Главная страница
Контакты

    Басты бет


Методические указания по выполнению практических работ для специальности

жүктеу 456.35 Kb.



жүктеу 456.35 Kb.
бет1/3
Дата28.03.2017
өлшемі456.35 Kb.

Методические указания по выполнению практических работ для специальности


  1   2   3


љаза›стан РеспубликасыныЈ Министерство

Білім жЩне “ылым образования и науки

министрлігі Республики Казахстан
Д. Серікбаев атында“ы ВКГТУ

ШљМТУ им. Д. Серикбаева

Машина жасау жЩне

Кйлік факультетініЈ деканы

М. Дудкин

БЕКІТЕМІН

___________________2013 ж.
Машина жасау технологиясыныЈ негіздері
5В071200- «Машина жасау» маманды“ы бойынша практикалы› ж±мыстарды орындау“а арнал“ан Щдістемелік н±с›ау

ОСНОВЫ ТЕХНОЛОГИИ В МАШИНОСТРОЕНИЯ

Методические указания по выполнению практических работ для специальности

5В071200 ЁC «Машиностроение»

искемен

Усть-Каменогорск



2013

Шдістемелік н±с›аулар «Жо“ар“ы білім. Бакалавриат. Негізгі ережелер» љР МЕМСТ жЩне негізгі о›у жоспары негізінде «Машинажасау жЩне ›±рылымды› материалдар технологиясы» кафедрасында дайындалып 5В071200-Машинажасау маманды“ында о›итын студенттерге арнал“ан

МжљМТ кафедрасыныЈ отырысында тал›ыланды
Кафедра меЈгерушісі К.Комбаев
№____ хаттама ____________________2013 ж.

Жаса“ан Р. ’абдысалы›

Норма ба›ылаушы Т. Тютюнькова

КІРІСПЕ
Б±л Щдістемелік н±с›ау студенттердіЈ «Машина жасау технологиясыныЈ негіздері» пЩнін йзіндік талдау“а жЩне университеттегі дЩрісханалы› о›у“а арнал“ан.

О›удыЈ ма›саты ЁC студенттердіЈ машина йндірісіндегі жалпы салалы› тЇсініктерін, йЈдеудіЈ дЩлдіктері мен ›ателіктері, тетікті механикалы› йЈдеудегі орны›тырулар, механикалы› йЈдеудіЈ тетік сапасына Щсері, йЈдеулердіЈ Щдіптері, тетіктерді жЩне машинаны толы› дайындауда“ы технологиялы› ЇдерістердіЈ йнімділігі жЩне Їнемділігі, технологиялы› Їдерістерді жобалау негіздері туралы тЇсініктерін ›алыптастыру.

О›удыЈ шарты болып машина жасау технологиясыныЈ негіздерін тетіктерді жЩне машиналарды т±тастай дайындауда технологиялы› Їдерістерді дайындауда іс жЇзінде ›олдану болып табылады.

Тетік (ор. деталь) - құрастыру операцияларын қолданбай жасалған бұйымның бөлшегі.
Машинажасау (ағылш. Mechanical engineering, орыс. Машиностроение) - бұл еңбек құралдарын, көліктерді және де қолданыстағы заттар мен қорғаныс өнімдерін жасайтын өндіріс салаларының кешені. Машинажасау салалары физика, инжиниринг және материалтанудың білімдерін қолдана отырып механикалық жүйелерді құрастыруға, өндіруге және оларға қызмет көрсетуге қолданады.

Ба›ылау ж±мысын орында“анда студенттерге машинажасау технологиясы негіздерініЈ Щлде›айда кЇрделі с±ра›тарын шешуге іс жЇзінде біліктілігін арттыру шарты ›ойылады: йЈдеудіЈ ауыт›уларын есептеу, сонымен ›атар ауыт›уларды орны›тыру, Щдіптік есептеулерімен ›арапайым операциялардыЈ операциялы› с±лбаларын ресімдеу, дайындамалар йлшемдері жЩне операция аралы› йлшемдер, машина жасау-технологы аны›тамалы› іс жЇзінде пайдалану.

Біліктілік, квалификация - адамның белгілі бір білім жүйесін тәжірибеде пайдалана алу қабілеті. Адамның өзі таңдаған қызметінде өз білімін көтеріп, нені, қалай және не үшін үйренетінін алдын-ала айқындап, білікті маман болуға бағытталуы.

«Машина жасау технологиясыныЈ негіздері» пЩні «Салалы› машина жасау технологиясы» пЩнініЈ бір саласы бола отырып, келесі пЩндер білуге негізделген:


Машина жасау йндірісініЈ технологиялы› Їдерістері;
Металдарды термойЈдеу жЩне ›±рылымды› материалдар;
изара ауысымдылы› жЩне стандарттау негіздері;
Стандарттау, үлгіқалыптау (ағылш. standardization) - есептеуіш техниканың аппараттық және программалық құралдарын ерекшелігі бойынша өндіру мен пайдалану тұрғысында қабылданған келісім; стандарттарды, нормалар мен ережелерді және т.б.

