Главная страница
Контакты

    Басты бет


Методические указания по выполнению практических работ для специальности

жүктеу 456.35 Kb.



жүктеу 456.35 Kb.
бет3/3
Дата28.03.2017
өлшемі456.35 Kb.

Методические указания по выполнению практических работ для специальности


1   2   3
кілтек жазы›ты“ыныЈ бЇйір беттерініЈ шектелген параллель еместігі 300мм ±зынды››а 0,03мм аспайды. «С» негізіндегі «П» тірек бетініЈ параллель еместігі 300мм ±зынды››а 0,02мм аспайды. Ойы›тыЈ бЇйір бетініЈ ЇстелдіЈ кйлденеЈ ба“ытына (беріліс ба“ыты) параллель еместігі 500мм ±зынды››а - 0,03мм. ®стелдіЈ осы ба“ыты мен айналдыры› осініЈ перпендикуляр еместігі 500мм ±зынды››а - 0,02мм.
Кілтек - білік пен тісті дөңгелектің, шкивтің және т.б. арасындағы арнаулы жасалған ойыққа сыналанып енгізілетін, призма, сегмент бітімдес сына; күпшекпен біліктегі ойықшаларға орналастырылып бірінен екіншісіне айналдырушы иінді күшті беретін арнайы тетік.
Перпендикуляр (лат. perpendіcularіs - тік) - берілген түзумен (жазықтықпен) тік бұрыш жасап қиылысатын түзу (жазықтық).
Тапсырма шартынан туындайтын ›ателіктерден бас›а ›ателіктерді йлшемдері йте аз бол“анды›тан ескермей-а› ›ою“а болады.

А1 жЩне А2 йлшемдерініЈ жарамдылы“ын аны›та.

3.3.1 иЈдеу кемерініЈ ›ателіктерін орнату.

Кемер йлшемдерін баптау жон“ыштыЈ кірекесу жа“ынан аз (1...1,5мм) йлшемде жЇргізіледі. Тетіктер тобында кемерді бар ±зынды“ы бойынша жон“анда кемер йлшемдерініЈ дЩлдігіне мыналар Щсер етеді:


а) А1 йлшеміне
беріліс ба“ыты мен Їстел ойы“ыныЈ параллель еместігіне байланысты жЇйелік ›ателік - µ §;

сауса›тар осі ар›ылы йтетін айналым бетініЈ кілтектерініЈ параллель еместігіне байланысты жЇйелік ›ателік - µ §;

орнату барысында кілтек жанасуында“ы саЈылаудыЈ Щсерінен туындайтын айлаб±йым ›и“ашты“ыныЈ кездейсо› ›ателігі - µ §;

цилиндрлік беттіЈ «D» тесігіндегі технологиялы› орны› пен осы тесіктер осіндегі - йлшемдік базаныЈ Їйлеспеуінен туындайтын кездейсо› ›ателік - µ §;

тек микрометрлік тереЈдікйлшегішпен йлшегендегі 0,01мм йлшемдік ›ателіктен т±ратын баптаудыЈ кездейсо› ›ателігі - µ §=µ §=0,02мм [1, 7 бет] (орташа мЩн).
б) А2 йлшеміне
білдек айналдыры“ыныЈ осі мен кйлденеЈ ба“ытта“ы Їстел берілісініЈ параллель еместігіне байланысты жЇйелік ›ателік - µ §;

айлаб±йымныЈ базалан“ан тірегі мен оныЈ негізініЈ параллель еместігіне байланысты жЇйелік ›ателік - µ §;

баптаудыЈ кездейсо› ›ателігі А1 йлшеміндегідей - µ §=0,02мм;

А2 йлшемін алу Їшін технологиялы› база пен йлшемдік база сЩйкес келетіндіктен, б±л йлшем бойынша базалау ›ателігі болмайды.


3.3.2 «Максимум-минимум» Щдісі бойынша А1 йлшемініЈ орындалуын есептеу. мЇмкін болатын еЈ Їлкен жалпы ›ателік барлы› ›±рамды› ›ателіктер О-С беріліс ба“ытынан бір ба“ытта бол“анда болады, сонымен ›атар тетік D1-D2 тесіктерініЈ кйлденеЈ остері Р нЇктесініЈ маЈында Щрбір жанасуда“ы (тесік ЁC сауса›) саЈылаудыЈ жарты шегіндегі айлаб±йым сауса›тарыныЈ остеріне ›атысты (тесіктер орталарыныЈ ара›ашы›ты“ы) б±рыл“анда“ы базалау ›ателігінен болады.
С±лбада кйрсетілген ›ателіктер ба“ыты еЈ нашар 1-ші н±с›ада жон“ыштыЈ кірекесі О нЇктесі жа“ынан іске асырыл“анда, баптау кезінде еЈ нашар жа“дайда D1 нЇктесінен йлшенетін µ §максимал ша›тама йлшеміне теЈ µ § йлшемі болады, ал шы“ыс йлшемі µ §йЈдеу ›ателіктерініЈ ›осындыларында“ы кіріс йлшемінен Їлкен болады:
µ §=µ § йЈд. = µ § йЈд.
2-ші шекті еЈ нашар жа“дайда, барлы› ›ателіктер беріліс ба“ытынан кері ба“ыттал“анда былай болуы мЇмкін, баптау кезінде кірекесу йлшемі µ §бол“анда, онда б±л йлшем кірісте дЩл сол ›ателікке кішірейеді:
µ §=µ §-йЈд. = µ §-йЈд.
Екі жа“дайда да, тіпті шамалы “ана ›ателік болса да жарамсызды› болады.

Жарамсызды›ты жою Їшін А1 йлшемі бойынша 3.2.1.3 бйлімінде кйрсетілген Їш ба“ыттыЈ екуін ›арастыру“а болады, себебі Їшінші ба“ыт›а ›±растыру бірлігініЈ сызбасы ›арастырылма“ан.

Орындалатын йлшемдерді ›атаЈдату ба“ыты бойынша ша›тама ауыт›уларымен А1 йлшемініЈ орнына баптау йлшемін енгізу керек, м±нда“ы ша›тама ауыт›улар йлшемдер тізбегініЈ с±лбасына байланысты йЈдеу ›ателігініЈ шамасына азаюы керек:
ESA1›±р=ESA1- йЈд

EJA1›±р=EJA1- йЈд


љателіктер с±лбасынан, ы›тималды›тар теориясын ескере отырып, йлшемдердіЈ фактілік ауыт›ымы шекті болмаса, еЈ Їлкен мЇмкін болатын жалпы ›ателік:
µ §

500мм ±зынды››а 0,03мм білдек Їстелі ойы“ыныЈ 300мм ±зынды›та“ы беріліс ба“ытына фактілік параллель еместігінен туындайтын ›ателік:


µ §=µ §= 0.018мм.
Максималь мЇмкЇн болатын 400мм ±зынды›та 0,061мм жанасу саЈылауына байланысты айлаб±йымныЈ Їстел ойы“ына ›атысты б±рылуынан туындайтын: ойы› ЁC кілтектіЈ тетіктіЈ 300мм ±зынды“ына орнату ›ателігі:
µ §=µ §мм.
ТетіктіЈ 300мм ±зынды“ында“ы айлаб±йым кілтектерініЈ сауса› остеріне ›атысты максималь мЇмкін болатын 300мм ±зынды››а 0,03мм параллель еместігінен туындайтын ›ателік: µ §=0,03мм.

Жанасуда“ы мЇмкін болатын 0,1мм максимал саЈылаудан: тетіктіЈ тесігі- айлаб±йым сауса“ы, тетік 13 суреттегі с±лба“а байланысты Р нЇктесініЈ маЈында 0,05мм жарты саЈылау“а б±рылуы мЇмкін, я“ни 125мм ±зынды››а (центраралы› йлшемде 250мм), онда 150мм ±зынды››а кемер Їшін орны›тандыру ›ателігі: µ §= µ §µ §=0.06мм.


Онда: µ §

иЈдеу ›ателігі А1йлшемінде ±0,105 ша›тама ауыт›улармен йлшенетіндіктен ж±мысшы-баптаушы Їшін де орнату ша›тамасы мына“ан теЈ болып ›алады:


±0,105-(±0,086)= ±0,019мм,
я“ни йте аз, Їнемдеу жа“ынан тиімсіз.Талдау ›орытындысы бойынша, барлы› ›ателіктердіЈ ішінен еЈ кйптері: µ §жЩне µ § болатыны кйрініп т±р,сонды›тан айлаб±йым сауса›тарыныЈ босаЈдату ›±рылымын ›олдану ар›ылы тесік беттерініЈ базалауынан тесіктіЈ осі бойынша базалау“а кйшу ±сынылады, ал техпроцестіЈ операциялы› суреттемесінде мынадай н±с›ау бер: «Айлаб±йымды орнат›анда оныЈ кілтектерін ойы›тыЈ бір жа“ына ›арай ›ыс».

