Главная страница
Контакты

    Басты бет


«Электр Желілерін Басқару жөніндегі Қазақстан Компаниясы» АҚ

жүктеу 1.63 Mb.



жүктеу 1.63 Mb.
бет3/11
Дата29.03.2017
өлшемі1.63 Mb.

«Электр Желілерін Басқару жөніндегі Қазақстан Компаниясы» АҚ


1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ


Жаңа стандарттар, интерпретациялау және қолданыстағы стандарттар мен интерпретацияларға түзетулер

Аралық шоғырландырылған қаржылық есептемені жасау кезінде қабылданған есепке алу қағидаттары стандарттар мен интерпретацияларға 2015 жылғы 1 қаңтарда қабылданған түзетулерді қоспағанда, 2014 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған жыл үшін Топтың шоғырландырылған жылдық қаржылық есептемесін жасау кезінде қолданылған қағидаттарға сәйкес келеді.

Әрбір/жаңа/стандарттың сипаттамасы мен әсері/түзетулері төменде сипатталған:

ҚЕХС (IAS) 19 түзетулері «Белгіленген жарналары бар зейнетақы бағдарламалары: қызметкерлердің жарналары»

ҚЕХС (IAS) 19 ұйымдардан белгіленген жарналармен зейнетақы жоспарларын есепке алу кезінде қызметкерлердің немесе үшінші тараптардың жарналарын қарауды талап етеді.

Қызметкер, жұмыскер - жұмысты еңбек шарты (келісімшарт) негізінде орындаушы, кәсіпорынның, ұйымның, мекеменің ішкі еңбек тәртібіне бағынушы адам. Еңбек заңнамасына сәйкес азаматтық-құқықтық шарттардың кез келгені бойынша (мердігерлік шарт, тапсырма, авторлық шарт бойынша) жұмыс атқарушы адам қызметкер болып саналмайды.
Жарналар қызметке байланысты болған жағдайда, олар жағымсыз сыйақы ретінде қызмет көрсету кезеңдеріне жатқызылады. Бұл түзетулер, егер жарналар сомасы жұмыс өтіліне байланысты емес болса, ұйымдар жарналарды қызмет көрсету кезеңіне жатқызудың орнына, осындай жарналарды тиісті қызмет көрсетілген кезеңде қызмет құнын азайту ретінде мойындауға құқылы.
Азайту - негізгі төрт арифметикалық амалдардыӊ бірі, қосу амалына кері амал сандардыӊ айырымын анықтайды, «−» таӊбасымен белгіленеді. Екі қосылғыштың берілген қосындысы мен осы қосылғыштың біреуі бойынша екінші қосылғышты анықтауға арналған.
Кезең - тау жотасы қырқаларының биік бөліктері мен кейбір төбелердің аралығында орналасқая ояң бөліктер. Олардың едәуір белігі тау жоталарының бір жағынан екінші жағына өтуге мүмкіндік туғызады. Кезең - тектоникалық немесе эрозиялық-денудациялық генезисті тау жотасы төбелерінің аралығындағы қырқалар; бар өрісіндегі жоғары қысымды екі атырап пен төмен кысымды екі атыраптың арасындағы кеңістік.
Түзетулер 2014 жылдың 1 қаңтарынан немесе осы датадан кейін басталатын жылдық есептік кезеңдерге қатысты күшіне енеді. Топ бұл түзетулердің Топқа қолданылмайды деп күтеді, себебі Топтың ұйымдарының бірде біреуінің қызметкерлерден немесе үшінші тараптардан белгіленген жарна төлемдері бар зейнетақы бағдарламалары жоқ.

«ҚЕХС -ты жыл сайынғы жетілдіру, 2010-2012жж. аралығындағы кезең»

Бұл түзетулер 2014 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енді және ол Топтың қаржылық есептемесіне айтарлықтай әсер етпейді. Құжат мынадай түзетулерді қамтиды:



ҚЕХС (IFRIC) 2 түзетулері «Акцияларға негізделген төлемдер»

Бұл түзету перспективті түрде қолданылады және нәтижелерге қол жеткізу шартының және құқық белгілеу талаптары болып табылатын қызмет көрсету кезеңі шартының анықтамаларына байланысты әртүрлі мәселелерді түсіндіреді:



  • Нәтижелерге қол жеткізу шарты қызмет көрсету кезеңінің шартын қамтуы тиіс;

  • Нысаналы көрсеткішке контрагент қызмет көрсеткен уақытта қол жеткізілуі тиіс;
    Белгілеу (Наметка) - келесі өндеулерді оңайлататын, үзындығы бойынша болімдерге болетін дайындама бетіне таңбалы ойықтар қалдыратын комекші операция; тесігі бар согылмаларды алу үшін қолданатын операция; бет пішіннің, өзара орналасудың және басқа да ауытқулардың шақтамаларын график түріндегі сызбаларда корсету; механикалық өндеу операцияларының алдында жасалатын технологиялық операция қүрамына кіреді. Дайындаманың бетіне тетіктің қарамын, тесіктердің бетін не өңделуге тиісті орындарды белгілейтін нүктелер, сызықтар, сызықіздер салу.Белгілеу механикалық өндеу сапасын арттыру үшін жасалады; бүйымдардың параметрлерін сызбаларда белгілеу.
    Уақыт - өлшемдер жүйесінің оқиғаларды реттеу, олардың ұзақтығын және араларындағы интервалдарын сипаттауда, және нәрселердің қозғалысын сипаттауда пайдаланатын маңызды мүшесі. Уақыт мифология, философия және ғылымның әр салада пайдалану үшін қарама-қайшылысыз сипаттау, зерттеу нысаны болып, талай-талай ұлы ғалымдарды өмірге әкелген.


  • Нысаналы көрсеткіш осы топтың құрамында ұйымның немесе басқа ұйымның қызметіне жатқызылуы мүмкін;

  • Нәтижелерге қол жеткізу шарты нарықтық немесе нарықтық емес талаптар болуы мүмкін;

  • Егер контрагент қайсыбір себептер бойынша құқық берілген кезең ішінде қызмет көрсетуді тоқтатса, қызмет көрсету кезеңінің шарты орындалмайды.


3. ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ (жалғасы)

Жаңа стандарттар, интерпретациялау және қолданыстағы стандарттар мен интерпретацияларға түзетулер

«ҚЕХС -ты жыл сайынғы жетілдіру, 2010-2012жж.
Ереже - дәстүрлі халық құқығының қайнар көзі, нормативтік-құқықтық қағидалар. Ежелгі дәуірде және орта ғасырларда жөн-жосық, ата-баба жолы деп аталған. Ережелер сырт пішімі жағынан мақал-мәтелге, қанатты сөзге ұқсас болғанымен, нақтылығымен, дәйектілігімен ерекшеленеді.
аралығындағы кезең» (жалғасы)


ҚЕХС (IFRIC) 3 «Бизнесті біріктіру»

Түзету перспективалы түрде қолданылады және бизнесті біріктіруге негізделген міндеттемелер (немесе активтер) түрінде жіктелген шартты сыйақылар туралы барлық келісімдер нәтижесінде ҚЕХС (IFRIC) 9 (немесе БЕХС (IAS) 39, егер қолданылатын болса) стандартын қолдану саласына жататынына қарамастан пайда немесе залал арқылы әділ құн бойынша бағалануы тиіс.

Бизнес (ағылш. busіness - кәсіпкерлік, сауда-саттық) - пайда табуға бағытталған әрекеттің, экономикалық қызметтің бір түрі; жеке кәсіпкердің не фирманың іскерлік қызметі..



ҚЕХС (IFRIC) 8 «Операциялық сегменттер» стандартына түзетулер

Түзетулер ретроспективті түрде қолданылады және мыналарды нақтылайды:



  • ұйым ҚЕХС (IFRIC) 8 стандартының 12-тармағында біріктіру критерилерін, сонымен қатар осындай түрде біріктірілген операциялық сегменттердің қысқаша сипаттамасын және біріктірілген операциялық сегменттердің ұқсас экономикалық сипаттамалары бар деген тұжырымды жасаған кезде бағаланған экономикалық индикаторларды (мысалы, сату, жаппай маржа) қолданған пікірлер туралы ақпаратты ашып көрсетуі тиіс;
    Индикатор (ағылш. Indicator) - құрылғының қалып-күйінің немесе есептеуіш жүйенің жұмыс процесі кезіндегі мәліметтердің өзгерісін немесе жеке программаның орындалуын қамтып көрсететін мәліметтер элементі; ақпаратты көзбен көруге қайта жаңғыртатын құрылғы; программалауда - мәні процестің нәтижелеріне немесе белгілі шарттардың орындалуына тәуелді телінетін айнымалы.
    Ақпарат Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.
    Экономика (гр. Οικονομία - үй шаруашылығын жүргізу өнері) - материалдық игіліктерді өндіру, айырбастау, бөлу және тұтыну үрдісі кезінде адамдар арасында пайда болатын өндірістік қатынастар.


  • Сегмент активтері мен жиынтық активтерді салыстыру туралы ақпарат салыстырма сегмент міндеттемелері бойынша ашылатын ақпаратқа ұқсас операциялық шешім қабылдайтын басшылыққа ұсынылған жағдайда ғана ашылады.
    Сегмент (segment) жедел жадтағы бірін-бірі жабатын бір деңгейдің тармақтарының оверлейлік құрылымды программадағы тобының бірі; теле-өндеуде - буферде орналасатын хабардың бөлігі; жазба немесе жазбаның бөлігі.


ҚЕХС (IAS) 16 «Негізгі құралдар» және ҚЕХС (IAS) 38 «Материалдық емес активтер» түзетулері

Түзету ретроспективті түрде қолданылады және актив жалпы немесе таза баланстық құн бойынша қадағаланатын деректерге негізделе отырып, қайта бағаланатынын ҚЕХС (IAS) 16 және ҚЕХС (IAS) 38 шеңберінде түсіндіреді. Сонымен қатар, жинақталған амортизация активтің жалпы және баланстық құны арасындағы айырма болып табылады.



