Главная страница
Контакты

    Басты бет


Пән бойынша оқыту бағдарламасының (Syllabus) титулдық парағы

жүктеу 0.91 Mb.



жүктеу 0.91 Mb.
бет1/6
Дата08.04.2017
өлшемі0.91 Mb.

Пән бойынша оқыту бағдарламасының (Syllabus) титулдық парағы


  1   2   3   4   5   6

Пән бойынша оқыту бағдарламасының (Syllabus) титулдық парағы




Нысан

ПМУ ҰС Н 7.18.3/37




Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі

С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті


Гуманитарлық-педагогикалық факультет
Қазақ филологиясы кафедрасы

5В020500 «Филология: қазақ» мамандығының студенттеріне арналған

«Қазақ тілінің тарихи грамматикасы»

ПӘНІН МЕҢГЕРУ ЖӨНІНДЕГІ ОҚЫТУ БАҒДАРЛАМАСЫ (Syllabus)

Павлодар





Пән бойынша оқыту бағдарламасын (Syllabus) бекіту парағы




Нысан

ПМУ ҰС Н 7.18.3/38








БЕКІТЕМІН
ГП факультетінің деканы

_______ Ж.Т.Сарбалаев

20__ж. «___»_______

Құрастырушы: ___________ ф.ғ.д.

Тарих (көне грек. ἱστορία -сұрастыру, зерттеу) - адамзат баласының өткенін зерттейтін қоғамдық ғылым.
, профессор А. Қ. Тұрышев

Қазақ филологиясы кафедрасы

5В020500 «Филология: қазақ» мамандығының студенттеріне арналған

«Қазақ тілінің тарихи грамматикасы»

пәнін меңгеру жөніндегі оқыту бағдарламасы (Syllabus)
Бағдарлама 20__ж. «___» _________бекітілген жұмыс оқу бағдарламасының негізінде әзірленді.

"Еңбек" - өзінің тұтынушылығын қамтамасыз етуге қажетті бүкіл заттар жиынтығын жасайтын адам әрекетінің негізгі формасы.

Кафедра отырысында ұсынылды 20_ж. «___»____________№_____ Хаттама

Кафедра меңгерушісі __________ Н.Қ. Жүсіпов 20_ж. «___» ________

Гуманитарлық-педагогикалық факультеттің оқу-әдістемелік кеңесімен

мақұлданды 20_ж. «___»____________ №____ Хаттама

ОӘК төрайымы _____________ С.К. Ксембаева 20_ж. «___»___________



1. Оқу пәнінің төлқұжаты
Қазақ тілінің тарихи грамматикасы
Міндетті компонент пәні

Кредит саны және оқу мерзімі

Барлығы – 3 кредит

Курс: 3

Семестр: 6



Барлық дәрісханалық сағат саны – 45 сағат

Дәріс – 30 сағат

Практикалық сабақ –15 сағат

СӨЖ – 90 сағат

Соның ішінде СӨЖМ – 22,5 сағат

Жалпы еңбек сыйымдылығы – 135 сағат


Бақылау түрі:

Емтихан (тест және ауызша) – 6 семестр

Курстық жұмыс – 6 семестр
Пререквизиттер:

- Тіл біліміне кіріспе.

Сабақ - бір пәнді оқытуға арналған оқу сағаты; мектептегі оқу жұмысын ұйымдастырудың негізгі түрі.
Несие (лат. creditum - несие, credo - сенемін, сенім білдіремін), несие белгілі-бір мерзім бойы пайдаланып, қайтарылу үшін әдетте, пайыз төлеу шартымен ақшалай немесе тауар түрінде берілетін қарыз. Оның қозғалысы кезінде несиелер мен қарызгер арасында белгілі бір экономикалық қатынастар қалыптасады.

- Қазақ жазуының тарихы

- Ежелгі дәуір әдебиеті (хрестоматия)

- Қазақ әдеби тілінің тарихы

Постреквизит:

- Көне түркі тілі

- Қазіргі қазақ тілінің жай сөйлемі синтаксисі
2.