Онда б±л йзгертулерден кейінгі йЈдеудіЈ жалпы ›ателігі:


µ § =1.2µ §.

Онда баптау йлшемініЈ ауыт›уы:


ESА1бап=EJА1бап= ± 0,105 ЁC (±0,04) = ±0,065мм.
ТехпроцестіЈ операциялы› суреттемесінде мынадай баптау йлшемі орнатылуы керек: 25±0,065.
3.3.3 А2 йлшемініЈ орындалуын есептеу.

3.3.1 бйлімінде А2 =15-0,18 йлшемі бойынша орнатыл“ан ›ателіктер ы›тималды›тар теориясы бойынша геометриялы› ›осындылардан жалпы йЈдеу ›ателігін ту“ызады:


µ §
®стел ба“ыттаушысы мен білдек айналдыры“ыныЈ остері арасында“ы 500мм ±зынды››а 0,03мм перпендикуляр еместік 300мм кемер ±зынды“ына мынадай білдек ›ателігін ша›ырады:

µ §
Айлаб±йым беті ментетік тірегініЈ 300мм ±зынды››а 0,02мм максимал мЇмкін болатын параллель еместігі тетіктіЈ 300мм ±зынды“ында мынадай ›ателік ша›ырады: µ §=0,02мм.

Онда баптау ›ателігі бап=0,02мм бол“анда:
µ §=0.03мм.
ESA2бап= ESA2-µ §=0-0,03= -0,03мм.
EJA2бап= EJA2-µ §=-0,18 0,03= -0,15мм.
ТехпроцестіЈ операциялы› суреттемесі Їшін баптау йлшемі: 15µ §.

3.4 Есепті шешудіЈ 3 мысалы


КйлденеЈ-жон“ыш білдекте б±л“а› бас тиектерінде жиын баптамасында“ы екі жон“ышпен «В1» жЩне «В2» ойы›тары йЈделеді (15 сурет). d1 жЩне d2 база беттерініЈ орындалу дЩлсіздігі салдарынан жЩне орны›тандыру ›ателіктерінен ша›тама шектері “-Td1”, “-Td2”,”TL” болатын олардыЈ арасында“ы осьаралы› ара›ашы›ты› «L» салдарынан тетіктер тобында б±л“а› бастиектерініЈ бЇйір остерінен ойы›тардыЈ ы“ысуы “e1” жЩне “e2” туындайды . Б±л“а›ты базалаудыЈ бірнеше с±лбаларын ±сыну, ›ыс›ылардыЈ шартты белгілері бар, бапталынатын байланыстар кйлемімен (алынатын еркіндік дЩрежелері) технологиялы› базаныЈ шартты белгілері кйрсетілген операциялы› нобай сызу. “e1” жЩне “e2”базалау ›ателіктерін есептеу жЩне еЈ аз базалау ›ателігімен с±лба таЈдау.
3.4.1 ЕсептіЈ шешуі:
1) А н±с›асы.

Базалау ХОУ жазы›ты›тарында“ы х,у,z координатты› жЇйедегі орнату базасынан бас›а, призма б±рышыныЈ жартысы 45є болатын та“ы Їш ба“ытта“ы призматикалы› ›ыс›ылармен орындалады (17а сурет).


Бір мезетте ж±мыс ісиейтін екі бЇйір ›ыс›ы есебінен d1 бастиегі жасырын технологиялы› тірек орны“ымен ЁC бастиек остері “Х” жЩне “У” остері бойымен базаланады (17б сурет).

БЇйір ›ыс›ылармен бірге кйлденеЈ ба“ыттал“а призматикалы› ›ыс›ы б±л“а›ты да сол сия›ты б±л“а›тыЈ кйлденеЈ осі бойымен ЁC ба“ыттаушы жасырын технологиялы› базамен базаланады.

Технологиялы› жЩне йлшем базаларыныЈ - d1 бастиегініЈ бЇйір осі сЩйкестігінен (бірігу) “Х” осініЈ бойында базалау ›ателігі жо›, я“ни бастиек осінен ойы› осініЈ ы“ысуы жо›. Б±л“а›тар тобында “Х” осініЈ бойында“ы d2 бастиек осі d1бастиегініЈ бЇйір осіне ›атысты “2ТL” ша›тама шамасына тербеледі, ал ойы›тар остерініЈ кЇйі йзгеріссіз ›алады. Онда йлшем орны“ы - d2 бастиек осі тірек технологиялы› базасымен - d1 бастиегініЈ бЇйір осімен сЩйкес келмейтіндіктен базалау ›ателіктері: e1=0; e2=2ТL.
2) Б н±с›асы.

ХОУ жазы›ты›тары бойынша орнату ьазасынан бас›а базалау призматикалы› тірекпен жЩне призматикалы› ба“ыттал“ан ›ыс›ымен жЇзеге асырылады (18а сурет), ол б±л“а›тыЈ кйлденеЈ осі бойынша ба“ыттаушы жасырын технологиялы› базаны жЩне ша›тама шегі “Т d1” ауыт›у“а байланысты йЈделетін тетіктер тобында“ы кйлденеЈ ось бойынша ы“ысатын d1 бастиегініЈ К-К сызы“ы бойынша тЇйіспелі тірек технологиялы› базасынан ›амтамасы етеді. Баптал“ан жон“ыш›а ›атысты d1 бастиек осініЈ шекті тербелісі 0102 ЁCге теЈ (16 сурет).С±лбадан аны›таймыз:

µ §
М±нда“ы А101=0,5µ §; А202=0.5µ §

Сурет 16.

Я“ни базалау ›ателігі, я“ни “В1” ойы“ыныЈ d1 бастиек осінен ы“ысуы: e1=0,7 Тd1, себебі тетіктер тобында“ы d1бастиек осіне ›атысты d2 бастиек осі ±ТL йлшемге ауыт›уы мЇмкін. Я“ни К-К сызы“ы бойынша тірек технологиялы› базасыныЈ d1 бастиегініЈ бЇйір осіндегі йлшем базасымен сЩйкессіздігінен d2 бастиек осініЈ баптал“ан жон“ыш›а ›атысты ы“ысуы туындайды, ол e1 жЩне 2ТL ы“ысуларыныЈ ›осындысына теЈ.
Я“ни е2= e1 ТL=0,7 Т d1 2ТL.
3) В н±с›асы.

ХОУ жазы›ты›тары бойынша орнату базасынан бас›а б±л“а›ты базалау ›арама-›арсы ба“ытта бірдей жылдамды›пен ›оз“алатын призматикалы› кыскылармен іске асырылады, ол екіншіЁC б±л“а›тыЈ кйлденеЈ осі жЩне Їшінші жасырын тірек технологиялы› базасы ЁC П-П б±л“а› симметриясыныЈ бЇйір осін ›амтиды (19б сурет).

М±нда технологиялы› орны› ЁC П-П б±л“а› симметриясыныЈ бЇйір осі йлшем орны“ы - d1 жЩне d2бастиектерініЈ осімен Їйлеспейді. ±ТL ша›тамалы «L» йлшемініЈ тербелісі Щрбір бастиек остерініЈ бойынша ойы› остерініЈ номинал кЇйінен ы“ысуын береді. d1 жЩне d2 йлшемдерініЈ тербелісінен туындайтын еЈ Їлкен ›ателік d1 йлшемініЈ кіші ша›тама йлшемі -µ §, ал d2 еЈ Їлкен ша›тама йлшемі -µ §немесе керісіншеµ § жЩне µ §бол“анда туындайды.

Бірінші жа“дай Їшін оЈ жа› ›ыс›ы d2бастиегіне бірінші тиеді жЩне б±л“а›ты ›арсы ба“ытта ›оз“алып келе жат›ан ›ыс›ы“а итереді. Сол жа› ›ыс›ы мен d1минимал йлшемініЈ жанас›ан“а дейін екі ›ыс›ы да ›арама-›арсы ба“ытта бірдей жылдамды›пен ›оз“алатынды›тан, бас тиек остерін сол“а ›арай 0,5(0,7Тd1) йлшемімен ы“ыстыра отырып, бірдей жол жЇреді.

Екінші жа“дай Їшін µ § жЩне µ §шекті йлшемдерініЈ ы“ысу мЩндері бірінші жа“дайда“ыдай: 0,5. 0,7Тd2

Ойы›тар остерін баптаудан кейінгі Щрбір бастиек остерініЈ максимал мЇмкін болатын ы“ысуы еЈ нашар жа“дайлары Їшін:


е1= е2= ТL 0.5 µ §0.7µ § Тd1= ТL 0.35Тd1.

немесе е1= е2= ТL 0.35Тd2.


4) Г н±с›асы.