ҚЕХС (IAS) 24 «Байланысты тараптар туралы ақпаратты ашып көрсету» түзетуі

Түзету ретроспективті түрде қолданылады және басқарушы ұйым (негізгі басқарушылық персонал қызмет көрсететін ұйым) байланысты тарап болып табылатыны және оған байланысты тараптар туралы ақпаратты ашып көрсетуге қойылатын талаптар қолдатанынын түсіндіреді. Сонымен қатар, басқарушы компанияның қызметін пайдаланатын ұйым басқару жөніндегі қызметтерді тұтынуға байланысты көтерген шығыстар туралы ақпаратты ашып көрсетуі тиіс.



«ҚЕХС-ты жыл сайынғы жетілдіру, 2011-2013жж. аралығындағы кезең»

Бұл түзетулер 2014 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енеді және шамамен Топтың қаржылық есептемесіне айтарлықтай әсер етпейді.

Шама - мәні математиканың дамуына байланысты жалпыланып отырылған негізгі математикалық ұғымдардың бірі. Ұзындық, аудан, салмақ сияқты тағы басқа нақты ұғымдардың жалпылануы нәтижесінде алғашқы шама (скаляр оң шама) ұғымы пайда болды.
Құжат мынадай түзетулерді қамтиды:



ҚЕХС (IFRIC) 3 «Бизнесті біріктіру» стандартына түзету

Түзету перспективалы түрде қолданылады және ҚЕХС (IFRIC) 3 қолдану саласынан мынадай ерекшеліктерді түсіндіреді:



  • ҚЕХС (IFRIC) 3 стандартын қолдану саласына бірлескен кәсіпорындар ғана емес, бірлескен кәсіпкерлік туралы барлық келісімдер кірмейді;

  • Қолдану саласынан бұл ерекшелік тек бірлескен кәсіпкерлік туралы келісімнің қаржылық есептемесіндегі есепке алуға қатысты ғана қолданылады.


3. ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ (жалғасы)

Жаңа стандарттар, интерпретациялау және қолданыстағы стандарттар мен интерпретацияларға түзетулер

«ҚЕХС -ты жыл сайынғы жетілдіру, 2010-2013жж. аралығындағы кезең» (жалғасы)

ҚЕХС (IFRIC) 13 «Әділ құнын бағалау» түзетулері

Түзету перспективалы түрде қолданылады және ҚЕХС (IFRIC) 13 стандартындағы портфельге қатысты ерекшелік қаржылық активтерге және қаржылық міндеттемелерге ғана емес, сонымен қатар ҚЕХС (IFRIC) 9 (немесе ҚЕХС (IAS) 39, қолданылатын болса) қолдану саласына түсетін басқа шарттарға қатысты да қолданылады.

ҚЕХС (IAS) 40 «Инвестициялық жылжымайтын мүлік» түзетулері

ҚЕХС (IAS) 40 қосалқы қызметтердің сипаттамасы инвестициялық жылжымайтын мүлікті және меншік иесі иеленетін (яғни, негізгі құралдар) жылдымайтын мүлікті межелейді. Түзету перспективалы түрде қолданылады және операция туралы анықтау үшін ҚЕХС (IAS) 40 стандарты емес, ҚЕХС (IFRIC) 3 стандарты қолданылатынын түсіндіреді.

Шығарылған, бірақ әлі күшіне енбеген стандарттар

Төменде шығарылған, бірақ Топтың қаржылық есептемесін шығарған күні күшіне енбеген стандарттар мен интерпретациялар келтірілген. Топ осы стандарттарды олар күшіне енген күннен бастап қолдануға ниетті.



ҚЕХС 9 «Қаржылық құралдар»

2014 жылғы шілдеде ХҚЕС жөніндегі Кеңес ХҚЕС 9 «Қаржы құралдары» стандартының соңғы нұсқасын жариялады, онда қаржы құралдары бойынша жобаның барлық кезеңдерін көрсетеді және БЕХС 39 «Қаржылық құралдар: мойындау және бағалау» стандартын және ҚЕХС 9 стандартының бұрынғы барлық нұсқаларын ауыстырады. Стандарт жіктеу және бағалау, құнсыздану және хеджирлеуді есепке алу үшін жаңа талаптар енгізеді.

Жіктеу (Классификация; classification) - объектілерді (заттарды, құбылыстарды, процестерді, мәліметтерді) нақты бір белгілеріне сәйкес, топтама бойынша үлестіру жүйесі.
Жоба - жасалуға, қайта құрылуға, қалпына келтірілуге, салынуға тиісті кәсіпорындар мен ғимараттардың, қондырғылар мен жабдықтардың, аппараттардың, т.б. макеттері, есептеулері және принципті дәлелдері көрсетілген техникалық құжаттар жиынтығы.
Ұлттық валютаның, бұрынырақ -алтынға, шетел валюталары немесе халықаралық есептік ақша бірліктеріне қатысы бойынша бағамынын төмендеуі түрінде көрінген құнсыздануы. Девальвация себептері - инфляция, бөлек елдер дамуының әркелкілігі, төлем баланстарының жетіспеушілігі.
ХҚЕС 9 стандарты 2018 жылдың 1 қаңтарынан немесе осы мерзімнен кейін басталатын жылдық есептік кезеңдерге қатысты күшіне енеді, бұл ретте мерзімінен бұрын қолдануға жол беріледі. Егер бастапқы қолданылатын күн 2015 жылғы 1 ақпанға дейінгі кезеңге сай келетін жағдайда ҚЕХС 9 (2009, 2010 және 2013 жылдар) бұрынғы нұсқаларын ретроспективті қолдануға рұқсат беріледі. ҚЕХС 9 қолдану Топтың қаржылық активтерін жіктеу мен бағалауға әсер етеді, бірақ Топтың қаржылық міндеттемелерін жіктеу мен бағалауға әсер етпейді.



ҚЕХС 15 «Клиенттермен жасалған шарттар бойынша түсімдер»

ҚЕХС 15 стандарты 2014 жылғы мамыр айында шығарылды және клиенттермен жасалған шарттар бойынша түсімге қатысты қолданылатын бес кезеңді қамтитын жаңа модельді көздейді. ҚЕХС 15 стандартына сай түсім ұйым клиентке тауарларды немесе қызметтерді табыс етудің орнына алу құқығын күтетін өтемді көрсететін сома бойынша танылады.
Тауар - қоғамда айырбастау, сатып алу-сату жолымен бөлінетін, құны бар еңбек өнімі, яғни материалдық-заттық пішіндегі өндірістік-экономикалық қызметтің кез келген өнімі, қажеттілікті қанағаттандыратын және базарға жұрттың назарын аудару, сатып алу, пайдалану не тұтыну мақсатымен ұсынылатын нәрселер, яғни сатып алу-сату, сатушы мен сатып алушы арасындағы нарықтық қатынастар нысаны.
ҚЕХС 15 қағидаттары түсімдерді мойындауға және бағалауға деген анағұрлым құрылымдық тәсілді көздейді.
Құрылым (лат. structura - түзіліс, орналасу, тәртіп) - объектінің тұтастығын, тепе-теңдігі мен негізгі қасиеттерінің сақталуын қамтамасыз ететін байланыстар мен қатынастар жиынтығы. Құрылым жүйе және элемент ұғымдарымен тығыз байланысты.
Түсім жөніндегі жаңа стандарт барлық ұйымдарға қатысты қолданылады және ҚЕХС сай түсімдерді мойындауға қойылатын барлық қолданыстағы талаптарды алмастырады. Стандарт 2017 жылдың 1 қаңтарынан немесе осы мерзімнен кейін басталатын жылдық есептік кезеңге қатысты толық көлемде ретроспективті түрде немесе түрлендірілген ретроспективтік тәсілді қолданумен қолданылады, бұл ретте мерзімінен бұрын қолдануға рұқсат беріледі. Қазіргі уақытта Топ ҚЕХС 15 әсерін бағалауда және күшіне енетін тиісті күнге жаңа стандарт қабылдауды жоспарлауда.
3. ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ (жалғасы)

Шығарылған, бірақ әлі күшіне енбеген стандарттар (жалғасы)

ХҚЕС 14 (IFRS) «Кейінге қалдырылған тарифтік түзетулер шоты»

ХҚЕС 14 қызметі тарифтік реттеуге жататын ұйымдарға ХҚЕС алғаш пайдаланғаннан кейін кейінге қалдырылған тарифтік айырмашылық шоттары бойынша қалдықтарға қатысты өздері қолданатын қолданыстағы есепке алу саясаты қағидаттарының басым көпшілігін қолдануға мүмкіндік беретін міндетті стандарт болып табылады. ХҚЕС 14 қолданатын ұйымдар кейінге қалдырылған тарифтік айырмашылықтар шотын қаржылық жағдай туралы есептемеде жеке ұстаным ретінде көрсетуі, ал осындай қалдықтар бойынша қозғалыстарды - пайдалар немесе залалдар және басқа да жиынтық табыс туралы есептемеде жеке ұстаным ретінде көрсетуі тиіс. Стандарт ұйымның тарифтерді реттеу сипаттамасы және олармен байланысты тәуекелдер, сонымен қатар осындай реттеудің оның қаржылық есептемесіне тигізетін әсері туралы ақпаратты ашып көрсетуді талап етеді. ХҚЕС 14 2016 жылдың 1 қаңтарынан немесе осы датадан кейін басталатын жылдық есептік кезеңдерге қатысты күшіне енеді. Себебі Топ ХҚЕС сәйкес өз есептемесін дайындайды, бұл стандарт оның қаржылық есептемесіне қолданылмайды.


ХҚЕС (IFRS) 11 «Бірлескен қызмет» - «Бірлескен операциялардағы қатысу үлестерін сатып алуды есепке алу» түзетулері

ХҚЕС 11 бірлескен операцияларға қатысушы бизнес бірлестіктерін есепке алу үшін ҚЕХС (IFRIC) 3 тиісті қағидаттарына сай қызметі өз алдына бизнесті білдіретін бірлескен операцияға қатысу үлесін сатып алудың есепке алынуын талап етеді. Егер бірлесе бақылау сақталатын болса, түзетулер сондай-ақ бірлескен операциядағы бұрынғы қатысу үлестері сол бірлескен операцияда қосымша үлестерді сатып алу кезінде қайта бағаланбайтынын нақтылайды. Сонымен қатар, ҚЕХС (IFRIC) 11 стандартына қолдану саласының ерекшелігі енгізілді, егер бірлескен бақылауды жүзеге асыратын тараптар (есеп беретін ұйымды қоса алғанда) бір және сол соңғы бақылаушы тараптың жалпы бақылауында болса, соған сай аталған түзетулер қолданылмайды.