Металдарды кесу теориясы;
Кесу - дайындама бетінен жоңқа түріндегі металл қабатын кескіш аспаппен сылу.

Металкескіш ›±ралдарды жобалау;
Машина жасау зауыттарыныЈ жабды›тары;
Дайындамаларды жобалау жЩне йЈдеу.

1 БА’ДАРЛАМА Ж°МЫСЫ


1.1 издік о›ып Їйрену ба“дарламасы
1.1.1 Б±йымды йндіру. индіру объектілері: Б±йым, машина, тетік, ›±растыру бірлігі, комплект, комплекс; олардыЈ тЇрлері и сипаттамасы. Б±йымныЈ пайдалану жЩне технологиялы› ЁC йндіру сапа кйрсеткіштері, олардыЈ тЇсінігі. индіру ЇдерісініЈ мазм±ны жЩне йндірісті дайындаудыЈ техникалы› ›±рамы.
1.1.2 Механикалы› йЈдеудіЈ Їстірттерге жЩне машина тетіктерініЈ пайдалануына Щсері. Пайдалану ›асиеттерін арттыру тЩсілдері. ља›талма, ›алды› кернеу, ЇстірттіЈ кедір ЁC б±дырлы“ы жЩне тол›ындылы“ы, металдыЈ ›±рамыныЈ жЩне фазалы› кЇйініЈ йзгеруі; олар“а кесу процесініЈ Щсері; олардыЈ тетіктіЈ пайдалану ›асиетіне Щсері.
1.1.3 ДЩлдікке жЩне йнімділікке технологиялы› жЇйеніЈ Щсері. БЖљТ (білдек, жабды›, ›±рал, тетік) жЇйесініЈ ›атаЈды“ы мен берілгіштігі, статикалы› жЩне йндірістік тЩсілмен ›атаЈды›ты аны›тау. Кесуші ›±ралдыЈ тозуыныЈ, ›аттылы›тыЈ Щсері, Щдіп мЩнініЈ, жабды›тыЈ ›±рылысыныЈ Щсері, БЖљТ-ныЈ (білдек, жабды›, ›±рал, тетік) серпімділік деформациясына Щсері, БЖљТ-ныЈ (білдек, жабды›, ›±рал, тетік) ›атаЈды“ыныЈ йнімділікке Щсері, БЖљТ ›атаЈды“ын арттыру тЩсілдері, автотербеліс жЩне мЇмкін тербеліс (діріл), олардыЈ пайда болу мЇмкіндіктері жЩне алдын алу жолдары.
1.1.4 Механикалы› йЈдеудіЈ ›ателіктері жЩне оларды есептеу тЩсілдері. Машинажасауда“ы дЩлдік, о“ан жету тЩсілдері, олардыЈ тЇсінігі, кемшіліктері жЩне арты›шылы›тары. иЈдеудіЈ жЇйелік жЩне кездейсо› ›ателіктерініЈ тЇрлері. илшемніЈ сейілуі заЈы, олардыЈ практикада ›олданылуы. иЈдеу ›ателіктерін есептеу.
1.1.5 љ±рылымды› жЩне технологиялы› йлшемдік тізбектер жЩне олардыЈ есептелуі. љ±рылымды› жЩне технологиялы› йлшемдік тізбектердіЈ тЇрлері, олардыЈ есептелуініЈ ›олдану айма“ы. илшемдік тізбектіЈ теориясынан аны›тамалар жЩне тЇсініктемелер. илшемдік тізбектерді «максимум-минимум» жЩне ы›тималды›тар теориясы Щдісі бойынша есептеу.
1.1.6 Механикалы› йЈдеу дЩлдігін ›амтамасыз ету. иЈдеу дЩлдігін ›амамасыз етуін ›аба“алау. Білдектерді д±рыстау тЩсілдері, олардыЈ тЇсінігі, сипаттамасы жЩне ›олдану айма“ы. Кесу режімін есептеу, талап етілген дЩлдікті жЩне йнімділікті ›амтамасыз ету. Білдектерді дЩлдеу тЩсілдері.
1.1.7 Тетіктерді дайындау технологиялы› Їдерістерін (Т®) жобалау негіздері (ТљБЖ (ЕСТД), технологиялы› Їдерістін классификациясы, бастап›ы мЩліметтер, ›±рылымын технологиялы››а йЈдеу, технологиялы› Їдерістін (Т®) жобалау концепциясы). Технологиялы› Їдеріс (Т®), жЇмыс орны тЇсінігі, технологиялы› жабды›таудыЈ мЇмкіндіктері. Технологиялы› операция жЩне оныЈ ›±рамы. Машинажамау йндірісініЈ тЇрлері жЩне сипаттамасы. Технологиялы› ЇдерістіЈ ›амту санына байланысты, комплекстілігіне, йндіру сатысына, бйлшектеу дЩрежесіне байланысты классификациялануы, олардыЈ сипаттамасы жЩне ›олдану аума“ы. Бастап›ы мЩліметтер жЩне технологиялы› Їдерісті жасау реті. инімніЈ ›±рылымыныЈ технологиялы“ы, технологиялы››а тексеру (анализ). Технологиялы› Їдерісті жобалау концепциясы. Технологиялы› ЇдерістіЈ ±йымдастыру формалары, технологиялы› Їдеріс жоспары жЩне оны ресімдеу.
1.1.8 Жаппай йндіріс тЇріне технологиялы› Їдерісті жобалау ерекшеліктері, жЩне сериялы› йндірісте ЁC йЈдеу СББ -да (ЧПУ), иО-да (ОЦ) жЇрсе. Технологиялы› орныЈтарды таЈдау жЩне сызбада йлшемдерді ›ою. ОперациялардыЈ шо“ырлануы жЩне дифференциациясы.
1.1.9 ЕЈбекті мйлшерлеу, йЈдеу йнімділігі, технологиялы› Їдеріс тЇрін таЈдауды экономикалы› негіздеу. Уа›ыт мйлшері, еЈбекті мйлшерлеу тЇрлері жЩне Щдістері. Уа›ыт мйлшері ›±рылымы, оныЈ ›±раушылдарыныЈ сипаты, негізгі уа›ытты есептеу, кесу ±зынды“ыныЈ ›±рамы, кірекесу ±зынды“ын есептеу, даналы› жЩне даналы› ЁC калькуляциялы› уа›ыт мйлшері. Жала›ы есебі. Кйп›±ралды йЈдеуді мйлшерлеу ерекшеліктері.иЈдеудіЈ йнімділігімен йзіндік›±ны жЩне олардыЈ йЈдеу бетініЈ дЩлдігінен жЩне кедір ЁC б±дырлы“ынан, жабды› тЇрінен, кеск режімінен тЩуелділігі. Технологиялы› операция йнімділігін арттру мЇмкіндіктері.