ХОУ жазы›ты›тары бойынша орнату базасынан бас›а б±л“а›ты базалау жазы› тірекпен жЩне d1бастиегі бойынша ›арама-›арсы ба“ыттал“ан жазы› ›ыс›ылармен, сонымен ›атар технологиялы› байланыс тірек базасы - «К» нЇктесін ›амтитын d2бастиегі бойынша призматикалы› ба“ыттал“ан ›ыс›ымен, та“ы жасырын технологиялы› ба“ыттаушы база ЁC б±л“а› симметриясыныЈ кйлденеЈ осінде жЇзеге асырылады (20б сурет).

Я“ни d1 бастиегініЈ бЇйір осі технологиялы› база - «К» нЇктесімен Їйлеспейді жЩне максимал мЇмкін болатын базалау ›ателігі:. В2 ойы“ы Їшін йлшем базасы ЁC d2 бастиегініЈ бЇйір осі де технологиялы› база - «К» нЇктесімен Їйлеспейді, м±нда“ы базалау ›ателігі: е2=е1 2ТL= 0,5Тd1 2ТL.

Сонымен н±с›алар бойынша базалау ›ателіктері:


АБВГе1=0

е2=2ТLе1=

е2=0,7Тd1 2ТL е1= е2= ТL 0.35Т d1

немесе е1= е2= ТL 0.35Т d2

е1=0,5 Т d1

е2=0,5Тd1 2ТL

Б±дан шы“атын ›орытынды: базалау с±лбасыныЈ еЈ тиімді н±с›асы ЁC В н±с›асы.

4 №2 ба›ылау ж±мысы бойынша есепті шешудіЈ мысалы


4.1 Материалдарды мйлшерлеу, дайындамалар йлшемдері жЩне Щдіптер есептеулері бойынша теориялы› жа“дайлар
4.1.1 Дайындамаларды таЈдау, дайындамалар с±лбасын ресімдеу, дайындама“а техникалы› талаптар ›ою «Дайындамаларды жобалау жЩне йЈдеу» пЩнініЈ теориялы› жа“дайларына сай орындалады.
4.1.2 Кез-келген беттіЈ йЈдеу с±лбасын ›±растыру критерйі оныЈ шартты кедір-б±дырлы“ы мен дайындаманыЈ осы бетініЈ шы“арылатын кедір-б±дырлы“ы. иЈдеудіЈ сйзбе-сйз с±лбасын, я“ни йЈдеу беттерініЈ кезектіліктері мен тЇрлерін таЈда“анда мынаны ескеру керек: Щр йтпедегі кедір-б±дырлы›ты 3 клас›а Rа3,2, 2 клас›а Rа3,2 ден Rа0,8 дейін кішірейтуге болады.
4.1.3 Шр йтпе Їшін минималь шамасы тймендегідей болатын Щдіп (материалдыЈ жойылатын ›абаты) ›арастырылуы керек:
а) шы“арыл“ан бет кедір-б±дырлы“ын µ § жою;
б) шы“арыл“ан беттіЈ а›аулы ›абатын жою »шы“ (шойындарда, тЇсті металдар мен олардыЈ ›орытпаларында ›±ю, со“у, илеуден кейінгі а›аулы ›абат бірінші йтпеде “ана болады, болат Їшін - Щрбір йтпеде жЩне тек термойЈдеуге дейін);
Болат - темірдің көміртек (2%-ке дейін) және басқа элементтермен қорытпасы; темірдің көміртегі және басқа элементтермен қосылып жасалған деформацияланатын қорытпасы.

в) шы“арыл“ан беттіЈ геометриялы› пішіндерініЈ ›ателіктер компенсациясы -µ §(алдыЈ“ы йтпеден туында“ан жазы› еместік, иілгенділік, элипстік, конустылы›);
г) йЈделінетін, я“ни шы“арылатын беттіЈ технологиялы› орны››а ›атысты орналасу ›ателіктер компенсациясы - µ § (параллель еместік, перпендикуляр еместік, осьтес еместік, симметрия еместік, остердіЈ ›иылыспауы, позициялы› ы“ысу).

Ескерту: Щдіптерді есептегенде осьтес еместік радиаль ауыт›ыма шамасы одан екі есе Їлкен екенін ескеру керек;


д) орындалатын йтпедегі орнату ›ателіктері компенсациясы - ›онд.

Я“ни жазы›ты›ты біржа›ты йЈдеудіЈ минималь Щдібі:


µ §›онд. (5)
Айналу бетін йЈдеудіЈ диаметрінде минималь Щдіп:

µ § (6)


Б±л жа“дайда ›ондыру,орналасу жЩне пішін ›ателіктері айналу центрінен Щр-тЇрлі ба“ытпен геометриялы› тЇрде жататынды“ы ескеріледі
4.1.4 Жоспар ЁC тетікті йЈдеу технологиясы, жабды› жЩне технологиялы› жабды› таЈдау тетікті сенімді тЇрде ›ысу“а жЩне базалау“а кедергі келтіретін кенерік, еЈістік жиынын ескере отырып жЇзеге асырылады: машина жасау-технологы аны›тамасын [2] негізге алып, йЈдеу беттерініЈ дЩлме-дЩл с±лбасын ›амтуды ескеру.
Сенім - адамның қоршаған ортаға және ақиқатқа көзқарасын, қарым-қатынасын анықтайтын түсінік, білім, елес, идеялар. Сенім, наным - адамның белгілі бір мәліметтерді, құбылыстарды, ойлар мен көзқарастарды, пікірлерді еш күмәнсіз қабылдап, мойындауында көрінетін психиканың ерекше күйі.

4.1.5 Шр йтпе Їшін Щдіптер мен ша›тамалардыЈ графикалы› орналасу с±лбасын сызу тетіктіЈ мынадай йлшемдерінен басталады: максималь йлшем ЁC білік пен ±зынды› Їшін, минималь йлшем ЁC ойы› пен тесік Їшін. Келесі йтпе Їшін минималь Щдіп ›амтамасыз етілуі Їшін, алдыЈ“ысын орындау“а арнал“ан ша›тама осы Щдіпке дейін орналасады. Б±дан тесікті соЈ“ы (а›ты›) йЈдеудегі алдыЈ“ы жартылай а›ты› йтпе Їшін максималь ша›тама йлшемі:
µ §,
ал максималь шама: µ §

Жалпы жа“дайда“ы номиналь тетіктіЈ номинал йлшемдері:


а) тесік Їшін: µ §ЎK (7)

б) білік Їшін: µ § (8)

в) шеткі йлшемдер Їшін:

µ § (9)


г) ойы› Їшін:

µ § (10)


М±нда“ы: µ § - тетік тесігініЈ минималь ша›тама йлшемі;

µ § - тетік білігініЈ максималь ша›тама йлшемі;

µ § - Щр-тЇрлі кедір-б±дырлы› пен жазы› беттердіЈ арасында“ы тетіктіЈ шеткі максималь ша›тама йлшемі;

µ § - тетік ойы“ыныЈ минималь ша›тама йлшемі;

µ §,µ § - бір йтпедегі минималь Щдіп;

і ЁC бір беттегі йтпелер саны;

n ЁC бас›а беттегі йтпелер саны;

Ті,Тn ЁC соЈ“ысынан бас›а, бір йтпедегі ша›тама, м±нда ша›тама тетік сызбасымен ›арастырыл“ан жЩне тетіктер йлшемдерін есептеуге кірмейді. Сонды›тан тетіктер йлшемдерін есептеудегі ша›тамалар шамасы йтпелер шамасынан біреу аз (і-1; n-1).

ESDдай; EJDдай; EJLдай; ESLдай- йндіру кезінде алынатын (›±йма, со“у, илеу) дайындамалар йлшемдерініЈ шекті йлшемдері.
4.1.6 Жоспарлан“ан йЈдеу технологиясыныЈ негізінде, дайындаманыЈ техникалы› талаптарын (ажырама бойынша ы“ысу, кенерік шамасы, парралель еместік, перпендикулярлы›, иілгендік шамасы, беттердіЈ жазы› еместік шамасы) ескеріп, аны›тама берілгендерін [2] ›олдана отырып, логикалы› талдаумен геометриялы› пішін ›ателіктерініЈ шамасы, йзара орналасу жЩне ›ондыру орнатылады (соЈ“ылары 3.1.3 бйліміндегі 2 формуламен есептеледі).
4.1.7 Тетік материал шы“ыныныЈ мйлшері (МШМ) ЁC б±л тетікті дайындау“а ›ажетті жоспарлан“ан максималь ша›тал“ан материал кйлемі. МШМ механикалы› йЈдеудегі дайындаманы дайындаудыЈ Щдісі мен тЩсіліне байланысты.Ол мына“ан теЈ:

а) ›±ймадан жасал“ан тетіктер Їшін:


µ §, (11)

м±нда“ы: µ § - ›±йма массасы, ›±йма сызбасы бойынша есептелген;


б) илемнен жасал“ан тетіктер Їшін:
µ § (или µ §), (12)