Сыйымдылық (Емкость; capacity) - 1) компьютер жадына, сақтау құрылғыларына жазуға болатын мәліметтердің ең көп мөлшері (өлшем бірліктері: бит, байт, сөз немесе таңба). Биттермен, байттармен (Кб, Мб, Гб), символдармен немесе сөздермен өлшенеді; 2) байланыс арнасында - мәліметтер жеткізу (өткізу) мүмкіндігі (бір секундта өткізілетін мәліметтер көлемі); 3) машиналық сөздің немесе регистрдің ұзыңдығы.
Дәуір - халықаралық дәрежеде келісілген бірегей жержылнамалық шкаланың иерархиялық бағыныштылық тұрғысынан төртінші дәрежелі бірлігі немесе бөлімшесі.
Қазақ графикасы - қоғамдағы түрлі тарихи-әлеуметтік өзгерістерге сәйкес бірнеше жазу нұсқаларына (араб, латын, кирил жазулары) бағындырылған, фонематикалық принципке сүйенетін қазақтың дыбыстық жазуы.
Қазақ тілі (төте: قازاق ٴتىلى, латын: qazaq tili) - Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі, сонымен қатар Ресей, Өзбекстан, Қытай, Моңғолия жəне т.б. елдерде тұратын қазақтардың ана тілі.
Оқытушылар туралы мәліметтер және байланысу ақпараттары:

Аты-жөні: Айтмұхамбет Қасымбайұлы Тұрышев

Ғылыми дәрежесі, атағы, қызметі: ф.ғ.д.

Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.
, профессор, «Қазақ филологиясы» кафедрасында «А» корпусында (Ломов к-сі, 64) 356 аудиторияда орналасқан.

Байланысу телефоны: Тел. (12-55) 356-кабинет

Қабылдау уақыты: бейсенбі сағ. 16.

Уақыт - өлшемдер жүйесінің оқиғаларды реттеу, олардың ұзақтығын және араларындағы интервалдарын сипаттауда, және нәрселердің қозғалысын сипаттауда пайдаланатын маңызды мүшесі. Уақыт мифология, философия және ғылымның әр салада пайдалану үшін қарама-қайшылысыз сипаттау, зерттеу нысаны болып, талай-талай ұлы ғалымдарды өмірге әкелген.
45
3. Пәні, мақсаты мен міндеттері
Пән нысаны: Тарихи грамматиканың негізгі объктісі, қарайтыны – қазақтың халық болу процесі кезіндегі тіл құрылымы.
Мақсат - белгілі бір межеге қол жеткізуге бағытталған әрекеттің ой-санадағы көрінісі. Мақсат ойлау нәтижесінде болашақты алдын ала болжау арқылы туатын мұрат, ішкі қозғаушы күшті білдіреді. Мақсатқа жету үшін әр түрлі іс-әрекеттер мен қимылдар жасалады.
Тіл тарихының қай мәселесі де, оның ішінде фонетикалық жұйе мен грмматикалық құрылым тарихы бүгінгі тіліміздің өз құрылымындағы тіл дамуының жаңа фазасының көрінісі мен ескі дәуір іздерін айқын ажыратып тануға негізделеді. Белгілі бір заңдылық жүйелі түрде орнықса,екінші бір тілде эпизодтық ыңғайда қалып қояды, сондықтан ескі мұралар тілі мен қазіргі қазақ тілі фактілерін ғана салыстыру әлі грамматика жүріп өткен жолды түгел көрсете алмайды.
Қалып құрылыс алаңында тұрғызылатын монолит бетонды немесе темір-бетонды құралымдар мен ғимараттар пішіндерін жасауға арналған бөлшектер мен элементтер жиынтығы. Ағаштан, металдан, фанерадан, темір-бетоннан, пластмассадан, т.б.
Даму - қайталанбайтын, заңды және бағытты өзгерістерді білдіретін философиялық ғылыим категория. Ол қалыптасу категориясымен салыстырғанда анағұрлым нақты.
Құрылым (лат. structura - түзіліс, орналасу, тәртіп) - объектінің тұтастығын, тепе-теңдігі мен негізгі қасиеттерінің сақталуын қамтамасыз ететін байланыстар мен қатынастар жиынтығы. Құрылым жүйе және элемент ұғымдарымен тығыз байланысты.
Қазақ тілі - 2011 жылы Қарағанды қаласы «ҚарМТУ» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы - Қ. С. Қалыбекова. Беттер саны - 82.
Соған байланысты туыс тілдер фактілерін салыстыру қажеттігі шығады.Түркі тілдерінің ішінде қазақ тілінің орнын анықтау үшін түркі тілдерін жіктелген ғалымдардың еңбектеріне тоқталу қажет Пәннің мақсаты осы тілдік материялдарды қарастыру.
Ғалым (араб.: عالِم‎ - а́лим) - сөзі арабтың а́лим: (дінді) оқыған, оқымысты адамдарына арнап қолданылатын сөзі.