1.2 ДЩріс курсы


1.2.1 Машинажасауда“ы орны›, дайындамаларды орны›тыру.
Дайындама- өндіріс барысында әлі өңделетін, толық дайын емес өнім немесе оның бір бөлігі (шала өнім). Дайындама - бұл пішінін, өлшемін, беткі жағын немесе материалдың физика-химиялық қасиетін өзгертіп, тетік жасалатын еңбек заты.
љ±рылымды›, технологиялы› жЩне йлшемдік орны›тар, олардыЈ аны›тамалары. Орны›тыру тЩсіліне жЩне технологиялы› шарт›а байланысты бетті еркіндік дЩрежесінен айыру“а байланысты технологиялы› орны›тыЈ тЇрлері.
Еркіндік - адамның немесе жеке ұлттың, халықтың өз мүдделері мен мүмкіндігіне сай әрекет етіп, өз қалауын жүзеге асыруы. Адамдар өз әрекетінің объективті жағдайларын қалауынша таңдап алуға ерікті емес, алайда олар нақтылы және салыстырмалы еркіндікке ие.
ТЇйіспелі, жасырынды, дЩлдеу, тексеру, жасанды технолгиялы› базалар жЩне олардыЈ аны›тамалары. Ба“ыттаушы ›ыспа›тыЈ орны›тыру мЩні.љаралтым орны›ты таЈдау ережелері, машинажасауда орны›тыру принциптері. ЁC 9 са“.
1.2.2 Механикалы›йЈдеу Щдіпі. ДайындаманыЈ йлшемдерін есептеу, операция аралы› Щдіптер, Материалдар шы“ынын мйлшерлеу (НРМ), материал ›олдану коефициенті (КИМ). Шдіп тЇсінігі жЩне оныЈ ›олданылуы. ШдіптіЈ жЩне операция аралы› йлшемдердіЈ сызбада орналасуы, дайындаманыЈ йлшемін жЩне операция аралы› йлшемдерді есептеу формулалары, барлы› Щдіпті есептеу реті.
Ереже - дәстүрлі халық құқығының қайнар көзі, нормативтік-құқықтық қағидалар. Ежелгі дәуірде және орта ғасырларда жөн-жосық, ата-баба жолы деп аталған. Ережелер сырт пішімі жағынан мақал-мәтелге, қанатты сөзге ұқсас болғанымен, нақтылығымен, дәйектілігімен ерекшеленеді.
Қағида немесе принцип (лат. principim – принцип; негіз, алғы бастама) - белгілі білім жүйесінің түп-негізі, алғы бастамасы, абстрактылы түрдегі ең қысқа жалпылама мазмұны. Ғылыми танымда идея, теория, әдіс сияқты таным түрлерімен өзара байланыста тұжырымдалады.
Формула (Formula) - электрондық кестедегі (Excel) математикалық өрнек, оның жұмыс нәтижесі торлардағы мәндерге байланысты болады. Мысалы, D5 торына енгізілген мынадай формула =а5+b5+с5 A5, В5, С5 торындағы сандардың қосындысын D5 торына орналастырады.
тердіЈ, операция аралы› йлшемдердіЈ, дайындамалар йлшемдерініЈ есептелулері. Материалдар шы“ынын мйлшерлеу (НРМ) тЇсінігі, ›ор мйлшері, дайындама тЇріне байланысты материалдар шы“ынын мйлшерлеу (НРМ) ›±рамы. Материал жо“алуы жЩне шы“ыны. Материалдар шы“ынын мйлшерлеу (НРМ) тЇрлері жЩне оларды есептеу тЩсілдері. Машинажасауда материалды Їнемдеу ба“ыттары. ЁC 3 са“.
1.3 Машы›ты› ж±мыстар
1.3.1 Орны›тыру с±лбасын таЈдау, Орны›тыру ›ателігін аны›тау жЩне ›±рылымды› тізбектік йлшем ар›ылы есептеу, йЈдеу ›ателігін табу. ЁC 6 са“.
1.3.2 Дайындаманы таЈдауды негіздеу, тетікті дайындау технологиялы› Їдерісін жобалау, пішін ›ателіктерін та“ауындау, йЈдеу операцияларында бекітілуі жЩне орналасуы, Щдіпті есептеу, материалдар шы“ынын мйлшерлеу. ЁC 6 са“.

