Главная страница
Контакты

    Басты бет


Әдістемелік ұсыныстар мен нұсқаулардың; әдістемелік ұсыныстардың; әдістемелік нұсқаулардың титул парағы




Дата25.03.2017
өлшемі78 Kb.

Әдістемелік ұсыныстар мен нұсқаулардың; әдістемелік ұсыныстардың; әдістемелік нұсқаулардың титул парағы






Әдістемелік ұсыныстар мен нұсқаулардың; әдістемелік ұсыныстардың; әдістемелік нұсқаулардың титул парағы






Нысан

ПМУ ҰС Н 7.18.3/40


Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі

С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті


Орындаушылық өнер кафедрасы

050106-«Музыкалық білім» мамандығының студенттеріне арналған

«Хорд жүргізу» пәні бойынша

ӘДІСТЕМЕЛІК ҰСЫНЫСТАРЫ

Павлодар


Теориялық курстың мазмұны

1,2 тақырып.
Мемлекет - белгілі бір аумаққа иелік етіп, сол жердегі халықтың еркін дамуына мүмкіндік беретін, қоғам табиғатынан туындайтын ортақ істерді атқаруға қажетті басқарудың жоғарғы дәрежеде ұйымдасқан жүйесі, саяси билік ұйымы.
Қазақстандағы хор мәдениетінің дамуы
.

Қазақстандағы хор мәдениетін өркендетушілер, ұйымдастырушылар. Орта Азиялықтардың ән салу дағдылары. Ән жанры мен хор мәдениетінің тұтастығы. Халықтық стиль. Қөркем өнерпаздар коллективінің пайда болуы. Профессионалды, академиялық хорлар, балалар хор мәдениетінің өсуіне туысқан мектептердің әсері.

Коллективпен жұмыс жүргізудегі хор мәдениетін ұйымдастыру.

3,4 тақырып. Халық педагогикасындағы эстетикалық тәрбие берудегі хордын алатын орны.


Музыкалық өнердің тәрбиелік мәні. Өнердің бір саласы хор. Халықтық дәстүрдегі жұмыстары,оның мақсаты,мазмұны. Бесік жыры, айтыс, жар-жар

т.б.


5,6 тақырып.Хор өнерін өркендету шаралары және көрнекті хор дирижерлары, композиторлары.
Академия - ғылыми қоғамдардың, мекемелердің, оқу орындарының атауы. "Академия" сөзі гректің Akademos деген мифтік батырының атынан шыққан. Біздің заманымыздан бұрын 4 ғасырда Афины маңындағы "қасиетті бақ" сол батырдың атымен аталып, онда Платон өз шәкірттеріне лекция оқыған.
Бала - әке-шешенің перзенті, ұрпағы. Жыныс ерекшелігіне қарай ұл, қыз, жас шамасына қарай: нәресте, сәби, бөбек, балдырған, жеткіншек, жасөспірім болып жіктеледі. Ұл-қыздың жарық дүниеге келген сәтінен бастап кәмелетке толғанға дейінгі кезеңі Бала ұғымына сияды.
Сазгер, композитор (лат. compositor - құрастырушы) - музыкалық шығармалардың авторы. Бұл термин алғаш рет 16-ғасырда Италияда кең пайдаланыла бастады және сол кезден бастап, батыс еуропа музыка мәдениетінің тәжірибелерінен туындаған "кәсіби жазба дәстүрінің" бейнесі ретінде қабылданады.

Көрнекті дирижерлар: А.А.Юрлов, К.Б.Птица, В.Н.Минин, Г.Струве, В. Соколов, т.б. Қазақстанның хор өнеріне үлесін қосқан хор дирижерлары және

басқарушылары. Хорға арналған шығармалар жазушы композиторлар: Қ.Қуатпаев, И. Нүсіпбаев, Б. Байқадамов т. б. Халық әндерін хорға лайықтаушы және өндеуші композиторлар.