Пәнді оқыту мақсаты: «Қазақ тілінің тарихи грамматикасы» курсы бүгінгі тілдің фонетикалық, грамматикалық құрылымның осы күйге жету жолын, эволюциясын тарихи салыстырма әдіс негізінде түсіндіруді міндет етеді. Сондықтан тарихи грамматика курсы сөздердің грамматикалық кластарға жіктеу тарихын, жеке грамматикалық категориялардың қалыптасу эволюциясын, дыбыстар жүйесінде болған тарихи өзгерістерді, олардың тілдің лексикалық қорына, грамматикалық құрылымына әсері тәрізді мәселелерді тексеруі керек.
Әсер - адамға не өзге жанды-жансыз дүниеге сырттағы құбылыстан, іс-әрекеттен болатын ықпал.
Әдіс , метод (гр. 'μέθοδος',methodes зерттеу не тану жолы, бір нәрсеге жетудің жолы) - көздеген мақсатқа жетудің тәсілі, тәртіпке келтірген қызмет жүйесі. Әдіс философияда зерттелетін нәрсенің ойша нұсқасын жасау үшін қажетті таным құралы болып табылады.
Жіктеу (Классификация; classification) - объектілерді (заттарды, құбылыстарды, процестерді, мәліметтерді) нақты бір белгілеріне сәйкес, топтама бойынша үлестіру жүйесі.
Грамматикалық категория (гр. grammatike гр. gramma әріп, жазу, гр. kategoria пікір айту, пайымдау орыс. грамматическая категория) - мағынасы біртиптес грамматикалық тұлғалардын бір-бірінен өзгеше жүйесі.

Халықтардың қалыптасу дәуірінде, сондай-ақ даму барысында болып отырған әр түрлі экстралингвистикалық факторлар тарихи грамматика курсында белгілі бір грамматикалық категория әлде грамматикалық тұлғаның қалыптасу тарихын түсіндіретін қосымша дәлел ретәнде қаралады.

Тұлға - жеке адамның өзіндік адамгершілік, әлеуметтік, психологиялық қырларын ашып, адамды саналы іс-әрекет иесі және қоғам мүшесі ретінде жан-жақты сипаттайтын ұғым. Aдамның әлеуметтік қасиеттерінің жиынтығы, қоғамның даму жемісі және белсенді қызмет ету мен қарым-қатынас орнату арқылы жеке адамды әлеуметтік қатынастар жүйесіне енгізудің жемісі.
Фактор, экологияда - 1) процестердің қозғаушы күші немесе оларға ықпалы бар жағдай, қайсыбір процестегі, құбылыстағы мәнді жағдай; 2) факторлық талдауда зерттелетін айнымалы шамалар арасындағы корреляция өрнегінің көрінісі.




Пәнді оқытудың міндеттері:

  • Қазақ халқының құрылу процесіндегі басты кезеңдер және ол процеске тікелей қатысы бар тайпалар, тайпалық одақтар бұрын-соңды зерттеулер, пікірлер қорытылып, ұзын-ырғасы анықталған материалдар қарастырылады.