2 БАљЫЛАУ Ж°МЫСТАРЫН ОРЫНДАУ’А АРНАЛ’АН ТАПСЫРМАЛАР


Сырттай о›ыйтын студент «Машина жасау технологиясыныЈ негіздері» пЩні бойынша тйменде кйрсетілген кестеден о›ытушыныЈ таЈдауымен бір н±с›а бойынша екі ба›ылау ж±мысын орындауы керек
2.
Пішін (Форма) - қарапайым орташа күрделі, күрделі, өте күрделі тікбүрышты, үшбүрышты, көпбү- рышты, цилиндрлі, жайылмалы қорамалы болып келеді.
Кесте (таблица; table) - мәліметтерді жолдар мен бағаналар қиылысында орналастыру арқылы ұсыну тәсілі. Әдетте, кестенің бірінші жолы бағаналардың тақырыптарымен толтырылады. Бағаналардағы мәлімет типтері әр түрлі болуы мүмкін, бірақ бір бағанада орналасатын мәліметтер бір типті болуы қажет.
1 Орны›тыру, йЈдеу ›ателіктері
№ 1 ба›ылау ж±мысы

Тапсырма шарты бойынша жЩне йлшемдері автоматты тЇрде алынатын тетіктер тобыныЈ с±лбасы бойынша білдекті реттеу Їшін:


а) йзара орналасу ша›тамаларын немесе есеп шартында кйрсетілген йлшемдер ша›тамаларыныЈ орындалуын есептеулер ар›ылы тексеру;
б) кйрсетілген йлшемдерді ›амтамасыз ететіндей, есептеулер ар›ылы дЩлелденген ±сыныстар беру, ›ажеттігіне ›арай реттеу йлшемдерін есептеп, жЩне тиімді н±с›аны таЈдау керек ( ±сыныстар кйлемі шектелмейді);
в) йз ±сынысыЈ бойынша технологиялы› орны› белгілері, ›ыспа› белгілері бар, сол операцияда“ы йЈделінетін беттіЈ ›алыЈ сызы›пен ерекшеленген, кедір-б±дырлы›тары жЩне орындалатын йлшемдері кйрсетілген операциялы› нобайды ресімдеу;

Ескерту: Есептеулерде тек тапсырма шартында кйрсетілген ›ателіктерді “ана ›олдану керек.