9-10 тақырып.Хор жанрлары


Академиялық хорлар, халық хорлары .Халықтық хорлардағы ұлттық формалар. Қазақ халқының әдет-ғұрпына байланысты хор коллективтерінің құрылу ерекшеліктері. Көркем өнерпаздар ұйымы. Оқу саласындағы хор үжымының жұмыстары. Опера хорының ерекшеліктері. Филармониядағы хор капелласы. Капелланың репертуар ерекшеліктері.
Репертуар (франц. repertoіre, лат. repertorіom - тізім, хаттау) - театр, концерт эстрадасы, т.б. өнер ордаларында орындалатын драмалық, музыкалық, т.б. шығармалар жиынтығы, сондай-ақ актер ойнайтын рөлдердің бір тобы.
Балалар хор коллективіне шолу. Ән-би ансамбілдері. Көркем-өнерпаздар үйымы.

13-14 тақырып.Вокалды-хор ұйым.

Хор партитураларының қалыптасуы. Дауыс аппаратының қызметі туралы негізгі түсінік.(тыныс алу, дыбыстың пайда болуы, резонаторлар).

Регистр. Әншінің дауыс ерекшелігіне байланысты регистрдің шығу өлшемі.Примарлық зона. Диапазон (дауыс көлемі жалпы және жұмыс кезіндегі).Тесситура. Дауыстың тесситурасына байланысты кездесетін қиындықтар (төмен, жоғары).

Хор партитураларын құру.Дауыстардың түрлеріне қарай ерекшелеу



17-18 тақырып. Вокалды-хор техникасының элементтері

Ән салу – күрделі, тұтас процесс. Есту мен дауыстың байланысы

Дауыс аппаратының құрылу ерекшеліктері және оның негізгі бөліктері: дем алу, жұтқыншақ, артикуляциялық аппарат және олардың қызметі.

Дауыс аппаратының регистрі. Примарлы зона.

Вокалды хор тәсілдері. Ән салу қалпы. Демді алу. Демді ұстап тұру және шығару (жіберу). Хордағы тізбекті дем алу ерекшеліктері. Шығармаларды орындауға бағытталған көркемдеу жолы және тыныс алу.

Бағыттау (орыс. наведение) - күштерге (сүңгуір қайықтарға, авиациялык ұшу аппараттарына) немесе қаруға (ракеталарға) козғалыс параметрлері (бағыт, жылдамдық, биіктік жөне т.б.) арқылы берілетін басқару тәсілі.


21,22,23 тақырып. Ансамбль және хордағы строй

Ансамбль туралы түсінік. Хормен орындаудағы көркем-мәнерліктің негізгі амалы-ансамбль екенін дәлелдеу.Сыртқы және ішкі жағдайдағы ансамбльдің шығуы (орны, акустика,әншілер).

Жеке ансамбль- партиялардың ансамблі: ритмикалық, динамикалық, темптік, тембрлік ансамбльдер. Жалпы ансамбль-тутас хордың ансамблі. Жеке ансамбль мен жалпы ансамбльдің байланысы.

27,28 тақырып. Хордағы көркем-мәнерлікпен орындаудың амалдары

Хордағы музыкалық тіл элементі: әуен, гармония құрылысы, метрі, ритмі, нюанс, тембр, т.с.с.

Әуен (мотив), фразалар, сөйлемдер, бөліктер, (период), олардың композициялық бір – бірімен байланысы.

Көркем-мәнерліктің амалы: ритм, хор музыкасындағы ритмнің қызметі.


Зертханалық жұмыстың мазмұны

  1. Көрнекті хор дирижерлары.Халық әндерін хорға лайықтаушылар, өндеушілер. Балалар хорына үлесін қоскан композиторлар.

Көрнекті дирижерлар: А.А.Юрлов, К.Б.Птица, В.Н.Минин, Г.Струве, В. Соколов, т.б. Қазақстанның хор өнеріне үлесін қосқан хор дирижерлары және

Басқарушылары. Хорға арналған шығармалар жазушы композиторлар: Қ.Қуатпаев, И. Нүсіпбаев, Б. Байқадамов т. б. Халық әндерін хорға лайықтаушы және өндеуші композиторлар.