Түзетулер бірлескен операцияда бастапқы үлесті сатып алуға да және сол бірлескен операцияда қосымша үлесті сатып алуға да қатысты қолданылады және 2016 жылдың 1 қаңтарынан немесе осы датадан кейін басталатын жылдық кезеңдерге қатысты перспективалық түрде күшіне енеді, бұл ретте мерзімінен бұрын қолдануға жол беріледі. Осы түзетулер Топтың қаржылық есептемесіне әсер етпейді деп күтілуде.

ХҚЕС (IAS) 16 және ХҚЕС (IAS) 38 «Амортизациялаудың қол жетімді әдістерін нақтылау» түзетулері

Түзетулер БЕХС 16 мен БЕХС (IAS) 38 қағидаттарын түсіндіреді, олардың мәні табыс активті қолдану шеңберінде қолданылатын экономикалық пайданы емес, қызмет нәтижесінде экономикалық пайда құрылымын (актив оның бір бөлігі болып табылады) көрсететінінде. Соның нәтижесінде түсімге негізделген әдіс негізгі құралдарды амортизациялау үшін сирек жағдайда ғана қолданыла алады. Түзетулер 2016 жылдың 1 қаңтарынан немесе осы датадан кейін басталатын жылдық есептік кезеңдерге қатысты перспективалық түрде қолданылады, бұл ретте мерзімінен бұрын қолдануға рұқсат етіледі. Бұл түзетулер Топтың қаржылық есептемесіне әсер етпейді деп күтілуде, себебі Топ өзінің айналымнан тыс активтерін амортизациялау үшін түсімге негізделген әдісті қолданбады.


3. ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ (жалғасы)

Шығарылған, бірақ әлі күшіне енбеген стандарттар (жалғасы)

ХҚЕС (IAS) 16 және ХҚЕС (IAS) 41 «Ауыл шаруашылығы: жеміс беретін өсімдіктер» стандартына түзетулер

Түзетулер жеміс беретін өсімдіктер анықтамасына сәйкес келетін биологиялық активтерді есепке алуға қойылатын талаптарға өзгерістер енгізеді. Түзетулерге сай жеміс беретін өсімдіктер анықтамасына сәйкес келетін биологиялық активтер бұдан былай МСФО (IAS) 41 стандартын қолдану саласына жатпайды. Оның орнына МСФО (IAS) 16 стандарты қолданылдады. Бастапқы танылғаннан кейін жеміс беретін өсімдіктер жинақталған нақты шығындар бойынша (піскенге дейін) және нақты шығындар бойынша есепке алу моделін немесе қайта бағаланған құн бойынша (піскеннен кейін) есепке алу моделін қолданумен МСФО (IAS) 16 стандартына сай бағаланады. Түзетулер сонымен қатар, жеміс беретін өсімдіктер өнімі бұрынғыдай МСФО (IAS) 41 қолдану саласында қалатынын және сатуға жұмсалған шығындарды шегергендегі әділ құны бойынша бағалануы тиіс. Жеміс беретін өсімдіктерге жататын мемлекеттік субсидияларға қатысты МСФО (IAS) 20«Мемлекеттік субсидияларды есепке алу және мемлекеттік көмек туралы ақпаратты ашу» стандарты қолданылатын болады. Түзетулер 2016 жылғы 1 қаңтардан немесе осы күннен кейін басталатын жылдық кезеңдерге қатысты ретроспективті түрде қолданылады, бұл ретте мерзімінен бұрын қолдануға рұқсат беріледі. Түзетулер Топтың қаржылық есептемесіне әсер етпейді деп күтілуде, себебі Топта жеміс беретін өсімдіктер жоқ.



ХҚЕС (IAS) 27«Жеке қаржылық есептемеге үлестік қатысу әдісі» стандартына түзетулер

Түзетулер ұйымдарға жекелеген қаржылық есептемеде еншілес ұйымдарға, бірлескен кәсіпорындарға және бағынысты ұйымдарға салынатын инвестицияларды есепке алу үшін үлестік қатысу әдісін қолдануға рұқсат береді. ҚЕХС-ты қолданатын және өз жекелеген қаржылық есептемесінде үлестік қатысу әдісіне көшу туралы шешім қабылдайтын ұйымдар бұл өзгерісті ретроспективті түрде қолдануы тиіс болады. ҚЕХС бірінші рет қолданатын және өз жекелеген қаржылық есептемесінде үлестік қатысу әдісіне көшу туралы шешім қабылдайтын ұйымдар бұл әдісті ҚЕХС-қа көшкен күннен бастап қолдануға міндетті. Түзетулер 2016 жылғы 1 қаңтардан немесе осы күннен кейін басталатын жылдық кезеңдерге қатысты күшіне енеді. Түзетулер Топтың шоғырландырылған қаржылық есептемесіне әсер етпейді.



«ҚЕХС-ны жыл сайынғы жетілдіру, 2012-2014жж. аралығындағы кезең»

Бұл түзетулер 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді. Топтың басшылығы бұл кезде түзетулер Топтың қаржылық есептемесіне айтарлықтай әсер ететінін бағалау процесінде болады. Құжат мынадай түзетулерді қамтиды:



ҚЕХС 5 Есептен шығару әдістеріндегі өзгерістер

ҚЕХС 7 Қызмет көрсетуге жасалған келісімшарттар

ҚЕХС 7 Қысқартылған қаржылық есептемеге қолданылатын ҚЕХС 7 түзетулері

ҚЕХС 19 Нарықтың өңірлік проблемалары

ҚЕХС 34 Ақпаратты «аралық қаржылық есептеменің қайсыбір жерінде» ашып көрсету.

Активтерді жіктеу және ағымдағы және ұзақ мерзімді міндеттемелер

Топтың қаржылық жағдайы туралы есепте активтер мен міндеттемелерді оларды ағымдағы және ұзақ мерзімді етіп жіктеу негізінде көрсетеді. Активтер ағымдағы болып табылады, егер:



  • оны сату болжамдалған болса немесе ол әдеттегідей операциялық цикл шеңберінде сату немесе тұтыну үшін тағайындалса;

  • ол негізілген сауда-саттық мақсаты үшін тағайындалса;
    Мақсат - белгілі бір межеге қол жеткізуге бағытталған әрекеттің ой-санадағы көрінісі. Мақсат ойлау нәтижесінде болашақты алдын ала болжау арқылы туатын мұрат, ішкі қозғаушы күшті білдіреді. Мақсатқа жету үшін әр түрлі іс-әрекеттер мен қимылдар жасалады.


  • оны есепті кезең аяқталғаннан кейін кем дегенде он екі айдың ішінде қолдану болжанған жағдайда;

  • немесе оны есепті кезең аяқталғаннан кейін кем дегенде он екі айдың ішінде міндеттемелерді өтеу үшін қолдануға немесе оны айырбастауға шектеулер болған жағдайды қоспағанда, ақшалай қаражатты немесе олардың баламаларын білдіреді.

Барлық басқа активтер ұзақ мерзімді болып жіктеледі.

Міндеттеме ағымдағы болып табылады, егер:


  • оны әдеттегідей операциялық цикл шеңберінде өтеу ұйғарылса;

  • ол негізінен сауда-саттық мақсаттары үшін ұсталып тұратын болса;

  • ол есептік кезең аяқталғаннан кейін жиырма айдың ішінде өтелуге жататын болса;

  • компанияда есептік кезең аяқталғаннан кейін кем дегенде жиырма айдың ішінде міндеттемелерді өтеуді кейінге қалдырудың сөзсіз құқығы жоқ.

Топ барлық басқа да міндеттемелері ұзақ мерзімді ретінде жіктейді.

Кейінге қалдырылған салықтық активтер мен міндеттемелер ұзақ мерзімді активтер мен міндеттемелер ретінде жіктеледі.




3. ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ (жалғасы)

Әділ құнды бағалау

Топ сату үшін қолда бар қаржылық активтер сияқты қаржылық құралдарды әрбір есепті күнге әділ құны бойынша және қаржылық емес активтерді (ҰЭТ құрылыстары) олардың әділ құны бойынша, олардың әділ құны қалдық сомасынан айтарлықтай ерекшеленген жағдайда бағалайды. Амортизацялау құны бойынша бағаланатын қаржылық құралдардың әділ құны туралы ақпарат 28- ескертпеде ашылады.

Әділ құн активті сатқаны үшін алынған немесе бағалау күнгі нарық қатысушылары арасында әдеттегідей тәртіппен жасалатын мәмілелер шеңберінде міндетемелерді табыс ету үшін төленген баға болып табылады. Әділ құны бойынша бағалау активті сату немесе міндетемелерді табыс ету жөніндегі мәміле төмендегілерге байланысты өткізіледі деп болжамдайды:


  • аталған актив немесе міндеттеме үшін негізгі нарықта;

  • немесе аталған актив немесе міндеттеме үшін неғұрлым қолайлы нарықта негізгі нарықтың болмауы жағдайында.

Топтың негізгі немесе неғұрлым қолайлы нарыққа рұқсаты болуы тиіс. Активтің немесе міндеттеменің әділ құны нарыққа қатысушылар активтің немесе міндеттеменің бағасын анықтау кезінде пайдалана алатын ұйғарындарды пайдалана отырып бағаланады, бұл ретте нарыққа қатысушылар өздерінің жоғары мүдделері үшін әрекет жасай алады деп жорамалданады.

Қаржылық емес активтің әділ құнын бағалау нарыққа қатысушының экономикалық пайда алу немесе активті ең үздік және неғұрлым тиімді пайдалану арқылы немесе оны нарықтың басқа қатысушысына сату нәтижесінде аталған активті ең үздік және неғұрлым тиімді пайдалану мүмкіндігін ескереді.

Топ қалыптасқан жағдайларда тиімді болып табылатын және әділ құнды бағалау үшін жеткілікті деректер қол жетімді болатын осындай бағалау әдістемесін қолданады, бұл ретте орынды қадағаланатын бастапқы деректерді барынша көп пайдалана отырып және қадағаланбайтын шығыс деректерін аз қолдана отырып пайдаланады.