м±нда“ы: µ § ЁC ›има массасы (йлшемдері бойынша есептелінген ›иыл“ан дайындама)

µ § - дайындаманы жонуда“ы шы“ын массасы ( еЈ жалпы жа“дайда)

µ §


µ §- дайындаманы механикалы› жонуда“ы бір тетіктен немесе дайындамалар тобында“ы бір тетікке келтірілген бірнеше тетіктен шы“атын жоЈ›а массасы;

µ §- илеудіЈ а›аулы ±штары немесе шеттерініЈ 1 тетікке келтірілген массасы;

µ §- дайындама ±зынды“ыныЈ илеу ±зынды“ына немесе дайындама ±зынды“ы мен енініЈ беттік илеу дайындамасыныЈ ±зынды“ы мен еніне еселілігінен материалдар ›алды“ыныЈ 1 тетікке келтірілген массасы;

µ §- жасанды технологиялы› база Їшін 1 тетікке келтірілген технологиялы› кенерме массасы, мысалы топты› дайындамадан соЈ“ы тетікті йЈдегенде дайындаманы ›ысу Їшін;

µ §- білдекті баптау кезінде болатын жоспарлан“ан а›аудыЈ 1 тетікке келтірілген массасы;

µ § - Щрбір анодты механикалы› немесе ›андайда бір электро-физикалы› кесу кезіндегі шлам“а (ерітіндідегі шйгу) жойылатын масса, металдыЈ булану“а жЩне кез-келген отпен кесудегі металды› шашырау“а кететін жойылу массасы;


в) кйлемдік ›алыптан жасал“ан тетіктер Їшін:
µ § (немесе µ §)
м±нда“ы, µ § - ›алыптан шы“арылатын дайындаманыЈ бастап›ы массасы

µ §- 3.1.7 б бйлімін ›араЈыз

µ § - ›алып сызбасы бойынша есептелінетін, ›алып массасы

µ §- ›алып алуда“ы ›алды› массасы (›иыл“ан кенерік, кенерілген далдаша);

µ § - ›ыздыру кезіндегі жанып жойылатын масса.
Онда:

µ § (или µ §) (13)

4.1.8 Тетік ›±рылымыныЈ кЇрделілік дЩрежесін немесе ›олданылатын технология дЩрежесін бейнелейтін, материалды ›олдану дЩрежесін ба“алау йлшемі ЁC материалды ›олдану коэфициенті (МљК):
МљКµ § (14)

м±нда“ы, mтет- тетік массасы.

4.2 Есепті шешудіЈ мысалы
Берілгендері: тетік - итергіш (21 сурет), маса - 0,32кг.

индіріс тЇрі ЁC жаппай.

Материал ЁC болат ст45, ›аттылы“ы HRC42...48.
4.2.1 Дайындаманы таЈдау.

Жаппай йндіріс Їшін дайындаманы таЈдауда материалдар таЈбасы, йлшемдері, ›±рама пішіндеріне байланысты, дйЈгелек илемнен кйлденеЈ со“у машинасында (КСМ) ›алыЈдатыл“ан с±лбалы ±штарыныЈ ыссы бйлігін шйгу ар›ылы алын“ан дайындаманы таЈдау орынды (22 сурет) (даналы› шы“арылатын дайындамадан). љалып ажырамасы итергіш осініЈ бойымен орналас›ан КГШП да ыссы ›алыптаумен орындал“ан дайындаманыЈ ажыратуда“ы ы“ысу Щсерінен сыры› бйлігініЈ дЩлдігі нашарлау болады, я“ни металл шы“ыны жЩне Щдіп дйЈгелектік илеудегі бйлігін шйгуден ›ал“ан сыры› бйлігімен салыстыр“анда жо“ары болады. Механикалы› йЈдеуден кейінгі дайындаманыЈ бас›а тЇрлері де сол сия›ты Їнемсіз: 35мм диаметрлі ыссы жаныштал“ан илем материалдар шы“ыныныЈ мйлшерін жЩне дайындаудыЈ еЈбексыйымдылы“ын жо“арылатады, б±л техникалы› йЈдеулердіЈ еЈбексыйымдылы“ы жо“ары бол“анды›тан темір›орамда“ы ›±йма немесе орындалынатын Їлгісі бойынша КСМ ЁC“ы бйлігін шйгуден ›ымбат болады, ал механикалы› йЈдеу операцияларында Їнемділік болмайды.


4.2.2 љалыптау“а техникалы› талаптар ›ою.

љалыптау сызбасында техникалы› талаптар МЕМСТ7505-89 «љалыптал“ан болатты илеу. Ша›тамалар, Щдіптер жЩне ±сталы› кенермелер» (“Поковки стальные штампованные. Допуски, припуски и кузнечные напуски”) бойынша жЩне аны›тама [2] бойынша орнатылады.

а) КСМ-да ашы› ›алыпта дайындаманыЈ бйлігін шйктіруде ›олданылады:

- дЩлдік класы ЁC Т4;

- ст45 Їшін болат тобы ЁC М2;

- кЇрделілік дЩрежесі СкЇр ›атынаспен аны›талады:

СкЇр µ §,
м±нда“ы: VилЁC ›алыптау нобайы бойынша есептелінетін, біра› тетіктіЈ йлшемі бойынша ›арапайым геометриялы› пішіндерге жіктелген, мйлшерленген илем кйлемі.

Vп ЁC тетік йлшемінен алынатын илем пішіні кіретін ›арапайы геометриялы› пішін кйлемі.

µ §
µ §

Онда: СкЇр=µ §, С2 - кЇрделілік дЩрежесі сЩйкес келеді;

›алыптаудыЈ мйлшерленген массасы - Gил:

mтет µ § Ке (кг)


м±нда“ы: Ке=1,2 ЁC 3 ›осымшасы бойынша стандартты есептеу коэфициенті.


Gил=0,35 µ §1,2=0,42кг
9- ›алыптау“а ша›тамалар орнатудыЈ шы“арыл“ан кйрсеткіші.
б) АжыраманыЈ бЇйір беттеріндегі ша›тама ы“ысу (КСМ ба“ыттал“ан сотан±ста“ышында“ы саЈылаулар Щсерінен) 0,25мм дейін [2, 187бет, 20 кесте], ал кйлденеЈ бетерінде (ба“ыттал“ан ›оз“алмалы ±я›алып саЈылауларыныЈ Щсерінен) 0,3мм дейін (9 стандарт кестесі).
в) Сыры›тыЈ («М» беті) 140мм ±зынды››а ша›тама иілгенділігі (›алыптау кЇшінен болатын мйлшерленген шыбы› пен ±я›алып тесігі арасында“ы саЈылау шектеріндегі кйлденеЈ иіліс Щсерінен) ЁC 0,004*140=0,56мм [2, 187бет, 19 кесте].
г) М сыры› бетініЈ К,Р,П жЩне Н бЇйір жа›тарыныЈ перпендикуляр еместігін Щдіптер есептеулеріне кіргізудіЈ ›ажеті жо›, себебі ол Щдіптер есептеулеріндегі µ §йлшемдері ша›тамаларыныЈ шектерінде болады.
д) ИергіштіЈ шйгу бйлігінде йнеркЩсіптік немесе жо“ар“ы жиіліктегі то›пен ›ыздыру“а байланысты от›абыршы› жо››а жуы›, сонды›тан оныЈ ›алды“ынан беттердіЈ шйгу бйліктерінде пішімдік тозу болмайды.
љалыптау бЇйіржа›тарыныЈ йлшемдерініЈ шамасыныЈ азды“ына байланысты ›алыптаудыЈ ось бойымен бір›алыпты емес суынуынан оныЈ йте аз ойысты“ын немесе саЈырау›±ла› пішімділігін есермеуге болады.
4.2.3 љажетті кедір-б±дырлы›ты алудыЈ технологиялы› с±лбасы.

«К» беті. љалыптаудан шы“арылатын Rz80(Ra25)кедір-б±дырлы››а ›ойылатын талаптар: бір рет шетжа›тау Ra3,2 (Rz12,5) дейін жЩне ажарлау Ra0,8 дейін.

«С», «Р», «П» жЩне «Н» беттері. Шы“арылатын Rz80(Ra25) кедір-б±дырлы›ты Ra3,2 (Rz12,5) дейін бір рет жону керек.

«Л» беті. Шы“арылатын Rz80(Ra25) кедір-б±дырлы›ты 3,2 (Rz12,5) дейін ›аралтым жону керек, біра› автоматты баптаумен ›амтамасыз етілуі ›иын, 0,072мм ЁC аз ша›тама“а байланысты Ra6,3 дейін ›аралтым жону мен Ra3,2 дейін а›ты› жонуды жоспарлаймыз.