2.2 Материалдарды мйлшерлеу, дайындамалар йлшемдері жЩне Щдіптер есептеулері
№ 2 ба›ылау ж±мысы

ТапсырманыЈ бастап›ы берілгендері бойынша (тапсырмалар н±с›асыныЈ кестесін ›ара):


а) дайындамалар алудыЈ Щдісі мен тЩсілін таЈдау, оны экономикалы› есептеулерсіз негіздеу;
б) Щріптік йлшемдермен, санды› ша›тамалармен белгіленген, беттердіЈ кедір-б±дырлы“ы белгіленген дайындама нобайын сызу, дайындама“а техникалы› талаптар ›ою;
в) тетік беттерініЈ ›ажетті кедір-б±дырлы“ын алудыЈ на›ты с±лбасын ›±ру, білдектіЈ аты жЩне тетікті ›ысуда ›олданылатын жабды›тыЈ тЇрі кйрсетілген, операциялы› нобайы ресімделген оны йЈдеудіЈ жоспар-технологиясын ›±ру;
г) йЈдеу технологиясын ескере отырып, екі графикалы› с±лба сызу: цилиндрлік бет кедір-б±дырлы“ы Ra 0,8 болатын диаметрлік йлшем бойынша жЩне ±зынды› бойынша, я“ни біреуініЈ кедір-б±дырлы“ы дЩл сондай Ra 0,8 ›арапайым беттер арасында“ы йлшем бойынша;
Цилиндр (көне грекше: κύλινδρος - білік, цилиндр) цилиндр немесе цилиндрлік бет - берілген бағытқа параллель және бағыттауыш сызық арқылы өтетін кеңістіктің жасаушы түзулерінің жиыны; тұйық цилиндрлік бетпен және өзара параллель екі жазықтықпен (Цилиндр табандары) шектелген дене .
кйрсетілген екі йлшем бойынша дайындаманыЈ негізгі йлшемдерін жЩне операцияаралы› йлшемдерді есептеу формулаларын беру;
д) Г. бйлімінде кйрсетілген екі йлшемдерді йЈдеу бойынша Щрбір операция Їшін геометриялы› форма ›ателіктерін, йзара орналасу жЩне орнату ›ателіктерін, жЇйелілік ›ателіктерін орнату;
е) Г. бйлімінде кйрсетілген йлшемдер бойынша операцияаралы› йлшемдерді жЩне дайындама йлшемдерін, Щдіптерді есептеу;
ж) материалдыЈ шы“ын нормасын (МШН) жЩне материалды ›олдану коэфицентін (МљК) есептеу.
2.3 Тапсырмалар н±с›аларыныЈ кестесі

н±с›алар1 БЖ

бойынша тапсырма2БЖ бойынша бастап›ы берілгені: 7 сур., йндіріс тЇрі -жаппай, ›ал“ан кедір-б±дырлы› ЁC Ra12,5Dddтесµ §µ §Raа RaбRaвRaгRaдRaе11.1180h14105h1480Н866h1435h140,80,821.2178h7100h1475H1468h1028h140,80,832.1175h1498h772H1470h1428h110,80,842.2172h795h1470H1466h1032h140,80,853.1170h1390h1368H860h1030h140,80,863.2165h1488h1465H866h1424h110,80,874.1162h1484h760H1470h1030h140,80,884.2160h1480h755H1465h1426h110,80,894.3155h776h1452H1468h1428h110,80,8104.4150h774h1450H1465h1025h140,80,8114.5182h13108h1482H968h1438h100,80,8124.6184h8102h1378H1470h1328h100,80,8134.7185h14100h875H1468h1426h100,80,8144.8186h898h1472H1365h1130h130,80,8155.1188h14100h1370H762h1132h140,80,8165.2190h1390h1462H766h1426h100,80,8175.3192h1492h865H1466h1132h140,80,82.4 1БЖ ба›ылау ж±мысы бойынша тапсырмалар
2.4.1 1 тапсырма.

ДйЈгелете ажарлау білдегінде Ш115 f7 кірекесіп ажарла“ышпен жЩне бЇйіржа“ы 30js12 сызбасы бойынша ж±мысшы бйлігініЈ йлшемі ЁC Ш65 f7 болатын цилиндрлі тегіс ›±ралбілікте ажарлау жоспарлан“ан (1 сурет). БілдектіЈ айналдыры“ында орны›тандырыл“ан, конусты са“асына ›атысты ›±ралбіліктіЈ ж±мыс беттерініЈ радиаль жЩне бЇйір ауыт›ыма ша›тамаларыныЈ шамасы 0,02мм аспауы керек. Білдек айналдыры“ында“ы конусты тесіктіЈ радиаль ауыт›ымасы ЁC 0,01мм.


Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін йлшемдер: Ш115 f7, Ш65 Н7 ›атысты радиаль ауыт›ыма Ш115 f7 ша›тамасы 0,05мм.
Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін йлшемдер: 30±0,165. °сыныс бойынша йЈдеу ›ателіктерін есептегенде реттеу ›ателіктерін ескеру керек.
2.4.2 2 тапсырма.

