жағдайда - жыныс диформизмі).
5 ӘДЕБИЕТ 5.1 Негізгі: С.Симонович. Информатика.Базовый курс.-М.:Наука,1997.-250с. В.Э.Фигурнов. IBM-PC для пользователей. -М.:ИНФРА-М, 1998.-180с. А.Микляев. Настольная книга пользователя.- М.: Наука 1999.-320c. О.Ефимов и др. Курс компьютерной технологии.1 и 2 том.,-М:АБФ,1998 И.Рогов. Office 97 без проблем..- М.:Наука-1997.-230c. Информатика. Практикум по технологии работы на компьютере. под ред. Н. В. Макаровой- М.:Финансы и статистика, 1997.-190c. А.С. Инчин. Работа на персональном компьютере. Часть 1, 2.. -А.: 2002.-380c. Р. Уоллес PageMaker6 для Windows95 BHV.,- Санкт-Петербург, 1997.-190c.
Санкт-Петербург (орыс. Санкт-Петербург, Питер) - Ресейдің федералдық мәні бар қала, Солүстік-Батыс федералды аймағының және Ленинград облысының әкімшілік орталығы. 1914 жылдың 31 тамызынан 1924 жылдың 26 қаңтарына дейін -- Петроград, 1924 жылдың 26 қаңтарынан 1991 жылдың 6 қыркүйегіне дейін - Ленинград деп аталған.
Информатика. Практикум по технологии работы на компьютере Под ред. Н.В Макаровой.3-е изд. Перераб.-М: Финансы и статистика, 2002.-320c. Колин. Фундаментальные основы информатики: Социальная информатика.,-М.: ’’Академическии проект’’,’’Деловая книга’’, 2000.-220c. Д.Кнут.Искусство програмирования для ЭВМ: в3-х т.,-М.:МИР, 1978.-150c. Ф.Л.Бауэр, Г.Гооз.Информатика.Вводный курс:в2-х ч.Пер. в нем.-М.:МИР,1990.-290c. Алешина Н.А., Анисов А.М. и др. Логика и компьютер. – М.: Мир, 1982.-390c. Бубнов В.А., Карпушин Н.А. и др. Практичесике занятия по информатике., – М.: Информатика и образование, 1999.-280c. 5.2 Қосымша: А.Левин. Самоучитель по работе с компьютером., -М.:Наука, 2001.-220c. В.А.Острейковский. Информатика., -М.:Наука, 1999.-360c. Балафанов. 30 уроков по информатике.,- Алматы, 2001.-160c. С.Симонович, Г.Евсеев, А.Алексеев. Учебное пособие «Специальная информатика»., -М.: Инфорком-Пресс, 2002.-220c.

  • Есептеуіш техника . Ақпараттық технологиялар

  • жүктеу 333.32 Kb.