  • Қазақ тілінің фонетикалық жүйесі мен грамматикалық құрылымның даму жолын тарихи тұрғыдан түсіндіруде материал беретін басты көздер - түркі

халықтарының ежелгі дәуірлерден бізге жеткен мұралар тілі, қазіргі түркі тілдері және бүгінгі қазақ тілі материалдарымен таныстыру.

4. Білім, іскерлік, дағды мен құзыреттілікке қойылатын талаптар:

Студенттер тіл тарихының қай мәселесі де, оның ішінде фонетикалық жүйе мен грамматикалық құрылым тарихы бүгінгі тіліміздің өз құрылымындағы тіл дамуының жаңа фазасының көрінісі мен ескі дәуір іздерін айқын ажыратып тануға негізделетінін білуі керек. Студенттер бұл курсты оқу барысында жинаған білімдерін алдағы кәсіби қызметінде, ғылыми-зерттеу жұмысында пайдаланады.




5. Пәнді оқудың тақырыптық жоспары

Академиялық сағаттарды сабақ түрлері бойынша бөлу


3.1 Пәннің тақырыптық жоспары



Тақырып

Сағат саны

Күндізгі бөлім

Дәр.

Тәж.

СӨЖ

СӨЖМ

1

2

3

4

5

6

1

Кіріспе. Қазақтың халық және ұлт тілдерінің жасалуы.

2

1

6

2

2

Лексика. Қазақ лексикасының көнетүркілік негізі.

2

1

6

2

3

Өлі түбірлердің пайда болуы, лексика тарихының этимологиямен байланысы.

2

1

6

2

4

Басқа тілден енген сөздердің сипаты. Кірме сөздердің лексика,

грамматика, фонетиканы дамытуға әсері және қазақ тілінде грамматикалық, семантикалық, дыбыстық жағынан игерілу сипаты.



2

1

6

2

5

Сөз мағынасындағы өзгеріс. Тұрақты сөз тіркестерінің қалыптасу тарихы. Лексиканың толығу жолдары.

2

1

6

2

6

Фонетика.Түркі негіз тіліндегі дауысты дыбыстар жүйесі. Дифтонгтар, жеке дауыстылардың дамуындағы ерекшеліктер.

2

1

6

2

7

Дауыссыз дыбыстар.Ескі түркі тілі дауыссыздар жүйесі, оның қазіргі қазақ тіліндегі көрінісі.

2

1

6

2

8

Жеке дауыссыздардың қалыптасуындағы ерекшеліктер.

(анлаут позициясында қолданылатын, интервокал позициясындағы дауыссыздар, сингармонизм, ассимиляция дамуы)



2

1

6

1,5

9

Морфология. Морфологиялық құрылыстың дамуында ұшырасатын тілдік процестер, олардың сөздің морфологиялық құрамына әсері.

2

1

6

1

10

Сөз түбірінің дамуы. Қосымшалар.

Сөз жасаудың қалыптасқан тәсілдері.



2

1

6

1

11

Сөз таптарының шығуы мен қалыптасуы. Септеу категориясының дамуы.

2

1

6

1

12

Синтаксис.Синтаксистік құрылыстың даму ерекшеліктері. Сөз тіркесінің дамуы.

2

1

6

1

13

Сөйлем құрамының дамуы. Жай сөйлемдердің түрлері.

2

1

6

1

14

Оқшау сөздердің құрамы мен түрлерінің дамуы.

2

1

6

1

15

Құрмалас сөйлемдердің жеке топтарының дамуында жазба тілдің рөлі.

2

1

6

1




Барлығы:

30

15

90

22,5


6. Дәріс сабақтарының мазмұны

1-тақырып.
Мазмұн (Оглавление; table of Contents) - 1) мәтіндік құжаттың құрылымдық элементі. Беттердің нөмірі көрсетілген тақырыптардың тізімінен тұрады; 2) объектілердің атауы мен адресінен тұратын кесте.
Тілдің тарихын зерттеудің көздері. Қазақ тілінің қалыптасу кезендері жайлы мәселе.