Мәдени-ағарту салалары: мәдениет сарайы, театр,оқушылар сарайы, жоғарғы және орта білім беретін оқу орындары, мектеп, әртүрлі қоғамдық ұйымдар,т.б. Дәстүрлі жиындар, республика аралық байқаулар, конкурс,концерт, фестиваль, олимпиада,оқу бағдарламасы, тематикалық конкурстар т.б.

2. Мәдени-ағарту салалары: театр, оқушылар сарайы, мектеп, әртүрлі қоғамдық ұйымдар.Дәстүрлі жиындар: конкурс, фестиваль, олимпиада,т.с.с.

3. Хорлардың түрлері. Капелланың репетуар ерекшеліктері. Оқушылар хорын ұйымдастыру.

Академиялық хорлар, халық хорлары .Халықтық хорлардағы ұлттық формалар. Қазақ халқының әдет-ғұрпына байланысты хор коллективтерінің құрылу ерекшеліктері. Көркем өнерпаздар ұйымы. Оқу саласындағы хор үжымының жұмыстары. Опера хорының ерекшеліктері. Филармониядағы хор капелласы. Капелланың репертуар ерекшеліктері. Балалар хор коллективіне шолу. Ән-би ансамбілдері. Көркем-өнерпаздар үйымы.



4. Интонация, интервалдың орындалу ерекшеліктері.Строймен жұмыс жасауда дирижердің ролі.

Строй және есту қабілеті. Хор әншілерінің гармониялық және мелодиялық есту қабілеті жетілдіру. Алдын ала аккордтарды есту тәсілдерін үйрету. Стройдың вокалдық элементтерімен байланысы.

Строймен жұмыс жасауда дирижердің ролі. Строймен жұмыс жасау кезінде фортепиано (аспапты) пайдалану.

Фортепиано (итал. fortepіano, forte - қатты және pіano - ақырын) - ішекті соқпалы-клавишті рояль мен пианино музыкалық аспабының жалпы атауы. Фортепианоның алғашқы үлгісін Италияда Б.Кристофори 1709 - 11 ж.

Балалар хорындағы строймен жұмыс. Ладты негізінде балалардың естуін жетілдіру. Жұмыс кезіндегі хор жетекшісінуң таза айтуды көрсетіп баулуы. Хор коллективінің белсенділігі арттыру. Хорда строй жасауда ән салу ережесін пайдалану



5. Хор партитураларын құрау, дауысқа бөлу. Резонаторлар және регистрлер.

Хор партияларының тесситуралық жағдайына байланысты ансамбльдер (нақты және жасанды). Аккордтар. Шығарманың фактуралық құрылмына байланысты хордағы ансамбль. Гармониялық және гомофонно-гармониялық құрылымдағы ансамбль.

Дыбыстың бірқалыпты болуына, жоғарғы позицияда дыбысталудың қалыптасуына, әрбірхор топтарың дауыс диапазонының кеңсюіне, және дауысты дыбыстар тегістігіне, принциптері.

Позиция (лат. posіtіo - орны, жағдайы, орналасқан жері) - Қандай да бір нәрсенің орны, орналасуы (мысалы, шахмат тақтасындағы фигуралардың позициясы); Шекті музыкалық аспаптың мойнындағы сол қолдың бір жерде тұрып, дыбыстардың белгілі бір кезектігін орындайтын орны; Классикалық бидегі қолды ұстап тұру мен аяқтарды қоюдың бұлжымас ережелері.
Қағида немесе принцип (лат. principim – принцип; негіз, алғы бастама) - белгілі білім жүйесінің түп-негізі, алғы бастамасы, абстрактылы түрдегі ең қысқа жалпылама мазмұны. Ғылыми танымда идея, теория, әдіс сияқты таным түрлерімен өзара байланыста тұжырымдалады.
Жағдай - адам әрекетінің , жан-жануарлар тіршілігінің, табиғат пен қоғамдағы өзгерістің, оқиғаның, т.б. айналадағы ортаның ықпалына тәуелділігін білдіретін философиялық ұғым. Табиғаттағы, қоғамдағы белгілі бір өзгерісті тудырушы алғышарт есебінде де қарастырылады.
Дауысты дыбыстар (Вокализм) орыс. гласные звуки - дыбыстау мүшелерінің бірыңғай толық қатысуынан, фонациялық ауанын кедергісіз, еркін және баяу шығуынан жасалатын дыбыстар. Дауысты дыбыстар фонациялық ауаның кемейде керіліп тұрған дауыс шымылдығына соқтығуынан пайда болған дірілден жасалады.