«М» беті. ДйЈгелек ыссы жаныштау илемі Їшін шы“арылатын Ra50 (Rz160) кедір-б±дырлы›ты Ra3,2 дейін бір рет жону жЩне ажарлауды жоспарлаймыз, себебі 0,018мм ЁC аз ша›тама жон“ыш білдекте автоматты баптаумен ›амтамасыз етіле алмайды.
4.2.4 Итергішті дайындауды жоспарлау (23сурет).
Жоспарлау, я“ни итергішті дайындау технологиясы 3.2.3 бйлімінде ›абылдан“ан беттерді йЈдеу с±лбасымен Їйлесімді тЇрде орындалады. СоЈ“ы операцияда“ы ›ажетті кедір-б±дырлы› пен соЈ“ы йлшемді алу Їшін алдыЈ“ы операцияларда операция аралы› йлшемдер орындалады ЁC ОАи.
1 операция.

љалыптауда еЈістіксіз ±зын бет «М» ала отырып, ›аралы технологиялы› базаны таЈдау ережелеріне сай оны орнату жЩне ба“ыттаушы технологиялы› база деп алу керек, ал «П» бетін ОАи2 операцияаралы› йлшем бойынша базалау ›ателіктерінсіз ›аралы тірек технологиялы› база ретінде алу керек. Дайындаманы арнайы ж±дыры›шалары бар Їшж±дыры›шалы ›ыс›ыда (Л бетін жону“а мЇмкіндік алу Їшін) орнатып, револьверлі-жону білдегінде (РЖБ) «С» бетініЈ соЈ“ы йЈделінуі жЇреді, ›аралы йЈдеуге (Ra12,5) 11 дЩлдік бойынша цангалы ›ыс›ыда кезекті ›ысу Їшін ОАи1 операцияаралы› йлшем ша›тамасы ТОАи1=-0,16 болатын Л беті жатады; ОАи2 операцияаралы› йлшем ша›тамасы 14дЩлдік бойынша ТОАи2=-0,43 орындай отырып, «Р» бетініЈ соЈ“ы йЈделінуі жЇреді, «К» беті ОАи3 операцияаралы› йлшем ша›тамасы 14дЩлдік бойынша ТОАи3=-0,52 шетжа›талады жЩне К бЇйірі бойынша центрлік тесік б±р“ыланады.


2 операция.

Цангалы ›ыс›ыда ›ысыл“ан а›ты› технологиялы› база ретінде Л жЩне Р беттерін таЈдап, б±рамакескіш-жону білдегінде (БЖБ) П бЇйіржа“ы буна›тыЈ орындалуымен бір мезетте 10»11 (-0,09) йлшеміне кесіледі.

Ескерту: б±л операцияда оныЈ Їлкен ›ыс›ыдан «шы“ары“ына» байланысты, центрлеуге жЩне Н бЇйірін шетжа›тау“а болмайды.
3 операция.

ОрнатудыЈ радиаль ›ателігі 0,15мм аз жЩне остік ›ателігі - 0,05мм аз деп алын“ан, технологиялы› база ретінде М жЩне П беттерін таЈдап револьверлі-жону білдегініЈ арнайы ›ыс›ысында Н бЇйірі 140JS12(±0.12) йлшеміне кесіліп, ›иы›жиек алынады жЩне центрлік тесік б±р“ыланады.


4 операция.

БЖБ центрлерінде бар М беті ажарламада Щдіппен жонылады, я“ни ОАи4 йлшем ша›тамасы ТОАи4=-0,11 (ажарлауда“ы максималь Щдіпті азайту Їшін 11 дЩлдік бойынша) жЩне Л беті 32»9 (-0,072) йлшеміне жонылады.

Азайту - негізгі төрт арифметикалық амалдардыӊ бірі, қосу амалына кері амал сандардыӊ айырымын анықтайды, «−» таӊбасымен белгіленеді. Екі қосылғыштың берілген қосындысы мен осы қосылғыштың біреуі бойынша екінші қосылғышты анықтауға арналған.


5 операция.

љаттылы›ты HRC 42...48 дейін термойЈдеу (›ыздыру от›абыршы›ты болдырмау Їшін т±зды шомыл“ыда болады, сосын суда суыту жЩне кезекті аз босаЈдату 150є...180є температурада жЇреді).


6 операция.

Тетікті дйЈгелете ажарла“ыш білдек ценрінде орнатып М бетті 16»7 (-0,018) йлшеміне ажарлау.
7 операция.

Н бетіндегі жазы› тірекке орнатыл“аннан кейінгі, итергіштер ›ысылатын М беті Їшін призматикалы› тіректері бар кйпорынды арнайы айлаб±йымда К бЇйірлері жазы› ажарла“ыш білдекте 160»14 (-1,0) а›ыр“ы йлшемге жонылады. М±ндай орны›тандыруда технологиялы› база пен йлшемдік база Їйлесетіндіктен орны›тандыру ›ателіктері болмайды: орнату жЩне ба“ыттау базасы М ЁC перпендикулярлы› йлшеуіндегі йлшем орны“ымен, таяныш технологиялы› база Н ЁC 160»14 йлшемі Їшін йлшемдік базамен.


4.2.5 Шдіптер мен ша›тамалар орналасуыныЈ графикалы› с±лбалары. Есептеу формулалары.

Итергішті дайындау технологиясына байланысты 26,27 суреттерде Щдіптер мен ша›тамалардыЈ орналасу с±лбалары сызыл“ан, ал олардыЈ негізінде дайындамалардыЈ йлшемдерін есептеу формулалары мен операцияаралы› йлшемдер формулалары орнатыл“ан. Р бетініЈ а›ыр“ы йЈдеуінде осы бет бойынша Щдіптен кейінгі П беті жа“ынан орналасатын ТОАи2 ша›тама орналасуында“ы ерекшелігін атап йту керек.


а) Диаметрлік йлшемдер

ОАиµ §ТОАи1

ОАиµ §ТОАи4
µ §
µ §ОАиµ §
µ § µ §ОАиµ §
б) Осьтік йлшемдер
ОАиµ §ОАи2
ОАи3µ § ТОАи4 µ §ТОАи3
µ §ОАи3µ §
µ §ОАи2µ §
µ §ТОАи4µ §
К бЇйірі бойынша L4=160»(-1,0) йлшеміне итергішті ажарлау процесі аз еЈбек сиымдылы›та болу Їшін, ажарлауда минималь мЇмкін болатын ›алдырумен операцияаралы› йлшем ОАи5болу керек. Ажарлауда“ы L4 тербеліс йлшемін технологиялы› йлшемдер тізбегіндегі есептеумен тексереміз, м±нда оны т±йы› буын ретінде ›абылдаймыз (25 сур. љара). Итергішті дайындау техпроцесіне байланысты (3.2.4 бйлімі бойынша):
А1 = ОАи3 ЁC 0,52
А2 = ZПmin 0,43
µ §
0,43мм ›±рамды› буын А2 тербелісі, я“ни ZП Щдіп тербелісі с±лба“а байланысты: А2= ZП ZПmin ТОАи2.

БуындардыЈ т±йы› буындарыныЈ азайту жЩне кйбейту орнатуларын ескере отырып, с±лба бойынша ОАи5 шекті ауыт›уы мына“ан теЈ:


ESAo = ESA1 ESA3 ЁC (EJA2) = 0 0,2 ЁC (0) = 0,2 мм

EJAo = EJA1 EJA3 ЁC (ESA2) = -0,52 - 0,2 ЁC ( 0,43) = - 1,15 мм


Б±л дегеніміз, ажарлау“а ±зынды“ы бойынша ОАи5 алдыЈ“ы операцияларда“ы ›айта баптаудан кейінгі Щр тЇрлі топтардыЈ йзара ы›тимал айырмашылы“ы 1,35мм (0,2 1,15=1,35) болатын тетіктер тЇсе алады деген сйз. Кйпорынды айлаб±йымда итергіштерді ажарлау кезінде, кейде еЈ ›ыс›а тетіктіЈ бЇйіріне жету Їшін ±зын тетіктерде Їлкен Щдіп ажарлау“а тура келеді, б±л Їнемсіз.

М±ндай мЇмкін болатын Їлкен Щдіпті азайту Їшін ›±рамды› буындардыЈ ша›тамаларын ›атаЈдату Щдісін ›олдану керек, я“ни барлы› Їш ›±рамды› буын бойынша Їнемді ша›тамаларды 11 дЩлдікпен ›абылдаймыз:


µ § ОАи3h11=ОАи3-0,13
µ § ТОАи2µ §
µ §
Онда ОАи5 йлшемі бойынша ›абылдан“ан ауыт›у мына“ан теЈ:
µ §мм
µ §мм,
я“ни, ОАи5 йлшемініЈ максималь мЇмкін болатын айырмашылы› 0,125 0,365=0,49мм ›±райды.

Сурет 27 ЁC Шдіптер мен ша›тамалардыЈ остік йлшемдері бойынша орналасу с±лбасы.


4.2.6 Шдіптермен жина›тал“ан ›ателіктер.