Жоспар (қарастырылатын мәселелердің тізімі):

  1. Тілдің тарихын зерттеудің көздері.

  2. Қазақ тілінің қалыптасу кезендері жайлы мәселе.

Тарихи грамматика деп аталатын ғылыми зерттеулер саласы және солардың негізінде қалыптасқан оқу пәні тілдің барлық салаларының (дыбыс, фонемалар жүйесі мен морфологиялық құрылымын, синтаксисі мен лексикасын) қалыптасуы мен даму, өзгеру жолдары мен бағыттарын зерттеп түсіндіреді.
Барлық - Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданындағы ауыл, Коробиха ауылдық округі құрамында.
Ғылым (араб.: علم‎ (ілім) - білім, тану; лат. scientia - білім) - ақиқат жайлы объективті білімдерді жетілдіру мен жүйелеуге бағытталған адам іс-әрекетінің саласы. Жалпы мағынасы: жүйелік білім мен тәжірибе.
Морфология (гр. morf - түр, тұлға, logos - сөз, ілім) - дербес сөздердің грамматикалық мағыналарын тексеретін, грамматикалық сөз тұлғалардың қызметі мен қалыптасу, даму заңдылықтарын зерттейтін тіл ғылымының бір саласы.
Фонема (грек. рһопета - дыбыс) - сөздер мен морфемаларды бір-бірінен мағына және форма жағынан ажыратуға көмектесетін тілдін дыбыстык жүйесіндегі негізгі типтік бірлік, яғни дыбыс типі.
Сөйтіп "тарихи грамматика" дейтін атпен тек грамматика емес, тарихи лексика мен тарихи фонетика да еске алынады. Тарихи грамматика пөнінің негізгі мақсаты — тілдің барлық салаларының да даму зандылықтары мен өзгеру бағдарларын айқындау болып табылады.

Тарихи грамматика тіл тарихы туралы жалпы білімнің бір саласы ретінде ұғынылады. Тарихи грамматиканың зерттейтін, түсіндіретін объектісі – күнделікті тұрмыстық қатынаста жасалатын сөйлеу тілінде ғана емес, бүкіл тіл жүйесіндегі тарихи өзгерістер. Тарихи грамматика өз тұжырымын, өз қорытындысын нормаланған, жүйеленген әдеби тіл ескерткіштері негізінде де, халықтың сөйлеу тілі жүйелерінің өзгерістері мен даму заңдылықтары негізінде де айтады.

Ескерткіш– кең мағынасында - елдің, халықтың мәдени мұрасының жалпылама атауы. Тарих және мәдениет ескерткіштерінің жиынтығы мұражайлық, көрмелік маңызы бар заттар мен жылжымайтын ескерткіштерді (құрылыстарды, ғимараттарды, т.б.)
Дегенмен, тіл тарихының бұл екі саласы бір-бірімен тығыз байланысты, бірінің қорытындылары екіншісінде өзінің орнымен қайталанып отырады. Сондықтан жазба ескерткіштер әдеби тіл тарихының объектісі болуымен қатар, тарихи грамматика қорытындысын дәлелдейтін дәйектеме де бола алады.
Жазба, математикада - қисық сызықтың жазбасы - ұзындығы берілген қисық сызықтың ұзындығына тең болатын түзу кесіндісі. Мұндай кесіндіні іздеу қисық сызықты түзулеу деп аталады. Қисық сызықтың жазбасы деп кейде оның эвольвентасы түсініледі.