Тістегеріштегі салмалы кезеулеткіш кймегімен радиаль-б±р“ылайтын білдекте ЇЈгілеу екі с±лба бойынша жоспарлан“ан, тістегеріштіЈ ›ондыру тесігіне «D» (тістегеріштіЈ ›±рылымды› орны“ына) ›атысты т±ра›ты ша›тамасымен «ТЕ» Ш «Е» бойынша орналас›ан 6тес. «М».Сызбада (3 сурет) кйрсетілген йлшемдер ша›тамалары: Тd; ТD;Тd1; ТD1. Білдек айналдыры“ыныЈ радиаль жЩне бЇйір ауыт›ымасы ЁC 0,01мм, конус са“асына ›атысты ЇЈгініЈ жон“ыш бйлігініЈ радиаль жЩне бЇйір ауыт›ымасы ЁC 0,02мм ден.


Тапсырма с±ра“ы. «А» жЩне «Б» с±лбаларыныЈ ›айсысы 6тес. «М» орналасуын не“±рлым дЩлірек ›амтамасыз етеді.
2) Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін йлшемдер: 20±0,26.
2.4.3 3 тапсырма.

Тетіктегі сатылы› тесікті ЇЈгілеу Їшін йлшемдері ( ЇЈгілеу сызбасы бойынша) D1ЇЈг =30.1-0.025; D2ЇЈг =24,084-0,021; А1ЇЈг =30js8(±0,16) болатын аралас ЇЈгілеу ›арастырыл“ан, ЇЈгініЈ кесу жиегіндегі радиаль жЩне бЇйір ауыт›ыма ЁC 0,03мм аспауы керек. Тік - б±р“ылау бідегі айналдыры“ыныЈ конусты тесігініЈ радиаль жЩне бЇйір ауыт›ымасы ЁC 0,02мм. Тетік биіктігі А4=70h14.

Биіктік географияда - жер бедеріндегі жеке элементтердің тік бағытта орналасу шамасы (қара Абсолют биіктік, Салыстырмалы биіктік); астрономияда (h) - аспан шырағының горизонталь координаттар жүйесіндегі (қара Аспан координаттары) координатының бірі.


Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін йлшемдер: D1=30H10; D2=24H10; А5=80js12;
Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін йлшемдер: А1=15h11; А3=25js12.

2.4.4 4 тапсырма.

Тес. Ш60H9, 2тес. Ш20H9( 0,052) жЩне 2тес. Ш26H9( 0,052) ЇЈгілеу айналдыры“ыныЈ радиаль жЩне бЇйір ауыт›ымасы - 0,01мм, ЇЈгініЈ конус са“аларына ›атысты жон“ыш бйлігініЈ радиаль жЩне бЇйір ауыт›ымасы ЁC 0,02мм тік- б±р“ылау білдегінде Щр-тЇрлі Їш операцияда ретпен орындалады (4сурет). 16H10 екі ойы›ты жон“ылау кйлденеЈ ба“ытта бойлай орынауыстыру ›ателігі ЁC 200мм ±зынды››а 0,04мм болатын тік- жон“ылау білдегінде орындалады.
1) Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін йлшемдер: технологиялы› орны›тардыЈ бірінде «Н» беті таЈдал“ан жа“дайда симметрия еместік орналасу ша›тамасы тес.

Симметрия Симметрия (гр. symmetrіa - мөлшерлес) - Жиі кездесетін математикалық ұғымдардың бірі, центрге немесе өс жазықтығын қатысты алғанда бірдей пішінді.фигуралардың орналасуы.
Ш60H9
Ескерту ЁC радиальді Т/2 симметрия еместік Т диаметрлік ша›тамалардыЈ арасында“ы айырмашылы›тарды аны›тау Їшін 5 суретті ›араЈыз.
2)Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін йлшемдер 45js12, технологиялы› орны›та «П» беті таЈдал“ан жа“дайда.
3) Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін йлшемдер: технологиялы› орны›тардыЈ бірінде «Н» беті таЈдал“ан жа“дайда симметрия еместік орналасу ша›тамасы 2тес. Ш20H9.
µ §Ш0,05Б4) Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін йлшемдер: тесік
Ш20H9, технологиялы› орны›тардыЈ бірінде «Н» беті таЈдал“ан жа“дайда.
5) Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін йлшемдер: технологиялы› орны›тардыЈ бірінде «У» беті таЈдал“ан жа“дайда, 5js12(±0,06).
6) Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін 2ойы› йлшемдері 10js10, технологиялы› орны›та «П» беті таЈдал“ан жа“дайда.
7) Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін йлшемдер 45js12, технологиялы› орны›та «У» беті таЈдал“ан жа“дайда.
8) Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін йлшемдер 72h11, технологиялы› орны›та «П» беті таЈдал“ан жа“дайда.
2.4.5 5 тапсырма.