Әдістеме - педагогика ғылымының жеке пәндерден берілетін білім көлемі мен мазмұнын негіздеп, оны оқытудың тиімді әдістерін зерттейтін бір саласы. Тұтасынан алғандағы жас ұрпақты тәрбиелеу мен оқыту процесінің заңдылықтарын дидактика зерттейді.

Әділ құны қаржылық есептемеде бағаланатын немесе ашып көрсетілетін, тұтастай алғанда әділ құнды бағалау үшін маңызды болып табылатын ең төменгі деңгейдегі бастапқы деректер негізінде әділ құн көздерінің иерархиясынан төмен сипатталған шеңберде жіктелетін барлық активтер мен міндеттемелер:

• 1-деңгей − Бірдейлендірілген активтер немесе міндеттемелер бойынша актив нарығында нарықтық баға белгілеу (қандай да болмасын түзетулерсіз);

ДЕҢГЕЙ (Уровень; layer, level) - абстракциялы дерексіздік дәреже; иерархиялық құрылым қабаты; осы желімен орындалатын белгілі бір мәселелер кешенін сипаттайтын есептеуіш желі қүрылымының логикалық қабаты,


  • 2-деңгей − Әділ құнды бағалау үшін маңызды, иерархияның анағұрлым төменгі деңгейіне жататын шығыс деректер нарықта тікелей немесе жанама қадағаланатын бағалау моделі;

  • 3-деңгей − Әділ құнды бағалау үшін маңызды неғұрлым иерархияның төменгі деңгейіне жататын бастапқы деректер нарықта қадағаланбайтын бағалау моделі.

Қаржылық есептемеде мерзімді негізде қайта бағаланатын активтер мен міндеттемелер жағдайында, Топ әр есептік кезеңнің соңында жіктемені қайта бағалай отырып (тұтастай алғанда әділ құнын бағалау үшін маңызды болып табылатын ең төменгі деңгейдегі шығыс деректер негізінде) иерархия көздерінің деңгейлері арасында оларды ауыстыру қажеттілігін анықтайды.

Топтың қаржы жөніндегі басшылығы саясат пен рәсімдерді ҰЭТ құрылыстары мен сату үшін қолда бар бағасы белгіленбейтін қаржылық активтердің әділ құнынын мерзімді бағалау үшін де, сондай-ақ онда қолданылатын активтердің әділ құнын бір реттік бағалау үшін саясат пен рәсімдерді анықтайды.

ҰЭТ құрылыстарының құнын бағалау үшін сыртқы бағалаушылар тартылады. Сыртқы бағалаушыларды тарту туралы шешімді жыл сайын қаржы жөніндегі басшы қабылдайды. Іріктеу критерилері ретінде нарықты білу, бедел, тәуелсіздігі мен кәсіби стандарттарға сәйкестігі қолданылады. Сыртқы бағалаушылармен мәселені талқылағаннан кейін қаржы жөніндегі басшы әрбір жағдайда қандай бағалау әдістемесі мен қажетті бастапқы деректерді пайдаланатыны жөнінде шешім қабылдайды.

Қаржы жөніндегі басшы әрбір есепті кезеңге Топтың есепке алу саясатына сәйкес қайта талдауды және қайта бағалауды қажет ететін активтер мен міндеттемелер құнының өзгерістеріне талдау жасайды. Осындай талдау шеңберінде қаржы жөніндегі басшы соңғы бағалау кезінде қолданылған негізгі бастапқы деректерді бағалау кезінде пайдаланылатын ақпаратты шарттармен және басқа орынды құжаттармен салыстыру жолымен тексереді.

Топтың Қаржы жөніндегі басшысы мен сыртқы бақылаушылары қайта бағаланатын сыныптары бойынша әрбір активтің әділ құнының өзгерістерін есепке алу саясатына сәйкес, өзгерістердің негізділігін анықтау мақсатында сыртқы тиісті көздермен салыстырады.
3. ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ (жалғасы)

Әділ құнды бағалау (жалғасы)

Топтың Қаржы жөніндегі басшысы мен сыртқы бақылаушылары бағалау кезінде пайдаланылатын негізгі болжамдарды талқылайды.

Әділ құн туралы ақпаратты ашып көрсету мақсаты үшін Топ активтер мен міндеттемелерді олардың сипаттамасы, оларға тән сипаттамалар мен тәуекелдер, сонымен қатар жоғарыда көрсетілгендей әділ құн көздері иерархиясында қолданылатын деңгей негізінде жіктейді.

Шетел валютасындағы операциялар

Топтың шоғырландырылған қаржылық есептемесі теңгемен берілген. Теңге сондай-ақ Топтың бас компаниясының функционалдық валютасы болып табылады.

Функционал - бір не бірнеше функцияға тәуелді болатын айнымалы шаманы білдіретін математикалық ұғым. Ол алғаш рет вариациялық есептеуде пайда болған. Берілген тұйық қисық сызықпен шектелген аудан, белгілі бір жол бойындағы күш өрісінің жұмысы, т.б.
Валюта Валюта(итал. voluta - құн, баға) - тауарлар құнының шамасын өлшеу үшін пайдаланылатын ақша өлшемі. Халықаралық валюталық қаржы операциялары тәжірибесінде ол мынадай мәндерде қолданылады: 1) мемлекеттің ақша өлшемі және оның типі (алтын, күміс, қағаз ақша), мысалы, Қазақстанның ұлттық ақшасы - теңге, Ресейдікі - рубль; 2) шет мемлекеттердің ақшасы; 3) халықаралық (аймақтық) есеп айырысу өлшемі (вексель, чек, банкнот) және төлем құралы. 19 ғ-ға дейін күміс валюта мен биметаллизм кең тарады. 19 ғ-дың басында Ұлыбританияда, 19 ғ-дың 2-жартысынан басқа елдерде алтын валюта енгізілді. Валютаның жалпы дағдарысы кезеңінде (1-дүниежүзілік соғыс кезінде) қағаз валюта кеңінен қолданыла бастады. Алтын мен күміске айырбасталмайтын банкноттар қағаз ақша түрінде болды. Ел экономикасында ауық-ауық инфляция болғанда, қағаз валюта құнсызданып отырды. Мұндай жағдайда кейбір елдер өз валютасының номиналды алтындық баламын тұрақтандыруға тырысады. Көптеген елдерде валюта курсы валюталық шектеу арқылы реттеледі. Валюталар пайдаланылу тәртібіне қарай айырбасталымды (конверсияланатын), ішінара толық айырбасталымды және айырбасталмайтын (томаға тұйық) валюта болып үшке бөлінеді.
Топтың әрбір компаниясы өзіндік функционалдық валютасын айқындайды және әрбір компанияның қаржылық есептемесіне кірген баптар осы функционалдық валютада бағаланады.

Шетелдік валютадағы операцияларды алдымен Топ компаниялары олардың функционалдық валютасында операция мойындау өлшемдерін қағаттандыратын кездегі күнге қолданылатын спот-бағам бойынша есепке алады.

Шетелдік валютада көрсетілген монетарлық активтер мен міндеттемелер есептік күнге қолданылатын функционалдық валютаның спот-бағамы бойынша қайта есептелінеді.

Монетарлық баптарды жабу немесе қайта есептеу кезінде туындайтын барлық бағамдық айырмалар Топтың таза инвестициясын шетелдік бөлімшеге аударуды қамтамасыз ететін монетарлық баптарын қоспағанда, жиынтық табыс туралы есебіне кіреді. Олар пайдалар мен шығындарда мойындалған уақытта таза инвестицияның шығу тұсына дейін басқа да басқа да жиынтық табыс құрамында көрсетіледі.

Тарихи құны негізінде шетел валютасында бағаланатын беймонетарлық баптар бастапқы мәміле жасалған күні қолданылатын бағамдар бойынша қайта есептеледі.

Шетелдік валютадағы әділ құн бойынша бағаланатын беймонетарлық баптар әділ құнды айқындау күніне қолданылатын бағамдар бойынша қайта есептелінеді. Беймонетарлық баптарды қайта есептеу кезінде туындайтын табыстар немесе шығыстар баптың әділ құны өзгеруі нәтижесіндегі табыстарды немесе шығыстарды мойындау қағидаларына сәйкес есепке алынады (яғни, әділ құны өзгеруі нәтижесіндегі кірістері немесе шығыстары басқа жиынтық табыс немесе пайда немесе залал құрамында танылатын, сонымен қатар сәйкесінше табыс немесе пайда немесе залал құрамында танылатын баптар бойынша бағамдық айырмашылықтар).

Топ маңызды мәмілелер жүргізген шетел валюталарындағы айырбастау бағамдары былайша берілген:



Кезең соңындағы айырбастау бағамы (теңгеге шаққанда)

31 наурыз

2015 жыл

31 желтоқсан

2014 жыл










1 АҚШ доллары

185,65

182,35

1 еуро

199,09

221,59

1 ресей рублі

3,22

3,13

Үш айдағы орташа айырбастау бағамы (теңгеге шаққанда)

Үш айдағы мерзімге

31 наурыз

2015 жыл

31 наурыз

2015 жыл










1 АҚШ доллары

184,59

170,21

1 еуро

208,32

233,27

1 ресей рублі

2,95

4,85

Негізгі құралдар

ҰЭТ құрылыстарын қоспағанда, негізгі құралдар жинақталған амортизация және/немесе егер болған жағдайда құнсызданудан жинақталған залалдар шегеріле отырып, бастапқы құн бойынша есепке алынады. Егер капиталдандыру критерилері орындалса, мұндай құн негізгі құралдар бөлігін алмастыру құны мен ұзақ мерзімді құрылыс жобалары жағдайында қарыздар бойынша шығындарды қамтиды. Белгілі бір уақыт аралығынан кейін негізгі құралдардың едәуір құрамбөліктерін алмастыру қажет болған жағдайда, Топ осындай құрам бөліктерін жеке пайдалы қолдану мерзіміменжекелеген активтер ретінде таниды және оларды амортизациялайды. Осыған ұқсас негізгі техникалық тексеруді жүргізу кезінде онымен байланысты шығындар, егер де барлық мойындау критерилері орындалса, жабдықтарды алмастыру ретінде негізгі құралдардың баланстық құнында мойындалады.

Алмастыру - белгілі бір n элементті қандай да бір ретте (тәртіпте) қайталамай орналастыру. Берілген n элементтен барлығы әр түрлі n! = 1*2...n Алмастыруы жасалады. Алмастыруға байланысты көптеген есептер ауыстыру терминдері арқылы тұжырымдалады.
Жабдық - бір нәрсеге керек механизмдер, тетіктер, әр түрлі құралғылар жинағы.


3. ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ (жалғасы)

Негізгі құралдар (жалғасы)

Жөндеу мен техникалық қызмет көрсетуге арналған барлық басқа шығындар жұмсалу тұсындағы пайдалар немесе шығындар құрамында мойындалады.

ҰЭТ құрылыстары жинақталған амортизациялау мен қайта бағаланған күннен кейін танылған шығындарды шегере отырып, әділ құн бойынша бағаланады. Қайта бағалау қайта бағаланған активтің әділ құны оның баланстық құнынан айтарлықтай ерекшеленбейтініне сенімділікті қамтамасыз ету үшін жеткілікті жиілікпен жүзеге асырылады.

Қайта бағалаудан құнның өсуі ЖСҚ құрамында көрсетіледі және пайда немесе шығын құрамында жүргізілген қайта бағалау салдарынан мойындалған осы активті қайта бағалаудан болған шығынды қалпына келтіретін оның бөліктерін қоспағанда, капитал құрамына кіретін активтерді қайта бағалау қорын ұлғайтуға жатады. Қайта бағалаудан болған шығын қайта бағалау қоры құрамында бұрын мойындалған осы актив бойынша оң қайта бағалауды тікелей азайтатын оның бөліктерін қоспағанда, жиынтық кіріс туралы есептемеде мойындалады. Актив істен шыққан жағдайда аталған активке тікелей жататын қайта бағалау қорының бір бөлігі қайта бағалау қорынан бөлінбеген пайда құрамына ауыстырылады.



Амортизация (өтелім) активтерді пайдалы қолданудың бағалау мерзімі ішінде сызықтық әдіспен былайша есептеледі:






Ғимараттар

60 жыл

ҰЭТ құрылыстары




Электр жеткізу желілері

50 жыл

Қосалқы станциялар жабдықтары

12-30 жыл

Үймереттер

10-30 жыл






Көлік және басқа негізгі құралдар




Басқа машиналар мен жабдықтар

7-25 жыл

Көлік құралдары

11 жыл

Компьютерлер және деректерді өңдеу жөніндегі басқа жабдықтар

4-10 жыл

Интерьер және шаруашылық заттары

7 жыл

Басқа негізгі құралдар

3-15 жыл


Жер амортизациялауға жатпайды.

Негізгі құралдарды тиімді пайдалану мерзімі мен өтімділік құнына әрбір жылдық есепті кезеңнің соңында талдау жасалады және қажет болған жағдайда түзету енгізіледі. Егер болжам бұрынғы болжамдардан ерекшеленген жағдайда өзгерістер ХҚЕС (IAS) 8 «Есепке алу саясаты, бухгалтерлік бағалаулардағы өзгерістер мен қателер» сәйкес бухгалтерлік бағалаудағы өзгеріс ретінде ескеріледі. Аталған бухгалтерлік бағалау негізгі құралдардың қалдық құнына және жиынтық кіріс туралы есепте танылған негізгі құралдардың тозу сомасына айтарлықтай әсерін тигізуі мүмкін.

Негізгі құралдар объектісін мойындау ол істен шыққан кезде немесе оны пайдаланудан немесе істен шығуынан келешекте экономикалық пайда алу күтілмеген жағдайда тоқтатылады. Активтерді мойындауды тоқтату кезінде туындаған кез келген табыстар немесе шығыстар (істен шығу мен активтің баланстық құнынан түсетін таза түсімдер арасындағы айырма ретінде есептелген) активтерді мойындау тоқтатылған кезде есепті жылдағы пайдалар немесе шығындар құрамына енгізіледі.

3. ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ (жалғасы)

Материалдық емес активтер

Материалдық емес активтер бастапқы мойындау кезінде бастапқы құн бойынша бағаланады. Бастапқы мойындаудан кейін материалдық емес активтер жинақталған амортизация мен құнсызданудан жинақталған залалдар шегеріле отырып есепке алынады. Өнімдерді әзірлеуге капиталдандырылған шығындарды қоспағанда, Компанияның ішінде өндірілген капиталдандырылмайды және тиісті шығындар есептік кезең ішіндегі туындаған пайдалар мен шығындарда көрсетіледі.

Топтың материалдық емес активтерге ең бастысы компьютерлік бағдарламалық жасақтама мен лицензиялар енгізіледі.

Лицензия (лат. licentia - рұқсат, құқық), рұқсатнама – экспортты‚ импортты және валюта қозғалысын бақылау мақсатымен экспорт-импорт операцияларын жүзеге асыруға мемлекет беретін рұқсат. Мемлекеттік органдар әлдебір саладағы қызметпен аиналысу құқығын беретін рұқсат.
Компьютер (ағылш. computer - «есептегіш»), ЭЕМ (электрондық есептеуіш машина) - есептеулерді жүргізуге, және ақпаратты алдын ала белгіленген алгоритм бойынша қабылдау, қайта өңдеу, сақтау және нәтиже шығару үшін арналған машина.
Бағдарламалық өнім (ағыл. Software; soft - жұмсақ және ware - өнім;орыс. Программное обеспечение - бағдарламалық жасақтама,) - компьютердің жұмыс істеуіне арналған компьютер бағдарламалары жиынтығы, яғни бағдарламалық жасақтама.
Материалдық емес активтер сызықтық әдіспен активтерді 3 жылдан 20 жылға дейінгі пайдалы қолдану мерзімі ішінде өтелінеді.

Зерттеулер мен әзірлемелерге арналған шығындар

Зерттеулерге арналған шығындар олардың туындау шамасына қарай шығыстарға жатқызылады. Нақты өнімді әзірлеуге арналған шығындар нәтижесінде туындайтын материалдық емес актив Топ мыналарды көрсете алатын кезде танылады:



  • материалдық емес актив пайдалану немесе сату үшін қолжетімді болатындай оны құрудың техникалық жүзеге асырушылығы;

  • материалдық емес активті құру және оны пайдалану немесе оны сатуға өз ниеті;

  • материалдық емес активтің болашақ экономикалық пайдаларды қалай жасайтындығы;

  • әзірлемені аяқтау үшін жеткілікті ресурстардың болуы;
    Ресурстар (французша ressourse - құрал-жабдық, мүмкіндік), босалқы қорлар - табыс, ақшалай және басқа қаражат, құндылықтар мен олардың көздері.


  • материалдық емес активті әзірлеу барысында оған жатқызылатын шығындарды сенімді бағалау қабілеті.

Әзірлеуге арналған шығындарды актив ретінде бастапқы мойындаудан соң активтер жинақталған амортизация мен құнсызданудан жинақталған залалдар шегеріле отырып бастапқы құн бойынша есепке алынады. Активтің өтелуі актив пайдалануға дайын болғанда әзірлеме аяқталған соң басталады. Амортизация болашақ экономикалық пайдаларды алудың болжамды мезгілі ішінде жүргізіледі. Амортизация өзіндік құн құрамында көрсетіледі. Әзірлеу мезгілінің ішінде актив жыл сайын құнсыздану тақырыбына тестіленеді.
Блок тақырыбы (Заголовок блока; block header) - блоктың басында орналасып, ол жайлы мәліметтер беретін және операциялық жүйеде қолданылатын арнайы жазба. Мысалы, блок тақырыбында оған кіретін логикалық жазбалар саны көрсетілуі мүмкін.


Қаржы емес активтердің құнсыздануы

Әрбір есептік күнге Топ активтің мүмкін болар құнсыздану белгілері бар екендігін айқындайды. Егер осындай белгілер орын алса немесе егер активке құнсыздануға жыл сайын тексеру жүргізу талап етілсе, Топ активтің қайтарылатын құнына бағалау жүргізеді. Ақша ағындарын өндіретін активтің немесе бөлімшенің қайтарылатын құны (ПГДП) – бұл мына шамалардан ең үлкен: сатуға арналған шығындарды шегере отырып, активтің әділ құны (ПГДП) және активті пайдаланудан құндылығы (ПГДП). Қайтарылатын құн негізінен актив басқа активтер немесе актив топтары өндіретін ағындарға тәуелсіз ақша қаражаты ағындарын өндіретін жағдайды қоспағанда, жекелеген активтер үшін анықталады. Егер активтің немесе ақша ағынын өндіретін бөлімшенің баланстық құны оның қайтарылатын құнынан асып түссе, актив құнсызанды деп саналады және қайтарылатын құнға дейін есептен шығарылады.


Пайдаланудан құндылықты бағалау кезінде болашақ ақшалай ағындар салық салуға дейін дисконттау мөлшерлемесі бойынша дисконтталады, ол уақытша ақша құнына ағымдық нарықтық бағалау мен активке тән тәуекелдерді көрсетеді.
Дисконттау - түрлі жылдардың экономикалық көрсеткіштерін уақыт кезеңі бойынша салғастырылатын түрге келтіру; дисконттау коэффициентін (дисконтты, дисконттаушы көбейткішті) - болашақтағы құнның мәні қазіргі уакытқа келтірілетін пайыздық мөлшерлемені пайдалану жолымен шығын сомасының немесе ақырғы нәтижелердің бастапқы сомасын анықтау әдісі.
Сатуға арналған шығындарды шегере отырып, әділ құнды айқындау кезінде тиісті бағалау моделі қолданылады. Бұл есептеулер бағалау коэффициенттерімен, акциялар нарығында еркін айналатын баға котировкаларымен немесе басқа да әділ құнның қолжетімді көрсеткіштерімен расталады.

Топ пайдалану құндылығы тұрғысынан құнсыздану сомасын анықтайды, ол Топтың соған бөлек активтер жатқызылатын әрбір ПГДП үшін жеке даярланады. Бұл жоспарлар мен болжамдық есептеулер әдетте бес жылға жасалады.

Әдет- адамның күнбе-күнгі тіршілік қажетіне байланысты қалыптасқан тұрақты мінез, іс-қимыл ерекшелігі. “Ауру қалса да әдет қалмайды” деу, әдеттің тұрақты қажеттілікке айналғанын көрсетеді. Әдеттің ұнамды, ұнамсыз түрлері болады.
Ұзағырақ мезгілдер үшін ұзақ мерзімді өсім қарқындары есептеледі, олар бесінші жылдан кейінгі болжанатын болашақ ақшалай ағындарға қатысты қолданылады.