Тіл тарихы тарихи грамматика мен әдеби тіл тарихына ажырайтыны белгілі. Әдеби тіл тарихынан тарихи грамматиканың негізгі айырмасы — оның зерттеу, түсіндіру объектісінде. Тарихи грамматиканың зерттейтін, түсіндіретін объектісі - күнделікті тұрмыстық қатынаста жасалатын сейлеу тіліндегі ғана емес, бүкіл тіл жүйесіндегі тарихи өзгерістер. Екінші сөзбен, тарихи грамматика өз тұжырымын, өз қорытындысын нормаланған, жүйеленген әдеби тіл (жазба түрінде де, ауызша түріңде де) ескерткіштері негізінде де, халықтың сейлеу тілі жүйелерінің өзгерістері мен даму зандылықтары негізінде де айтады. Дегенмен, тіл тарихының бұл екі саласы бір-бірімен тығыз байланысты, бірінің қорытындылары екіншісінде өзінің орнымен қайталанып отырады. Мәселе мынада: әдеби тіл тарихы жазбаша қалыптасқан әдеби тілдің даму жолдарын, оның нормалар жүйесін, әр кезең, дәуірдегі өзгерістерін қарастырады.

Кезең - тау жотасы қырқаларының биік бөліктері мен кейбір төбелердің аралығында орналасқая ояң бөліктер. Олардың едәуір белігі тау жоталарының бір жағынан екінші жағына өтуге мүмкіндік туғызады. Кезең - тектоникалық немесе эрозиялық-денудациялық генезисті тау жотасы төбелерінің аралығындағы қырқалар; бар өрісіндегі жоғары қысымды екі атырап пен төмен кысымды екі атыраптың арасындағы кеңістік.
Әдеби тіл - жалпы халықтық тілдің белгілі жүйеге түскен, жазу дәстүрі мен әр түрлі жазба және ауызша әдебиеттің негізінде қалыптасқан тұрақты, орныққан қалыптары, стильдік-жанрлық тармақтары бар, сол тілде сөйлейтін адамдардың бәріне ортақ, түсінікті.
Ондай өзгерістердің түрлерін, сөз иіндерін (стильдерін) қалыптастыру, дамытудағы ролін де назардан тыс қаддырмайды. Қысқасы, әдеби тіл тарихы зерттейтін жазба әдеби тіл де сөйлеу тілі тәрізді қоғамның қатынас құралы қызметін атқарады.
Құрал (Инструмент; лат. instrumentum - құрал, қару) - 1)адам еңбегінің құралы немесе өнеркөсіптік кәсіпорын жағдайындағы жұмысқа арналған машинаның атқарушы механизмі.
Әдеби тіл халықтың ауызекі сөйлеу тілі негізінде қалыптасады, кейінгі дамуында бұлар бір-бірімен тығыз байланыста, тығыз қатынаста болып отырады. Соның салдарынан олар бір-біріне өзара ықпал жасайды. Сондықтан да жазба ескерткіштер (жазба әдеби тіл ескерткіштері) әдеби тіл тарихының объектісі болумен бірге, тарихи грамматика қорытындысын дәлелдейтін дәйектеме де бола алады. Оған себеп, әдеби тіл тарихы жазбалар тіліңдегі өзгерістерді айқындап, жазба тіл салаларының даму бағытын белгілейді. Ал тарихи грамматика болса, жазылып қалған (жазу қолдана бастаған дәуірлердегі) ескерткіштер тілін ғана зерттеп қоймайды, жазу қолданғанға дейінгі көне дәуірлерде қолданыс тапқан тілдің сипатын баяндауға, жобалауға ұмтылады. Сондықтан тарихи грамматика өз зерттеулерін бүгінгі тілдің фактілеріне талдау жасаудан бастайды да, сол талдаудан алынған қорытындылар негізінде өткен дәуірлерге үңіледі.

  1   2   3   4   5   6

  • Павлодар мемлекеттік
  • 1. Оқу пәнінің төлқұжаты Қазақ тілінің тарихи грамматикасы Міндетті компонент пәні Кредит саны
  • Қазақ жазуының
  • 3. Пәні, мақсаты
  • Пәнді оқыту мақсаты : «
  • Пәнді оқытудың міндеттері
  • 4. Білім, іскерлік, дағды мен құзыреттілікке қойылатын талаптар
  • 5. Пәнді оқудың тақырыптық
  • 3.1 Пәннің тақырыптық жоспары № Тақырып
  • Барлығы: 30 15 90 22,5

  • жүктеу 0.91 Mb.