6. Көп дауысты шығармалар. Балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып топтастыру.Мутациялық кезең. Есту қабілеті.

Көп дауысты шығармалар. Операдағы көп сценалы хорлар.

Хор партитуралары. Партиялардағы хор дауыстарының орналасуы. Хор артистерінің вокалдық қабілеті.

Әртіс (франц. artіcte, лат. arc - өнер) - опера мен балет партияларын орындаушы, драм. спектакльдерде рөл ойнаушы, цирк ойын-сауығы мен эстрадалық концерттерге қатысушы. Кең мағынасында театр, музыка т.б.
Олардың саны.

Нота кілті мен парнтиялардың жазылуы.Хор партитураларға бөлініп жазылу ерекшеліктері

Балалар дауыс құрылысының және физиологиялық, анатомия ерекшеліктері. Әр топтағы балалар: мектепке дейінгі, төменгі класс оқушылары, жас жеткіншектер (төменгі және жоғарғы клас оқушыларына) балалар дауысына сипаттама.Әрбір топтағы дауыс қурылысы. Примарлық зона, фальцет, балалар дауысындағы кеуде регистрі.

Мутация, алдынғы және мутациялық, мутациядан кейінгі кезең.

Қыздардың мутациялық кезендегі ерекшеліктері.

7. Камертонмен жұмыс істеу. Дем алу ерекшеліктері. Жаттығу жасаудың мақсаты.Дауысты, дауыссыз дыбыстар.

Дауыссыз дыбыстар (Kонсонантйзм) орыс. согласные звуки - тек салдыр немесе салдыр мен үн қатысы арқылы жасалатын, буын құрай алмайтын дыбыстар. Дауыссыз дыбыстарды айтқанда көмейде кедергіге ұшырмаған фонациялық ауа ауыз қуысына күшті қарқынмен келеді.
Дикция, артикуляция.

Тесситура мен дикция. Хормен орындаудағы негізгі мақсатының бірі тындаушыларға сөз текстін мәнерлеп жеткізу.

Жаттығу жасау, декламация, вокализация, скороговорка,(тез сөйлеу).

Орындаушының шеберлігі, сөз текстінің оймен ұштасып келуі.

Хор жаттығуларын тандай білу, принциптері: жай және күрделі жаттығулар.

Тембрлік бояуына сәйкес әрбір хор тортарымен жеке жұмыс жасау



8. Ансамбль туралы түсінік.Балалар хорындағы ансамбльдің ерекшеліктері. Хордағы музыкалық тіл элементтері.

Поэтикалық текст. Нюанстер.Музыкалық темптер.
Көркем образдың дәл шығуына ансамбльдің әсері.

Жеке ансамбль- партиялардың ансамблі: ритмикалық, динамикалық, темптік, тембрлік ансамбльдер. Жалпы ансамбль-тутас хордың ансамблі. Жеке ансамбль мен жалпы ансамбльдің байланысы.

Хор партияларының тесситуралық жағдайына байланысты ансамбльдер (нақты және жасанды). Аккордтар. Шығарманың фактуралық құрылмына байланысты хордағы ансамбль. Гармониялық және гомофонно-гармониялық құрылымдағы ансамбль.

Полифониялық шығармадағы ансамбль.

Мелодиялық желісіне сай қолданылатын тәсілдер. Жеке дауыс пен хор ансамблі. Хор мен оркестр арасындағы ансамбль.