Итергішті дайындау технологиясына байланысты Щрбір орындалатын йлшемге, Щр операция“а пішін ›ателіктерініЈ жиыны немесе жо›ты“ы, йзара орналасу жЩне орнатулар енгізіледі.

Ба›ылау ж±мысында тек тапсырма бойынша талап етілетін йлшем ›ателіктері ›ойылады.
1 операция.

ОАи1 йлшемі бойынша:


алдыЈ“ы операциядан, я“ни ›алыптаудан Л бетінде геометриялы› пішін ›ателігі тек кйлденеЈ ажыратуда“ы ы“ысудан бол“ан - µ §;

цилиндрлік беттердіЈ центрлестігіне байланысты ±я›алыпты ›алыптауда дайындауда Л бетініЈ М бетіндегі технологиялы› база“а ›атысты ›ателіктері болмайды.

ыссыжаныштау илемінде Їшж±дыры›шалы ›ыс›ыда ›ысу кезінде (М беті) орнату ›ателіктері туындайды - µ § [2, 42бет, 13 кесте] (м±нда кйпорындылы› жЩне базалау ›ателіктері болмайды, жЩне ›ыс›ылардыЈ дЩлсіздігінен туатын ›ателіктер “ана ›алады).
ОАи2 йлшемі бойынша:
Р бЇйірі бойынша ±я›алыпты ажырату ы“ысуынан геометриялы› пішін ›ателігі туында“ан - µ §.

П бетініЈ технологиялы› орны“ына ›атысты Р бетініЈ ›ателігі (ба“ыттылы››а сотан ›и“аштылы“ынан) µ § йлшемініЈ ша›тамма шегінде болу керек, жЩне ол Щдіптер есептеулеріне кіреді.

Їшж±дыры›шалы ›ыс›ыда“ы П бЇйірін арнайы ›ыс›ылар бЇйірлеріне таянышпен ›ысудан орнату ›ателігі - µ § [2, 42бет, 13 кесте].
ОАи3 йлшемі бойынша:
К бетінде ажырату бойынша ы“ысу да, жазы› еместілік те болмайды, я“ни - µ §;

К бетініЈ П бетіне ›атысты орналасуы µ §йлшем ша›тамасымен ескеріледі;

орнату ›ателігі ОАи2 йлшеміндегідей - µ §.
24»14 йлшемі бойынша:
геометриялы› пішін (элипстік, ›исы›ты›, от›абыршы›ты›) ›ателігі жо›. µ §.

С бетініЈ М бетіне ›атысты ›алыптаудыЈ бЇйірлік ажырамасынан ы“ысудан орналасу ›ателігі -µ §.

орнату ›ателігі ОАи1йлшеміндегідей - µ §.
2 операция.

10»11 йлшемі бойынша:


±я›алып ажырамасы бойынша ы“ысудан - µ §;

1 операцияда“ы орнату ›ателігі Щсерінен П беті Р бетіндегі технологиялы› база“а ›атысты орналасу ›ателігі туындады - µ §.

цангалы ›ыс›ы дЩлсіздігінен П беті орнату ›ателігіне ие болады - µ §[2, 42бет, 13 кесте].
3 операция.

140JS12 йлшемі бойынша:

›алыптаудан кейін ›ал“ан ›ажа›ты жон“ыш білдекте (Rа6,3 кедір-б±дырлы›пен) кесуден шы“арыл“ан дайындаманыЈ Н бЇйіріндегі сЩл “ана пішін ›ателігін ескермеуге болады - µ §.

2 операцияда“ы орнату ›ателігі Щсерінен Н беті П бетіне ›атысты мынадай орналасу ›ателігі туындады - µ §.

арнайы ›ыс›ыда ›ысуда Н беті мынадай орнату ›ателігіне ие болады - µ §(3 операция жазбаларын ›ара).
Центрлік тесік бойынша.

Осы операцияда арнайы ›ыс›ыда радиаль ба“ытта орнату ›ателігі Щсерінен центрлік тесік М бетіне ›атысты 0,15мм теЈ орналасу ›ателігіне ие болды (4.6 бйліміндегі 3 операция жазбаларын ›ара).


4 операция.

ОАи4 йлшемі бойынша:


›алыптаудан кейін М сыры“ында иілгенділік болады, я“ни диаметрге пішін ›ателігі - µ § ;

1 операцияда К бЇйірі бойынша центрлік тесік М бетіне ›атысты орналасу ›ателігіне ие бол“ан, я“ни б±л операцияда µ §, ал 3 операциядан кейін Н бЇйірі бойынша - µ §.

Нашар жа“дайда, М сыры“ына ›атысты центрлік тесіктердіЈ ы“ысуы диаметрлі ›арама-›арсы бол“анда, 24 суреттегі с±лбадан итергіштіЈ бар М беті центрлік тесіктердіЈ остеріне ›атысты - µ §.болатынын кйретініміз.ABC жЩне GSN Їшб±рыш типтестігінен L3 ±зынды“ына М бетініЈ орналасу ›ателігі мына“ан теЈ:

µ §мм.
центрге орнатуда“ы білдек айналдыры“ында орнатыл“ан конусты са“а“а ›атысты ›атты центрдіЈ ж±мысшы конусыныЈ радиаль ауыт›ымасынан - ›.ц., айналдыры›тыЈ конусты тесігініЈ оныЈ айналу осіне ›атысты радиаль ауыт›ымасына байланысты - айн=0.02мм, арт›ы т±“ыр шыЈында (пиколь) орналас›ан оныЈ са“асына ›атысты айналмалы центрдіЈ ж±мысшы конусыныЈ радиаль ауыт›ымасына байланысты - айн.ц.=0.02мм, айналу осі мен арт›ы т±“ыр сЇйеутйлкесініЈ остерініЈ сЩйкессіздігінен - арт.т.=0,03мм орнату ›ателігі туындайды. Нашар жа“дайда жо“ар“ы ›ателік айналу центрініЈ ›ателігі мен арт›ы т±“ыр ы“ысуы диаметрлік ›арама-›арсылы›та бол“ан кезде Н бЇйірінде болады. Я“ни ЁC


µ §=0,02 0,03=0,05мм.
32»9 йлшемі бойынша.

Л бетінде 1 операцияда“ы жонудан кейін («аны›таудан» кейінгі) пішін ›ателігі болмайды;

Центрлік тесіктер - технологиялы› база“а ›атысты Л беті тек Н бЇйіріндегі центрлік ы“ысудан болатын орналасу ›ателігіне ие, ол 1 операцияда Л бетіне ›атысты М бетініЈ 0,2мм ы“ысуынан жЩне 3 операцияда М бетіне ›атысты центрлік тесіктіЈ 0,15мм ы“ысуынан ›±ралады. Л бетінде К бЇйірі бойынша центрлік тесікке ›атысты радиаль ауыт›ыма болмайтынды›тан, L3 ±зынды›та Л бетініЈ центрлер осіне ›атысты орналасу (радиаль ауыт›ыма) ›ателігі мынадай:

µ §мм.


Л бетініЈ орнату ›ателігін М бетіндегіге теЈ деп аламыз:
µ §мм.

6 операция.

16»17 йлшемі бойынша:
тетіктіЈ термойЈдеуінен оныЈ ›±рама пішініне жЩне Щсіресе шеткі йлшемдеріне тЩуелді ›исы›талу (искривление) алынады. Итергіш Їшін М бетініЈ L3 ±зынды›та 0,08мм теЈ болатын иіліс сида“ын кепілмен аламыз, я“ни диаметрге пішін ›ателігі - µ §мм.

М бетініЈ центрлер осіне ›атысты орналасу ›ателігі 4 операцияда орнату ›ателігі Щсерінен туында“ан -µ §мм.

ДйЈгелете ажарлау білдегініЈ центрінде ажарлау кезіндегі орнату ›ателігі білдектіЈ дЩлсіздігінен жЩне ›атты центрлерден туындайды жЩне болжаммен ›абылданады -µ §мм.
7 операция.