Жалғаса беретін қызметтің құнсыздануынан болатын залалдар (қорлардың құнсыздануын қоса алғанда) қайта бағалау басқа да жиынтық табыста танылған, бұрын қайта бағаланған ҰЭТ ғимараттарын қоспағанда құнсызданған актив функциясы сәйкес келетін шығыстардың санаттары құрамында жиынтық табыс туралы шоғырландырылған есепте танылады. Осындай активтердің құнсыздануы бұрын танылған қайта бағалау сомасы шегінде басқа да жиынтық табыста мойындалды. Әрбір есептік күнге Топ гудвилді қоспағанда, активтің құнсыздануынан бұрын танылған залалдар енді болмайтын немесе қысқарған белгілерінің бар-жоғын айқындайды. Егер осындай белгі бар болса, Топ активтің немесе ПГДП-нің қайтарылатын құнын есептейді. Құнсызданудан болған бұрын танылған залалдар тек, егер де залалды құнсызданудан соңғы мойындау кезінен активтің қайтарылатын құнын айқындау үшін пайдаланылатын бағалаудағы өзгеріс болған жағдайда ғана қалпына келтіріледі. Қалпына келтіру активтің теңгерімдік құны оның қайтарылатын құнынан аспайтындай, сондай-ақ сол бойынша осы актив егер де бұрнағы жылдары құнсызданудан болатын залал мойындалмаған жағдайда мойындалса, амортазизацияны шегергендегі теңгерімдік құннан аса алмайтындай шектелген. Мұндай қалпына келтіру актив қайта бағаланған құн бойынша танылғандағы жағдайларды қоспағанда, пайдалар мен залаларда мойындалады. Қалпына келтірудің осындай жағдайларында құнсыздану жөніндегі резерв жиынтық кіріс туралы есепте мойындалады.
3. ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ (жалғасы)

Қауымдасқан компанияға инвестициялар

Қауымдасқан компания – бұл Топ соған айтарлықтай әсер тигізетін компания. Айтарлықтай әсер ету - бұл инвестициялар объектісінің қаржылық және операциялық саясатына қатысты шешімдер қабылдауға қатысуға арналған өкілеттік, бірақ осындай саясатқа қатысты бақылау немесе бірлескен бақылау емес.

Айтарлықтай әсер етудің немесе бірлескен бақылаудың болуын анықтау кезінде ескерілетін факторлар еншілес компанияларға бақылаудың болуын анықтау кезінде ескерілетін факторларға ұқсас.

Фактор, экологияда - 1) процестердің қозғаушы күші немесе оларға ықпалы бар жағдай, қайсыбір процестегі, құбылыстағы мәнді жағдай; 2) факторлық талдауда зерттелетін айнымалы шамалар арасындағы корреляция өрнегінің көрінісі.

Топтың өзінің қауымдасқан компанияға инвестициялары қатысу үлесі әдісі бойынша есепке алынады.

Қатысу үлесі әдісіне сәйкес қауымдасқан компанияға инвестициялар бастапқы құн бойынша мойындалады. Инвестициялық баланстық құны Топтың үлесі сатып алған күннен кейін туындайтын қауымдасқан компанияның таза активтеріндегі үлесін мойындау нәтижесінде көбейтіледі немесе азайтылады. Қауымдасқан компанияға жатқызылатын гудвил инвестицияның баланстық құнына енгізіледі және амортизацияланбайды, сондай-ақ құнсыздану тақырыбына бөлек тексеруге ұшырамайды.

Жиынтық кіріс туралы есеп Топтың Қауымдасқан компания қызметінің қаржылық нәтижелеріндегі үлесін көрсетеді. Егер де Қауымдасқан компанияның капиталында тікелей мойындалған өзгеріс орын алса, Топ осындай өзгерістің өз үлесін мойындайды және капиталдағы өзгерістер туралы есепте бұл қолданылатындай осы жәйтті ашады. Топтың Қауымдасқан компаниямен операциялары бойынша туындаған пайдалар мен залалдар Топ Қауымдасқан компанияда қатысу үлесіне ие дәрежеде алынып тасталды.

Қауымдасқан компанияның пайдасындағы Топтың үлесі жиынтық кіріс туралы тікелей есепте ұсынылған. Ол Қауымдасқан компанияның акционерлеріне келетін пайданы көрсетеді және сондықтан да Қауымдасқан компанияның еншілес компанияларындағы салық салу мен бақылаусыз қатысу бөлігін есепке алған соң пайда ретінде анықталады.

Қауымдасқан компанияның қаржылық есептемесі Топтың қаржылық есептемесі секілді сол есептік мезгіл үшін жасалады. Қажет жағдайда оған есепке алу саясатын Топтың есепке алу саясатымен сәйкестендіру мақсатында түзетулер енгізіледі.

Қатысу үлесін қолданған соң Топ Қауымдасқан компанияға өз инвестициясы бойынша құнсызданудан қосымша залалды мойындау қажеттігін айқындайды. Әрбір есептік күнге Топ Қауымдасқан компанияға инвестициялардың шынайы құнсыздану айғақтарының болуын белгілейді. Осындай айғақтар бар жағдайда Топ құнсыздану бағасын Қауымдасқан компанияның қайтарылатын құны мен оның баланстық құны арасындағы құнсыздану сомасын есептейді және осы соманы «Қауымдасқан компанияның пайдасындағы үлес» бабы бойынша пайдалар мен залалдар туралы есепте мойындайды.

Қауымдасқан компанияға айтарлықтай әсердің жоғалуы жағдайында Топ қалған инвестицияларды әділ құн бойынша бағалайды және мойындайды. Қауымдасқан компанияның елеулі әсерін жоғалтқан тұсындағы баланстық құны және қалған инвестициялар мен түсімдері арасындағы айырма пайда немесе залал құрамында мойындалады.


3. ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ (жалғасы)

Қаржылық құралдар − бастапқы мойындау және кейінгі бағалау

Қаржылық активтер

Бастапқы мойындау мен бағалау

Топтың қаржылық активтеріне ақша қаражаты, қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді депозиттер, саудалық және басқа да дебиторлық берешек, белгіленген және белгіленбеген қаржы құралдары кіреді.

Аманат ақша - жеке және заңды тұлғалардың белгілі бір мерзімге банктерге сақтауға тапсырған ақшалай қаражаттары. Аманат ақшаның талап етіп алатын, шартты, мерзімді, ұтысты және ағымдағы шотқа салынатын түрлері қабылданады.

Қаржылық активтер бастапқы танылған кезде тиісінше пайда немесе залал; займдар және дебиторлық берешек; жабылуға дейін ұсталатын инвестициялар; сату үшін қолда бар қаржылық активтер, тиімді хеджерлеу кезіндегі хеджерлеу құралдары ретінде анықталған туынды құралдар арқылы әділетті құн бойынша қайта бағаланған қаржылық активтер ретінде жіктеледі.

“Әділет” - Қазақстандағы қоғамдық бірлестік. 1989 жылы 8 сәуірде құрылған. Өз қызметін мүшелерінің еріктілігі мен тең құқықтылығы, жариялылық, өзін-өзі басқару, Қазақстан Республикасының Конституциясы мен Заңдарының негізінде жүзеге асырады.
Барлық қаржылық активтер пайда немесе залал арқылы әділ құны бойынша қайта бағаланатын қаржылық есептерді қоспағанда, бастапқыда солармен мәміле бойынша тікелей байланысқан пайда немесе залал арқылы әділ құн бойынша қайта бағаланбаған инвестициялар жағдайында ұлғайтылған әділ құн бойынша мойындалады.

Заңнамамен немесе немесе белгілі бір нарықта қабылданған («стандарттық талаптардағы» сауда-саттық) қағидамен белгіленген мерзімде активтердің жеткізілуін қажет ететін қаржылық активтерді сатып алу немесе сату жөніндегі барлық мәмілелер мәміле жасалатын күнге, яғни Топ өзіне активті сатып алу немесе сату міндеттемесін қабылдайтын күнге мойындалады.



3. ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ (жалғасы)

Қаржылық құралдар − бастапқы мойындау және кейінгі бағалау (жалғасы)

Қаржылық активтер (жалғасы)

Кейінгі бағалау

Қаржылық активтерді кейін келесідегідей бағалау олардың жіктелуіне тәуелді:



Займдар мен дебиторлық берешек

Займдар мен дебиторлық берешек өздері белсенді нарықта белгіленбейтін тағайындалған немесе айқындалған төлемақылармен бірге туынды емес қаржылық активтерді көрсетеді.

Тәуелділік (Зависимость; dependence) функция мен оның аргументгері арасындағы қатынас; мәліметгер базасындағы мәліметтер ассоциациясы. Мәліметтер тәуелділігі (Зависимость данных (по данным); data dependence) - мәліметтер мен программаның өзара өсер етуі.
Бастапқы мойындаудан соң осы тектес қаржылық активтер тиімді пайыздық әдісті пайдалана отырып айқындалған, құнсызданудан залалдарды шегере отырып амортизацияланған құн бойынша бағаланады.

Амортизацияланған құн дисконттар немесе сатып алған кездегі сыйақылар, сондай-ақ комиссиялық немесе шығындар есепке алына отырып есептелінеді, олар тиімді пайыздық мөлшерлеменің ажырамас бөлігі болып табылады. Тиімді пайыздық мөлшерлеменің негізінде амортизациялау жиынтық кіріс туралы есептемеде пайыздық кірістер құрамына енгізіледі. Құнсызданудан болған шығыстар жиынтық кіріс туралы есепте қаржылық шығыстар құрамында қарыз қаражаттары мен дебиторлық берешектер болған жағдайда операциялық шығыстар құрамында мойындалады.

Өтелгенге дейінгі ұсталатын инвестициялар

Тіркелген немесе төлемдермен анықталған және тіркелген өтеу мерзімі бар туынды емес қаржылық активтерді Топ өтеу мерзіміне дейін сенімді түрде және ұстап тұруға қабілетті болғанда, өтелгенге дейін ұсталатын инвестициялар ретінде жіктейді. Бастапқы бағалаудан кейін өтеуге дейін ұсталатын инвестициялар құнсыздану залалдарын шегеріп тастағанда, тиімді пайыздық мөлшерлеме әдісін қолдана отырып анықталатын амортизацияланған құн бойынша бағаланады.