Шығармадағы әртүрлі топтар: хор негізгі дауыс, хор мен оркестр, хор мен аспаппен қатар болғандағы, хордың негізгі музыкалық желісін атқаратын кезеңіндегі ансамбль ерекшеліктері.



Студенттердің өздігінен оқуына бөлінген тақырыптардың тізімі

1) Ансамбль туралы.

2) Музыкалық строй және интонация.

3) Дауысты және дауыссыз дыбыстардың хорда орындалуы.

4) Нюанстер.

5) Вокалды хор техникалары.

6) Хор шығармаларын талдау.

7) Хор партияларымен жұмыс.

8) Хор жаттығулары.

9) Хор партияларының диапазондары.

10) Музыкалық терминдер.

11) Шығармалардың қөркемдік идеясын ашу.

12) Хор әдебиеттерін оқу: П.Чесноков, В.Соколов және т.б.

13) К.Әсембекова «Хорға арналған шығармалардың кейбір ерекшеліктері», А., Жалын,1979ж.

14) Н.Кетегенова «Композиторы и музыковеды Казахстана»,А.,1973ж.

15) Ж.Рсалдин «Әннен-операға».,А.,Жазушы,1971ж



Негізгі әдебиеттер:

1.Асафьев Б.А. Хоровая литература. В сб.Русская музыка XIX и начала XX в. Л.,1968г

2.Вопросы хороведения на музыкально-педагогическом факультете.1981

3.Дмитревская К.Н. Русская советская музыка. М.,1974

4.Ерзакович Б.Г., Қоспаков З.Қ. Қазақ музыка фольклорының тарихнамасы.

Әдебиет (араб.: асыл сөз‎) - сөз өнері, әлеуметтік мәні бар шығармалар жиынтығы.
Фольклор - халық шығармашылығы, яғни аңыздар, қиссалар, ертектер, мақал-мәтелдер, жұмбақтар, жаңылтпаштар және т.б.
Ғылым басп.1986

5.Қазақстанның музыка мәдениеті. Құр.Аравин И.В.,Ерзакович Б.Г.,Алматы,Мектеп басп.1957

6.Ерзакович Б.Г. Народная музыка Казахстана.Алматы.,Жазушы.,1975

7.Соколов В. Работа с хором.1967

8.ЖубановА.К. Ән сапары. А.,1975

9.Струве Г. Музыкальное воспитание.М.,1978

10.Дмитревская А.Г.,Черноиваненко Н.М. Методика музыкального воспитания в школе., М.,1989

11.Жаңғырған салт-дәстүрлер. Қүр.Қазбеков м.,Алматы.1991

12.Табылдиев Ә. Халық педагогикасы және тәрбие. Журнал «Бастау мектеп»ғ.12.,Алматы .1991

13.Жакеева Б.К. Хор үйермесінен жұмыс. Алматы. Өнер.1988

14.Әбуова К. Хор жүргізу.Алматы.1993., Респ. Баспа кабинеті

Қосымша әдебиет:

1.Краснощеков В.И. Вопросы хороведения.М., 1969

2.Попов С.В. организационные и методические основы работы самодеятельного хора.М.,1961

3.Полтавцев И.,Светозарова М.Курс чтения хоровых партитур.чI,II., 1962,1693

4.Хрестоматия по дирижированию.Сост.БарановБ.Б.,М.,1967

5.Безбородова Л.А.Дирижирование. М.,1960

6.Қазақ халкының музыкалық творчествасы. Мет.нұсқау.А.,1989

7.Төлебаев М. Әндер,хорлар. Мектеп.А.,1960

8.Омаргазиева Б.Т.Өнер тәрбиелейді.Алматы.Білім.,1988

9.Нұғыманова Ә.Қазақтың әншілік дәстүрі.Алматы.,1975



10.Балаларға арналған хрестоматия.НұрымбетовТ.,

МамизеровВ.,А.,1999

  • Қ азақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
  • 3,4 тақырып. Халық педагогикасындағы эстетикалық тәрбие берудегі хордын алатын орны.
  • 9-10 тақырып .Хор жанрлары