Перпендикулярлы› ша›тамасын ›амтамасыз ететін 160»14 йлшемі бойынша:


К бЇйірінде пішін ›ателігі жо››а жуы›.
алдыЈ“ы операцияларда М жЩне Н беттеріндегі технологиялы› базадан йЈделінетін К бЇйірі олар“а байланысты мынадай орналасу ›ателіктеріне ие болды: центрлер осі М бетіне ›атысты L4=160мм ±зынды›та 0,35мм ›и“ашталатын осьтеуден кейін (4 операцияда“ы ›ателіктерді орнатуды ›ара) 1 жЩне 4 операцияларда“ы орналасу ›ателігіне айнал“ан орнату ›ателіктерініЈ Щсерінен µ §мм ажарлан“ан М бетіне ›атысты йз йлшеміне пропорциональ 24мм перпендикуляр еместікке ие болды
µ §мм;
Орнату ›ателігі та“ы да сол сия›ты µ §- айлаб±йым дЩлсіздігінен М орны“ы бойынша орнату ›ателіктерінен жЩне µ §- кйпорындылы“ынан Н орны› бойынша ›±ралады.
ИтергіштіЈ М беті бойынша перпендикуляр еместік йлшемі Їшін йлшемдік орны›ты базалауда ›ысу жЩне базалау ›ателіктері болмайды. Орнату ›ателігі призманыЈ айлаб±йым тірегіне ›атысты перпендикуляр еместігінен тундайтын болады. М сыры“ына ›атысты 24мм диаметрлік бЇйірдіЈ перпендикуляр еместігіне 0,05мм ша›таманы ›амтамасыз ету Їшін айлаб±йымныЈ техникалы› сызбасында мынадай талаптар ›арастырылуы керек: «Кез-келген призма“а бекітілген технологиялы› майда о›таудыЈ айлаб±йымныЈ тірек бетіне ›атысты перпендикуляр еместігі 100мм ±зынды››а 0,05мм дейін ша›талады», тетік ша›темасынан 4 есе дЩл болады (100:24=4,16).
Я“ни: µ §мм.

ИтергіштіЈ Н бЇйірі бойынша орны›тандыруында да ›ысу жЩне орны›тандыру ›ателіктері жо›, ал орнату ›ателігі тек кйпорынды айлаб±йым ›ателігіне теЈ болады.Ж±мысшы“а баптау ша›тамасын 16»14 йлшеміне дейін азайтатын Н бЇйірі Їшін айлаб±йым та›тайшасында жазы› тіректердіЈ биіктік бойынша айырылымын шектеу Їшін айлаб±йымныЈ техникалы› сызбасында мынадай талаптар ›арастырылуы керек, мысал“а: «Барлы› та›тайшалар поз.15 Їшін «А» йлшемініЈ йзгешелігі 0,04мм аспауы керек».


Я“ни - µ §=0,04мм.
4.2.7 Шдіптер есептеулері.

Шдіптерді есептеу 4.2.4 бйл. технологиясын ескеріп, а›аулы› ›абат тереЈдігін аны›тама бойынша [2, 4бйлім] орнатып, 4.2.6 бйлімінде орнатыл“ан ›ателіктерді (олардыЈ орналасуы жайлы логикалы› сараптаумен) пайдаланумен (5) жЩне (6) формула ар›ылы енгізіледі.


Ескерту ЁC ›арастырыл“ан мысалда барлы› Щдіп есептелген, біра› тапсырма бойынша тек екі йлшемніЈ Щдіптерін есептеу ›ажет: диаметрлік жЩне ±зынды› бойынша.

µ §
µ §


µ §
µ §
µ §
µ §
›ателіктер ба“ыты Щр-тЇрлі бол“анды›тан олар геометриялы› тЇрде орналасады.

µ §
µ §


µ §
4.2.8 Операцияаралы› йлшемдер мен дайындамалар йлшемдерініЈ есептеулері.

Есептеулер 4.2.5 бйліміндегі формулалармен жЩне ›алыптау Їшін (4.2.2 бйл.), операцияаралы› йлшемдер Їшін (4.2.4 бйл.) ›абылдан“ан ша›тамалармен жЩне есептелінген Щдіптермен жЇргізіледі.


ОАи1=32 0,470,16=32,63, онда техпроцестіЈ операциялы› суреттемесініЈ орындайтын йлшемі ЁC 32,63 ЁC 0,16.
ОАи2=10 0,72 0,11 0,26 0,13=21,22орындайтын йлшем 10,83-0,11

ОАи3=160-140 0,72 0,11 0,26 0,13=21,22, орындайтын йлшем 21,22-0,13

ОАи4=16 0,25 0,11=16,36, орындайтын йлшем 16,36-0,11
µ §, ›алыптау сызбасы Їшін дйЈгелектелген орындайтын йлшем 25,2-0,4.

µ §, дйЈгелектелген орындайтын йлшем 33,9-0,4.


µ §.
ГОСТ 2590-88 «Болатты ыссы жаныштал“ан дйЈгелете илеу. ТЇржиын.» бойынша ›арапайым сапалы дйЈгелете илеудіЈ жуы› йлшемін Їлкен жа“ынан таЈдаймыз: дйЈгелек 19µ §.

µ §, дйЈгелектелген орындайтын йлшем 22-0,4.


µ §, орындайтын йлшем 11,9-0,4.
µ §, орындайтын йлшем 142-2,5.
4.2.9 МљК жЩне МШН есептеулері.

МљК жЩне МШН есептеулері 4.1.7 жЩне 4.1.8 бйлімдеріндегі (13),(14) формулаларымен Їйлесімді тЇрде есептеледі.


µ §
м±нда“ы: µ §кг (3.2.2 бйл.).
Ескерту ЁC жаппай жЩне ірі-сериялы йндірісте ›алыптау массасы МЕМСТ7505-89 «љалыптал“ан болатты илеу. Ша›тамалар, Щдіптер мен ±сталы› кернемелер.» (“Поковки стальные штампованные. Допуски, припуски и кузнечные напуски.”)

бойынша ба“дарланбай, ›алыптау сызбасы бойынша жЇргізіледі.

Ба›ылау ж±мысында дайындаманыЈ барлы› йлшемдерініЈ есептеулері болма“анды›тан дайындама массасы жо“арыда кйрсетілген стандарттармен ба“дарланып жЇргізіледі.
µ § ЁC ›алыптаудыЈ кйлденеЈ ажырамасы бойынша кенерік массасы, ол КСМ Їшін ›алыптау ›±рама пішіні ескерілген -5% m›ал нан;

я“ни: µ §

µ §кЇюсіз электротЇйіспелі Щдіспен ›ыздыру“а байланысты.

µ §- ›алыптаудун шы››ан дайындаманы ›ажа›ты-кескіш білдекте 3мм ›алыЈды›та“ы кескіш дискімен кесуге жойылатын масса. (КесудіЈ б±л тЇрінде ›алды›тар жоЈ›а тЇрінде емес, ›ажа›ты-металды› тозаЈ тЇрінде болады).


µ §
м±нда“ы: dд.ил =19мм =1,9см ЁC илем диаметрі;

S=3мм = 0,3см ЁC дайындаманыЈ кесу ±зынды“ы;

г=0,00785кг/см3 ЁC болат ты“ызды“ы.
µ §
µ §ЁC жаппай йндіріс Їшін ›алыптау массасынан 3% кйлемінде ›абылданады.
µ §.
Онда:
МШН›ал=0.42 0.05 0.42 0.007 0.03 µ §0.42 = 0.46кг
МљК =µ §.

5 Білімді тексеру с±ра›тары


5.1 индіріс объектілері (тЇрлері, ›осылы тЇрлері, сапа кйрсеткіштері).

5.2 индірісті техникалы›, технологиялы› дайындау, технолгогиялы› ЇрдістіЈ ›±рамы.

5.3 индіріс тЇрлері.

5.4 БЖљТ (білдек, жабды›, ›±рал, тетік) жЇйесініЈ ›атаЈды“ы мен берілгіштігі, олардыЈ йЈдеу ›ателігіне Щсері.

5.5 љ±ралдыЈ м±›алу ›аттылы›тыЈ ауыт›уы, Щдіп ауыт›уыныЈ ›ателіке Щсерлері. љателікті азайту коэффициенті- дЩлдікті арттыру жолы.

5.6 индіріске БЖљТ (білдек, жабды›, ›±рал, тетік) жЇйесініЈ ›атаЈды› Щсері. љатаЈды›ты арттыру тЩсілдері. љатаЈды›ты аны›тау тЩсілдері.

5.7 БЖљТ (білдек, жабды›, ›±рал, тетік) жЇйесінде автотербеліс жЩне мЇмкін ербеліс (діріл), пайда болу мЇмкіндіктері. ТербелістіЈ дЩлдікке жЩне йндіріске Щсері. ТербелістіЈ алдын алу жолдары.

5.8 Кйп›±ралды жЩне кйпайналдыры›ты йЈдеу кезіндегі ›ателіктер жіне оларды азайту тЩсілдері.

5.9 ДененіЈ еркіндік дЩрежелері, байланыстар. ДененіЈ толы› ›оз“алысыныЈ алты нЇктелік ережесі. Байланыс тЇріне ›арай орны› тЇсінігі.

5.10 Машинажасауда“ы орны› тЇрлері. Технологиялы› шарт›а байланысты ›ажетті технологиялы› орны›тар.

5.11 Орны›тыру тЇріне байланысты технологиялы› орны› тЇрлері. ОлардыЈ ›олдану айма“ы. љосымша тіреуіштер. Технологиялы› Їдерісте орны›тардыЈ, ›ыспа›тардыЈ, тіреуіштердіЈ белгіленуі.