Амортизацияланған құн дисконттар немесе сатып алған кездегі сыйлықақылар, сондай-ақ комиссиялық немесе шығындар есепке алына отырып есептелінеді, олар тиімді пайыздық мөлшерлеменің ажырамас бөлігі болып табылады. Тиімді пайыздық мөлшерлеменің негізінде амортизациялау жиынтық кіріс туралы есептемеде пайыздық кірістер құрамына енгізіледі. Құнсызданудан болған шығыстар жиынтық кіріс туралы есепте қаржылық шығыстар құрамында мойындалады.

Сату үшін қолда бар қаржылық инвестициялар

Сату үшін қолда бар қаржылық инвестицияларға үлестік және борыштық бағалы қағаздар кіреді.

Борыш (ағылш. debt, liability, arrears; - этиканың маңызды категорияларының бірі, индивидтің өзге адамдар мен қоғам алдындағы жауапкершілігінің көрінісі. Борыш - ар өлшемі, адамгершіліктің жоғарғы талабы. Оған мағынасы жақын ұғым - парыз. Борыш ұғымы кісілік қасиеттер мен адамгершіліктің жалпы ережелерін орындаумен тікелей байланысты ізгілікті жамандықтан айыру қажеттілігінен туындайды. Борыш - кәсіби этиканың негізгі категориясы (жауынгерлік, дәрігерлік, ұстаздық, құқық қорғау қызметкерлерінің Борыштары, т.б.)
Құнды қағаздар, бағалы қағаздар - мүліктік құқықты куәландыратын, дивиденд және пайыз түрінде белгілі бір ақша сомасын алуға құқық беретін құжат. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне (15.1. 2001) сәйкес құнды қағаздардарға “облигация, коносамент, акция және заң актілерінде немесе соларда белгіленген тәртіппен құнды қағаз қатарына жатқызылған басқа да құжаттар” жатады (130-бап).
Сату үшін қолда бар ретінде жіктелген үлестік инвестициялар – олар сауда үшін арналғандар ретінде де, пайда немесе залал арқылы әділ құн бойынша қайта бағаланатындар ретінде де жіктелмеген инвестициялар. Осы санаттағы борыштық бағалы қағаздар – бұл компанияның белгісіз уақыт мезгілі ішінде ұстап тұруды көздейтін және өтіміділікті қамтамасыз ету мақсаттары үшін немесе нарықтық талаптардың өзгеруіне жауап ретінде сатылуы мүмкін бағалы қағаздар.

Бастапқы бағалаудан соң сату үшін қолда бар қаржылық инвестициялар әділ құн бойынша бағаланады, ал сатып өткізілмеген кірістер немесе солар бойынша шығыстар резервтер құрамындағы басқа жиынтық кіріс ретінде инвестицияларды мойындау тоқталған тұсқа дейін мойындалады, оған жинақталған кірістер немесе шығыстар басқа операциялық кіріс құрамында яки инвестиция құнсызданды деп саналатын тұсқа дейін мойындалады, онда жинақталған шығыстар резервтерден пайда немесе залал құрамына қайта жіктеледі және қаржыландыру жөніндегі шығындар ретінде мойындалады. Сату үшін қолда бар қаржылық инвестицияларды ұстап тұру мезгілінде алынған пайыздар тиімді пайыздық мөлшерлеме әдісі бойынша пайыздық кірістер әдісі бойынша көрсетіледі.

Топ сату үшін қолда бар өз қаржылық инвестицияларын оларды жақын арада сату мүмкіндігі және ниетінің болуы туралы ұйғарым әділдігінің тақырыбына бағалайды. Егер де сирек жағдайларда Топ солар үшін белсенді нарығының жоқтығынан және басшылықтың оларды сату қақындағы ниеттері жақын арада өзгергендігінен осы активтерді саудалауды жүзеге асыра алмаса, Топ осындай қаржылық активтерді қайта жіктеу туралы шешім қабылдай алады.



3. ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ (жалғасы)

Қаржылық құралдар − бастапқы мойындау және бұдан кейінгі бағалау (жалғасы)

Қаржылық активтер (жалғасы)

Кейінгі бағалау (жалғасы)

Займдар мен дебиторлық берешек санатына қайта жіктеу, егер де қаржылық актив займдар мен дебиторлық берешек айқындамасын қанағаттандырған және бұл ретте Топ мүмкінідігі болып осы активтерді алдағы болашақта немесе жабуға дейін ұстап тұруды көздеген жағдайда, рұқсат етіледі. Алдағы болашақта және жабуға дейін ұстап тұратын құралдар санатына қайта жіктеу тек, егер де Топ мүмкіндігі болып осы активтерді жабуға дейін ұстап тұруды көздеген жағдайда, ғана рұқсат етіледі.

«Сату үшін қолда бар» санаты құрамынан қайта жіктелген қаржылық активтер жағдайында қайта жіктеу күніне арналған әділ құн жаңадан өтелген құн атанады, ал солармен байланысқан, бұрын капитал құрамында мойындалған кірістер немесе шығыстар тиімді пайыздық мөлшерлемені қолданумен қалған инвестициялар мерзіміне пайда немесе залал құрамында өтелінеді. Өтелінген құнды жаңадан бағалау мен күтілетін ақшалай ағындар арасындағы айырма да тиімді пайыздық мөлшерлемені қолданумен қалған инвестициялар мерзіміне өтелінеді. Егер де бұдан былай активтің құнсызданғаны анықталса, капиталда көрсетілген сома пайдалар мен залалдарда қайта жіктеледі.

Мойындауды тоқтату

Қаржылық активтің (немесе қайда қолданылатындай – қаржылық активтің бөлігі немесе осыған ұқсас қаржылық активтер тобының бөлігі) баланста мойындалуы тоқтатылады, егер де:



  • активтен ақшалай ағындарды алу құқығының қолданыс мерзімі өтіп кетсе;

  • Топ активтен ақшалай ағындарды алуға өз құқысын берсе немесе үшінші тарапқа алынатын ақшалай ағындарын толық көлемде «транзиттік келісім» бойынша айтулы кідіріссіз төлеу жөнінде өзіне міндеттеме алса; және немесе (a) Топ іс жүзінде активтен барлық тәуекелдер мен пайдаларды берсе, яки (б) Топ бермесе, бірақ та іс жүзінде активтен барлық тәуекелдер мен пайдаларды өзіне сақтап қалса, алайда осы активке бақылауын тапсырса.

Егер де Топ активтен ақшалай ағындарды алуға өз құқықтарын тапсырса немесе транзиттік келісім жасаса, ол өзінің меншік құқығымен байланысты тәуекелдері мен пайдаларына сақтағандығын, сақтаса қандай көлемде екендігін бағалайды. Егер де Топ бермесе, бірақ та іс жүзінде активтен барлық тәуекелдер мен пайдаларды өзіне сақтап қалса, сондай-ақ активке бақылауын тапсырмаса, жаңа актив Топ тапсырылған активтегі өз қатысын жалғастыратын дәрежеде мойындалады. Мұндай жағдайда Топ иісті міндеттемені мойындайды. Берілген актив және тиісті міндеттеме Топ сақтаған құқықтары мен міндеттемелерін көрсететін негізде бағаланады.

Тапсырылған актив бойынша кепілдеме нысанын қабылдайтын жалғасқан қатысу мынадай шамалардан ең төмен бойынша мойындалады: активтің бастапқы баланстық құны немесе Топтан төлеу талап етілетін барынша жоғары сома.


3. ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ (жалғасы)

Қаржылық құралдар − бастапқы мойындау және бұдан кейінгі бағалау (жалғасы)

Қаржылық активтер (жалғасы)

Қаржылық активтердің құнсыздануы

Әрбір есептік күнге Топ қаржылық активтің немесе қаржылық активтер тобының шынайы құнсыздану белгілерінің болуын бағалайды. Қаржылық актив немесе қаржылық активтер тобы активті бастапқы мойындаудан соң болған бір немесе одан көп оқиғалар нәтижесіндегі құнсызданудың шынайы айғағы болған кезде ғана («залал тарту жағадайының» болуы) құнсызданды деп саналады, олар қаржылық актив немесе қаржылық активтер тобы бойынша күтілген алдағы ақшалай ағындарға сенімді бағалауға жататын әсерін көрсетеді. Құнсыздану айғақтары өздеріне борышкердің немесе борышкерлер тобының айтулы қаржылық қиындықтарды бастан кешіргеніне, өз берешегін қызметтей аламайтындығына немесе берешектің пайыздарын немесе негізгі сомасын төлеуді бұрыс жүзеге асырғанына, сондай-ақ олар банкроттық өзге тектес қаржылық қайта ұйымдастыру рәсімін жүргізу ықтималдығына нұсқауларды кіргізеді.

Бастан (ис. Baztán) - Наварра провинциясына кіретін,Испания муниципалитеті.Жер аумағы 376,8 км².Тұрғыны 8 081 адам ( 2010 ж).
Банкроттық - кәсіпорындардың төлем қабілетсіздігі салдарынан өз жұмысын мәжбүрлі тоқтатуы. Әдетте, фирманың банкроттығы, көбінесе, олардың шығыны кірісінен асып кетуі салдарынан туындайды. Мұндай жағдайда борышқор тек соттың шешімі бойынша ғана банкрот деп танылады.
Бұдан басқа, мұндай айғақтарға қаржылық құрал бойынша күтілетін алдағы ақшалай ағындарды бағалауға жататын төмендетудің болуын көрсететін байқау деректері, атап айтқанда, борыштарды төлеу бойынша міндеттемелерді орындаудан бас тартулармен бірге белгілі бір өзара байланыстағы кешіктірілген берешек көлемдерінің немесе экономикалық талаптардың өзгерісі ретіндегілер жатқызылады.



Амортизациялау құны бойынша қаржылық активтер

Амортизацияланған құн бойынша есепке алынатын қаржылық активтерге қатысты Топ алдымен жеке-дара елеулі қаржылық активтердің шынайы құнсыздану айғақтарының болуына немесе жеке-дара елеулі болып табылмайтын қаржылық активтер бойынша жиынтықтай бағалау жүргізеді. Егер де Топ жеке-дара қаржылық активтердің оның елеулілігіне тәуелсіз жеке-дара бағаланатын қаржылық активтің шынайы құнсыздану айғақтары жоқтығын анықтаса, ол осы активті несиелік тәуекелдің осыған ұқсас сипаттамаларымен бірге қаржылық активтер тобына кіргізеді, содан соң осы активтерді жиынтық негізде құнсыздану тақырыбына қарастырады.