Ойы›ты жон“ылау айналдыры“ыныЈ радиаль жЩне бЇйір ауыт›ымасы - 0,01мм ден, конусты са“асына ›атысты dфр22h7 сауса›ты жон“ыштыЈ жон“ыш бйлігініЈ радиаль ауыт›ымасы 0,05мм, бЇйір ауыт›ымасы ЁC 0,02мм болатын тік-жон“ылау білдегінде жоспарлан“ан; призма б±рышы б=90є. Білдек ЇстелініЈ орынауыстыру ›ателігі 100мм ±зынды››а 0,04мм.


Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін йлшемдер: 60мм ±зынды›та ойы› орналасуыныЈ симметрия еместік ›ателігі.
Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін йлшемдер 70-0,25.

Тапсырма с±ра“ы. Тексерілетін йлшемдер 22N9.

3 № 1 Ба›ылау ж±мысы бойынша есепті шешудіЈ мысалдары
3.1 иЈдеу ›ателіктері мен базалаудыЈ теориялы› жа“дайлары
3.1.1 иЈдеу ›ателіктері.

Сериялы, ірі-сериялы жЩне жаппай йндірісте тексеріс йтпелерін жЩне білдекте дайындаманы ›айта-›айта дЩлдеуді болдырмау Їшін дайындаманы автоматты ба“дарлаумен (базалаумен) жабды›тал“ан айлаб±йым ›олданылады жЩне автоматты йлшем алумен ›амтамасыз етілген білдекті баптау ›олданылады.

Баптау (Настройка; tuning) - жұмыс уақытында оның ресурстарын өте – мөте тиімді пайдалану мақсатында жүйе параметрлерін реттеу процесі; уақыты бөлінулі жүйелерде - жүйеде ресурстарды үлестірудің айрықша тиімді режімін анықтауға мүмкіндік беретін басқару параметрлерін нақтылау процесі; қолданбалы бағдарламаны нақты компьютерде, оған қосылған сыртқы құрылғыларды пайдаланып жұмыс істеуге бейімдеу (оның параметрлерін орнату).
М±нда тетіктер тобын йЈдеудіЈ жалпы ›ателіктерініЈ шамасы жЇйелік жЩне кездейсо› ›ателіктерден ›±ралады.


3.1.2 ЖЇйелік ›ателіктер мыналардан туындайды:
білдектіЈ дЩлсіздігінен;

айлаб±йым дЩлсіздігінен;

кескіш ›±ралдыЈ тозуынан жЩне дЩлсіздігінен;

СПИД жЇйесіндегі Щрбір элементініЈ жону кЇші мен ›ысу кЇшінен туында“ан деформацияларынан;

СПИД жЇйесіндегі Щрбір элементініЈ температуралы› деформацияларынан;

дайындамалардыЈ кернеулік ›абаты жойыл“аннан кейінгі ›алды› кернеудіЈ ›айта таралуынан.

Кернеулік (орыс. Напряженность) - дайындаманың қимасына әсер етуші ішкі күштің үдемелілігі (қарқындылығы).


ЖЇйелік ›ателіктер кйлемі на›ты тетік Їшін т±ра›ты немесе заЈды тЇрде йзгереді, мысал“а, кескіш ›±ралдыЈ тозуынан да Щрбір тетіктер тобында ауыстырылады. Жалпы жЇйелік ›ателік ЁCба“ыттарына байланысты жекеленген алгебралы› жЩне геометриялы› ›ателіктерден т±рады. иЈдеудіЈ на›ты бір технологиясына байланысты жекеленген жЇйелік ›ателіктер білдекті баптаумен шешілуі мЇмкін.
3.1.3 Кездейсо› ›ателіктер мыналардан туындайды:
білдек тЇзілімдерініЈ майла шарттарыныЈ йзгеруінен, электрлік кернеу тербелісінен, дайындама ›аттылы“ы жЩне Щдіп тербелісінен, сЩт сайын йзгеріп жЩне сЩт сайын туатын ›ателіктер - сЩт ;

орнату ›ателіктері - орн ;

баптау ›ателіктері - бап ;
Шрбір тетіктер тобы Їшін кездейсо› ›ателіктер кйлемі Щр тЇрлі жЩне тЇрлі жа›тар“а ба“ыттал“ан, сонды›тан жалпы кездейсо› ›ателік - кезд жеке ›ателіктердіЈ геометриялы› ›осындысына теЈ:
µ § (1)

м±нда: 1,2 коэфициенті есептеу бойынша ›ор ›±ру Їшін енгізілген.

Статистикалы› мЩліметтер бойынша сЩттік кездейсо› ›ателіктер мынадай шама“а ие:

жон“ыш білдектер Їшін ЁC 0,013...0,036мм;

дйЈгелете ажарлау білдектері Їшін ЁC 0,004...0,017мм.
Орнату ›ателігі - бірнеше ›ателіктердіЈ геометриялы› ›осындысынан ›±ралады:
µ § (2)
орны› ЁC Базалау ›ателігі технологиялы› орны›тандыру йлшемдік базалаудыЈ сЩйкессіздігінен туындайды, сонымен ›атар бір бетті йЈдеу барысында сол бетте бір технологиялы› базаны екіншісіне ауыстыр“аннан туындайды жЩне ол есептелінетін шама болып табылады.