5.12 Ба“ыттал“ан ›ыспа›тардыЈ орны›тыру орны. Жабды›тарда дайындамаларды орны›тыру.

5.13 Технологиялы› орны›ты таЈдау жЩне орны›тыру ережелері, орны›тыру ›ателіктері.

5.14 Машинажасауда“ы дЩлдік жЩне о“ан жету жолдары, арт›шылы›тары мен кемліліктері.

5.15 ЖЇйелік ›ателіктер жЩне олардыЈ пайда болу мЇмкіндіктері (жаюды›, ›±ралдыЈ м±›алуы, ›ыспа› Щсерінен деформациялануы, жылу деформациялары, йЈдеу с±лбасы).

5.16 Кездейсо› ›ателіктер жЩне олардыЈ пайда болу себептері. илшемдердіЈ сейілу заЈы, ›ателіктерді ›осу жіне біріктіру заЈдары.

5.17 иЈдеу дЩдігін ›амтамасыз ету тЩсілдері. ДЩлдеу тЩсілдері, талап бойынша дЩлдікке жетудіЈ екі тЩсілді

5.18 Статикалы› дЩлдеулер, дЩлдеу йлшемдерін есептеу.

5.19 Ж±мыс калибры бойынша дЩлдеу.

5.20 Универсалды йлшеу ›±ралы ар›ылыдЩлдеу.

5.21 иЈдеу дЩлдігін бас›ару тЩсілдері: кесу режімдерін есептеу,шы››ан нЩтиже бойынша, ал“аш›ы мЩліметтер бойынша, иілмелі ›оз“алыстарды бас›ару ар›ылы.

5.22 љ±рылымды› йлшеу тізбегі, есептеу жЩне сйздік мысалдар.

5.23 Технологиялы› йлшеу тізбегі, размерные цепи, задачи расчета, есептеу жЩне сызу мысалдары.

5.24 Жобалау есебініЈ мЩні, тексеру есебініЈ жЩне йлшеу тізбегін есептеу тЩсілдері.

5.25 «Максимум- минимум» тЩсілі бойынша шы“арыл“ан заЈдылы›тар, т±йы›таушы буынды табу Їшін, оныЈ йлшемдері жЩне мЇмкін шектері.

5.26 «Ы›тималды›» тЩсілі бойынша шы“арыл“ан заЈдылы›тар, т±йы›таушы буынды табу Їшін, оныЈ йлшемдері жЩне мЇмкін шектері. «Ы›тималды›» тЩсілініЈ кемшіліктері.

5.27 Шдіп тЇсінігі, оларды есептеу принципі, Щдіп жЩне ша›тама сызбалары, дайындама йлшемдері, оерация аралы› йлшемдер. Пішін ›ателіктері жЩне Щдіпті есептеу кезінде беттердіЈ ескерілетін ›ателіктері.

5.28 Материалдарды шы“ындау мйлшері, оныЈ ›±рамы. Материалдарды шы“ындау мйлшері тЩсілдері жЩне оларды ›олдану. Материалды пайдалану коэфициенті.

5.29 индіріс пен йЈдеудіЈ йзіндік ›±ныныЈ байланысы, олар“а Щсер ететін факторлар.

Фактор, экологияда - 1) процестердің қозғаушы күші немесе оларға ықпалы бар жағдай, қайсыбір процестегі, құбылыстағы мәнді жағдай; 2) факторлық талдауда зерттелетін айнымалы шамалар арасындағы корреляция өрнегінің көрінісі.

5.30 ЕЈбекті мйлшерлеу тЩсілдері, олардыЈ ›олдану айма›тары. Уа›ыт мйлшерініЈ ›±рылымы.

5.31 Уа›ыт мйлшері ›±рылымыныЈ тЇсінігі. Негізгі технологиялы› уа›ыт жЩне оныЈ есептелуі. Кйп›±ралды йЈдеуді мйлшерлеу ерекшеліктері.

5.32 Технологиялы› ЇдерістердіЈ классификациясы, ресімделу, операция ›±рамы бойынша.

5.33 Технологиялы› Їдерісті жобалау Їшін ›ажетті мЩліметтер, ›±рылым технологиялы“ы жЩне сызбаны технологиялы››а йЈдеу.

5.34 Жекелей технологиялы› Їдерісті жобалау реті жЩне тізбегі.

5.35 Топты› жЩне типтік технологиялы› ЇдерістердіЈ тЇсінігі.

5.36 Жаппай йндіріс тЇрінде технологиялы› Їдерісті жобалау ерекшеліктері.

5.37 индірісте ЁC йЈдеу СББ -да (ЧПУ), иО-да (ОЦ) жЇрсе.

5.38 СББ -да (ЧПУ) йЈдеуге технологиялы› ЇдерістіЈ жобалау ерекшелігі.

5.39 Жинау тЇсінігі, оныЈ тЇрлері, ›±растыру ЁCжинау формаларын ±йымдастыру ерекшеліктері.

5.40 Жинау дЩлдігін ›амтамасыз ету тЩсілдері.

5.41 Жинау технологиялы› ЇдерісініЈ ›±рамы жЩне мазм±ны, сыхбасы, ар›ыны жЩнеі жобалау ерекшеліктері.

ШДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ


1 Маталин Л.А. Технология машиностроения. ЁC Л.: Машиностроение, 1985.
2 Справочник технолога-машиностроителя./Под ред. А.Г.Косиловой и Р.К. Мещерякова, в 2-х томах. ЁC М.: Машиностроение, 1985.
3 СТП 164-08-98 Работы учебные. Общие требования к оформлению текстового и графического материала. ЁC КазНТУ, 1997.
4 Аверченко В.Н. и др.Сборник задач и упражнений по технологии машиностроения.- М.: Машиностроение, 1988.
5 Балакшин Б.С. Основы технологии машиностроения. ЁC М.: Машиностроение, 1969.
6 Воробьев Г.А. Технология машиностроения и ремонта машин. ЁC М.: Машиностроение, 1981.
7 Данилевский Н.Е. Технология машиностроения. ЁC М.: Высшая школа, 1984.
8 Егоров М.Е. и др. Технология машиностроения. ЁC М.: Высшая школа, 1976.
9 Ковшов Ю.Н. Технология машиностроения. ЁC М.: Машиностроение, 1987.

10 Косилова А.Г., Сухов В.А. Технология производства подъемно-транспортных машин. ЁC М.: Машиностроение, 1982.


11 Основы технологии машиностроения./Под ред. В.С. Корсакова. ЁC М.: Машиностроение, 1977.
12 Основы технологии машиностроения./Под ред. М.Н. Корсакова. ЁC М.: Высшая школа, 1977.
13 Обработка металлов резанием. Справочник технолога./Под ред.И.В. Монахова. ЁC М.: Машиностроение, 1974.
14 Обработка металлов резанием. Справочник технолога./Под ред. П.В. Панова. ЁC М.: Машиностроение, 1988.
15 Справочник технолога-машиностроителя./Под ред. А.Г. Косиловой и Р.К. Мещерякова, в 2-х томах. - М.: Машиностроение, 1976.
16 Технология машиностроения./Под ред. А.Г. Дальского, т.1. ЁC М.: МГТУ им. Баумана, 1999.
17 Технология производства гусеничных и колесных машин. /Под ред. В.В. Капустина. ЁC М.: Машиностроение, 1978.
18 Ящерицын М.А. Основы технологии механической обработки и сборки в машиностроении. ЁC М.: Машиностроение, 1974.
19 Махаринский Е.И. Основы технологии машиностроения. Уч. Пособие 1977. µ §
20 Проектирование технологии. Уч.пособие для вузов/Под ред. Соломенцева, 1990. µ §
21 Вороненко В.П. и др. Машиностроительное производство. Учебник для среднетехн.завед., 2001. µ §
22 Кован В.М. Основы технологии машиностроения, 1965. µ §
23 Маракулин и др. Краткий справочник технолога тяжелого машиностроения, 1987. µ §
24 Маталин А.А. Технология механической обработки, 1977. µ §
25 Общемашиностроительные нормы времени (ОМНВ) вспомогательного и обслуживания:

книга для массового производства ЁC 1974

книга для серийного производства ЁC 1974 µ §
26 ОМНВ на станках для единичного производства, 1967. µ §
27 ОМНВ на слесарную обработку и сборку для единичного производства, 1974. µ §

28 Русско-казахский словарь. ЁC Алматы: Дайк-Пресс, 2001


29 Казахско-русский, русско-казахский терминологический словарь: Механика и машиноведение/под общей редакцией д.п.н., профессора А.К.Кусаинова ЁC Алматы: республиканское издательство рауан,2000
30 Казахско-русский, русско-казахский терминологический словарь: Машиностроение/под общей редакцией д.п.н., профессора А.К.Кусаинова ЁC Алматы: республиканское издательство Рауан, 2000
1   2   3


жүктеу 456.35 Kb.