Тәуекел (Риск; фр. risque қауіп) - жүзеге асырмақ іс-шаралардьщ сәтсіз болып шығуының ықтимал қаупі, осындай қауіпке байланысты іс-шаралардың ездері. «Әйтеуір бір сәті болар» дегенге негізделген көзжұмбай тәуекел және әбден ойластырылган, сәтті болады деген сенімге негізделген нартәуекел ден сараланады.
Құнсыздану мәніне бөлек бағаланатын, солар бойынша құнсызданудан залалдың мойындалатын немесе мойындалуы жалғастырылатын активтер құнсыздану тақырыбына арналған жиынтық бағалауға енгізілмейді.

Құнсызданудан залал кешудің шынайы айғағы бар кезінде залал сомасы активтің теңгерімдік құны мен алдағы күтілетін ақшалай ағындардың келтірілген құны арасындағы айырма ретінде бағаланады (әлі тартпаған алдағы күтілген несиелік залалдар ескерілмей).

Есеп айырысатын алдағы ақшалай ағындардың келтірілген құны қаржылық актив жөніндегі бастапқы тиімді пайыздық мөлшерлеме бойынша дисконттеледі. Егер де займ бойынша пайыздық мөлшеремесі айнымалы болып табылса, құнсызданудан залалды бағалау үшін дисконттау мөлшерлемесі ағымдағы тиімді пайыздық мөлшерлемені көрсетеді.

Активтің баланстық құны резерв шотын пайдалану арқылы төмендетіледі, ал залал сомасы жиынтық кіріс туралы есепте мойындалады. Төмендетілген баланстық құн бойынша пайыздық кірісті есептеу құнсызданудан болатын залалды бағалау мақсатында болашақтағы ақша ағындарын дисконттау үшін пайдаланылатын пайыздық мөлшерлемеге негізделе отырып жалғастырылады Пайыздық мөлшерлемелер жиынтық кіріс туралы есептемедегі қаржыландырудан кірістер құрамында көрсетіледі. Егер болашақта қайтарылмайтын болса, ал барлық қол жетімді қамтамасыз ету Топқа сатылса немесе тапсырылса, Займдар тиісті резервтермен бірге баланстан есептен шығарылады. Егер келесі жылдың ішінде құнсызданудан болатын есептік залалдың сомасы құнсыздану мойындалғаннан кейін болған қандай да болмасын оқиға түрінде көбейеді немесе азайады, құнсызданудан бұрын мойындалған залал сомасы резерв шотына түзету енгізу арқылы көбейтіледі немесе азайтылады. Егер қаржылық құралдың құнын бұның алдындағы есептен шығару нәтижесінде қалпына келтіріледі, қалпына келтіру сомасы жиынтықты кіріс туралы есептемеде қаржыландыру шығындарының кему ретінде мойындалады.

Сату үшін қолда бар қаржылық инвестициялар

Сату үшін қолда бар ретінде сыныпталған үлестік құралдарға инвестициялар болған жағдайда шынайы айғақтар инвестициялар әділ құнының олардың бастапқы құнынан айтарлықтай немесе ұзаққа созылған төмендеуін қамтитын болады. «Айтарлықтай» инвестициялардың бастапқы құнымен салыстырғанда, ал «ұзаққа созылуы» - әділ құн бастапқы құннан кем болған мезгілмен салыстырғанда бағаланады. Құнсыздану айғақтары бар кезде сатып алу құны мен ағымдағы әділ құн арасындағы айырма ретінде бағаланған, пайдалар мен залалдар туралы есепте бұрын танылған осы инвестициялар бойынша құнсызданудан залалды шегергендегі жиынтық залалдың сомасы басқа жиынтық кірістен алынып тасталады және пайдалар мен залалдар туралы есепте мойындалады. Инвестициялар бойынша құнсызданудан үлестік құралдарға залаладар пайда немесе залал арқылы қалпына келтірілмейді; құнсызданудан соңғы олардың әділ құнының ұлғаюы тікелей басқа жиынтық кіріс құрамында мойындалады.


3. ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ (жалғасы)

Қаржылық құралдар − бастапқы мойындау және ары қарайғы бағалау (жалғасы)

Қаржылық активтер (жалғасы)

Сату үшін қолда бар қаржылық инвестициялар (жалғасы)

Сату үшін қолда бар ретінде сыныпталған борыштық құралдар жағдайында құнсыздану өтелімдік құн бойынша есепке алынатын қаржылық активтерге қатысты қолданылатын сол өлшемдер негізінде бағаланады. Алайда құнсызданудан көрсетілген залал сомасы өтелімдік құн мен ағымдағы әділ құн арасында бағаланған, жиынтықты кіріс туралы есептеме бұрын мойындалған осы инвестициялар бойынша құнсызданудан залалды шегере отырып, жинақталған залалды көрсетеді.

Активтің азайтылған баланстық құнына қатысты пайыздарды есептеу құнсызданудан залалды бағалау мақсатында алдағы ақшалай ағындарды дисконттау үшін пайдаланылатын пайыздық мөлшерлеме бойынша жалғасын табады. Пайыздық кірістер жиынтықты кіріс туралы есепте көрсетіледі. Егер де келесі жыл ішінде борыштық құралдың әділ құны өссе және осы өсімді жиынтық кіріс туралы есепте құнсызданудан залалды мойындаудан соң болған оқиғамен шынайы байланыстыру мүмкін болса, құнсызданудан залал пайдалар мен залалдар арқылы қалпына келтіріледі.

Қаржылық міндеттемелер

Бастапқы мойындау мен бағалау

Қаржылық міндеттемелер тиісінше пайда немесе залал, кредиттер мен қарыздану немесе тиімді хеджирлеу кезіндегі хеджирлеу құралдары ретінде анықталған туынды құралдар арқылы әділ құн бойынша қайта бағаланатын қаржылық міндеттемелер ретінде сыныпталады.

Несие (лат. creditum - несие, credo - сенемін, сенім білдіремін), несие белгілі-бір мерзім бойы пайдаланып, қайтарылу үшін әдетте, пайыз төлеу шартымен ақшалай немесе тауар түрінде берілетін қарыз. Оның қозғалысы кезінде несиелер мен қарызгер арасында белгілі бір экономикалық қатынастар қалыптасады.
Топ өз қаржылық міндеттемелерін оларды бастапқы мойындау кезінде сыныптайды.

Қаржылық міндеттемелер бастапқыда займдар мен кредиттерді, солармен тікелей байланысқан мәміле бойынша шығындарды шегергенде, әділ құн бойынша мойындалады.

Топтың қаржылық міндеттемелері саудалық және басқа да кредиторлық берешекті, кредиттер мен займдарды қамтиды.



Бұдан кейінгі бағалау

Қаржылық міндеттемелерді бұдан кейін бағалау олардың сыныптамасынан былайша тәуелді болады:



Кредиттер мен займдар

Бастапқы мойындаудан соң пайыздық кредиттер мен займдар тиімді пайыздық мөлшерлеме әдісін пайдалана отырып, өтелімдік құн бойынша бағаланады. Осындай қаржылық міндеттемелер бойынша кірістер мен шығыстар жиынтық кіріс туралы есепте оларды мойындау тоқтатылған кезде, сондай-ақ тиімді пайыздық мөлшерлеме әдісін пайдалана отырып, өтелімді есептеу бойынша мойындалады.

Өтелімдік құн сатып алу кезіндегі дисконттар немесе сыйақылар, сондай-ақ комиссиялық немесе шығындар есепке алына отырып, есептелінеді, олар тиімді пайыздық мөлшерлеменің ажырамас бөлігі болып табылады. Тиімді пайыздық мөлшерлеменің өтелімі жиынтықты кіріс туралы есепте қаржыландыру жөніндегі шығындар құрамына енеді.
3. ЕСЕПКЕ АЛУ САЯСАТЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ (жалғасы)

Қаржылық құралдар − бастапқы мойындау және ары қарайғы бағалау (жалғасы)

Қаржылық міндеттемелер (жалғасы)

Бұдан кейінгі бағалау (жалғасы)

Сауда-саттық және басқа да дебиторлық берешек

Сауда-саттық және басқа да кредиторлық берешек бастапқыда әділ құн бойынша көрсетіледі және ары қарай тиімді пайыздық мөлшерлеме әдісін пайдалана отырып, өтелімдік құн бойынша бағаланады.



Мойындауды тоқтату

Қаржылық міндеттемені мойындау егер де міндеттеме жабылса, жойылса немесе оның қолданыс мерзімі өтіп кетсе тоқтатылады.

Егер де қолда бар қаржылық міндеттеме сол кредиторлардың алдындағы басқа міндеттемемен елеулі ерекшеленген талаптарда алмастырылса немесе егер де қолда бар міндеттеменің шарттары едәуір өзгертілсе, мұндай алмасу немесе өзгерістер бастапқы міндеттеменің мойындалуын тоқтату және жаңа міндеттемені мойындаудың басталуы ретінде ескеріледі, ал олардың теңгерімдік құнының айырмасы жиынтықты кіріс туралы есепте мойындалады.

Қаржылық құралдардың өзара есепке алынуы

Қаржылық активтер мен қаржылық міндеттемелер өзара есепке алуға, ал нетто сомасы мойындалған сомалардың өзара есепке алынуына жүзеге асырылатын осы заңды құқық тұсында және есеп айрысуды нетто негізде жүргізу немесе активтерді өткізу және бір мезгілде міндеттемелерді жабу ниеті болған кезде ғана қаржылық ахуал туралы шоғырландырылған есептемеде ұсынуға жатады.



Қорлар

Қорлар ФИФО әдісі бойынша ескеріледі.

Қорлар ең төменгі екі шама бойынша: сатып алу құны және таза сату құны бойынша бағаланады.

Сатудың таза құны өндірісті аяқтауға және сатуға бағалау шығындарына арналған болжамды шығыстарды шегеріп тастағанда, әдеттегідей қызмет барысында жорамалданған сату бағасы ретінде анықталады.


1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


жүктеу 1.63 Mb.