бек ЁC Бекіту ›ателігі айлаб±йым ›±рылымына байланысты, на›тыра› айт›анда: ›ысу элементтерініЈ жанасуында“ы саЈылаулар шамасына, дайындаманы бекіткенде пайда болатын технологиялы› базаныЈ ы“ысуы жЩне тірек беттері екеуініЈ арсында саЈылау болатын тірек элементтерініЈ ›аттылы“ына жЩне жалпы айлаб±йым ›аттылы“ына байланысты.

айлб ЁC Бірорынды айлаб±йым ›ателігі, егер ол дайындама ша›тамасынан кіші бол“ан жа“дайда білдекті баптаумен шешілетін жЇйелік ›ателікке со›тырады. Орнату ›ателіктері формуласында ескерілетін айлаб±йым ›ателігі, ол тірек беттерініЈ кЇйі Щр тЇрлі ауыт›ымда“ы , барлы“ында бірдей ›±рылым ›олданылатын , кйпорынды айлаб±йым немесе кйпайналдыры›ты білдектерде, автоматты сызы›тарда, июші йндірістік жЇйелерде (ИиЖ) пайда болатын айлаб±йым ›ателігі.

Баптау ›ателіктері бап баптау барысында ›олданылатын реттеуші жабды›тардыЈ (межебалда›, индикатор, ›атты таяныштар, а›ты› ажырат›ыштар, т.б.

Индикатор (ағылш. Indicator) - құрылғының қалып-күйінің немесе есептеуіш жүйенің жұмыс процесі кезіндегі мәліметтердің өзгерісін немесе жеке программаның орындалуын қамтып көрсететін мәліметтер элементі; ақпаратты көзбен көруге қайта жаңғыртатын құрылғы; программалауда - мәні процестің нәтижелеріне немесе белгілі шарттардың орындалуына тәуелді телінетін айнымалы.
) дЩлдігіне байланысты - рет реттеу ›ателігі мен баптау барысында ›олданылатын йлшегіш ›±ралдыЈ шекті ›ателігімен алынатын йлшеу ›ателігініЈ - йлш геометриялы› ›осындысынан т±рады:


µ § (3)
Статистикалы› мЩліметтер бойынша [1, 60бет] реттеу ›ателіктерініЈ шамасы:

индикатор ар›ылы ›ондыр“ыла“анда ЁC 0,01мм;

›атты таяныштар ар›ылы ЁC 0,04...0,1мм;
йлшеу ›ателіктерініЈ шамасы:

бйлік ›±ны 0,05мм штангенциркульмен ЁC 0,09мм;

микрометрмен ЁC 0,006...0,014.
3.1.4 иЈдеудіЈ жалпы ›ателігі кездейсо› жЩне жЇйелік ›ателіктердіЈ геометриялы› ›осындысына теЈ:
µ § (4)
Барлы› ›ателіктердіЈ арасында орны›тандыру ›ателігі белгілі бір дЩрежеде орнату ›ателігіне Щсер етеді, я“ни йЈдеудіЈ жалпы ›ателігіне де Щсер етеді. ОныЈ мйлшері бірнеше миллиметр болуы мЇмкін.

Миллиме́тр (милли… және метрден) - ұзындық өлшем бірлігі, метрдің 1/1000 бөлігіне тең. Белгілеу: қазақ «мм», халықаралық «mm».

3.2 Есепті шешудіЈ 1 мысалы


ЕсептіЈ шарты:

Тетік сызбасыныЈ талаптары бойынша (8 сурет), барлы› ›ателіктерді ескере отырып:

жабды› таЈдау;

оны дайындау“а айлаб±йым жЩне орны›тандыру с±лбаларын;

дЩлдікті ›амтамасыз ететін мЇмкін болатын н±с›аларды талдау.

индіріс тЇрі ЁC жаппай.


3.2.1 ЕсептіЈ шешуі.

Сызба талаптары бойынша орны›тандыру с±лбасыныЈ шектіліктері:


Ш50h9(-0,062) беттік радиаль ауыт›ыма ша›тамасы 0,1мм;

Ш40h9 (-0,062), 40js11 йлшем ша›тамасы 0,08мм.


1) А н±с›асы. Білдек айналдыры“ында орналас›ан, дЩлме-дЩл даналы› дайындамалардан т±ратын Їшж±дыры›шалы ›ыс›ылы РЖБ (ТРС)-те жону ›олданылады.
иЈдеу с±лбасы: 1-операция - йЈделмеген (сына›ты орны›) сырт›ы
  1   2   3


жүктеу 456.35 Kb.