Главная страница
Контакты

    Басты бет


«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ ішкі бақылау жүйесі Қағидалар Мәні

жүктеу 161.25 Kb.



жүктеу 161.25 Kb.
Дата04.06.2018
өлшемі161.25 Kb.

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ ішкі бақылау жүйесі Қағидалар Мәні


«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ ішкі бақылау жүйесі Қағидалар Мәні Осы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ ішкі бақылау жүйесі» қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) ішкі бақылаудың түсінігін, мақсаттары мен міндеттерін, жұмыс істеу принциптерін, маңызды салалары мен ішкі бақылаудың негізгі компоненттерін, «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ (бұдан әрі – Қоғам) қызметін жүзеге асыру кезіндегі ішкі бақылау рәсімдерін, ішкі бақылау субъектілерінің ішкі бақылау рәсімдерін орындау және Қоғамдағы ішкі бақылау жүйесін бағалау жөніндегі құзыреттері мен жауапкершілігін айқындайды. 2.
Бақылау - зерттеу не тексеру әдісі. Бақылау арнайы жоспар бойынша жүргізіледі. Жоспарда Бақылаудың мақсаты мен міндеттері, объектісі (сабақ, саяхат, лабораториядағы, шеберханадағы, оқу-тәжірибе учаскесіндегі оқушылардың жұмыстары), жүргізу әдісі мен жолдары дұрыс көрсетілуі тиіс.
Жауапкершілік - адам бойындағы белгілі бір істі , өзіне тапсырылған міндетті орындап, жүзеге асыруынан байқалатын адамгершілік қасиет; тұлғаның қоғамда немесе ұжымда қабылданған әлеуметтік, өнегелі және кұқықтық нормалар мен ережелеріне, борыш сезіміне сәйкес өз қызметін бақылау қабілеттілігі.
Қағида немесе принцип (лат. principim – принцип; негіз, алғы бастама) - белгілі білім жүйесінің түп-негізі, алғы бастамасы, абстрактылы түрдегі ең қысқа жалпылама мазмұны. Ғылыми танымда идея, теория, әдіс сияқты таным түрлерімен өзара байланыста тұжырымдалады.
Мақсат - белгілі бір межеге қол жеткізуге бағытталған әрекеттің ой-санадағы көрінісі. Мақсат ойлау нәтижесінде болашақты алдын ала болжау арқылы туатын мұрат, ішкі қозғаушы күшті білдіреді. Мақсатқа жету үшін әр түрлі іс-әрекеттер мен қимылдар жасалады.
Қолдану саласы Осы қағидалар Қоғамның барлық басқару деңгейлеріндегі және қызметіндегі лауазымды адамдар мен қызметкерлерге, құрылымдық бөлімшелеріне, сондай-ақ ішкі бақылаудың басқа да қатысушылары мен мүдделі тараптарға қолданылады.
Қызметкер, жұмыскер - жұмысты еңбек шарты (келісімшарт) негізінде орындаушы, кәсіпорынның, ұйымның, мекеменің ішкі еңбек тәртібіне бағынушы адам. Еңбек заңнамасына сәйкес азаматтық-құқықтық шарттардың кез келгені бойынша (мердігерлік шарт, тапсырма, авторлық шарт бойынша) жұмыс атқарушы адам қызметкер болып саналмайды.
Лауазым - мемлекеттік органдарда, жергілікті өзін-өзі басқару органдарында, Қарулы Күштер жүйесінде арнайы құзыреттілікпен тұрақты немесе уақытша билік өкілі қызметін не болмаса (мекеме, кәсіпорындарда) ұйымдастыру-басқару, әкімшілік-шаруашылық қызметін атқаруды жүктейтін өкілеттілік.
Осы Қағидалардың негізінде Қоғамның еншілес, тәуелді және бірлесе бақыланатын ұйымдарына (бұдан әрі – Қоғамның кәсіпорындары) Қоғамның кәсіпорындарының ерекшеліктерін ескере отырып өз Ішкі бақылау жүйесі жөніндегі қағидаларын әзірлеу ұсынылады. Жалпы ережелер 1) Осы Қағидалар Қоғамның ішкі құжаты болып табылады және Қазақстан Республикасының заңнамасына, «COSO интеграцияланған моделі» (бұдан әрі – COSO) тұжырымдамасына және «Самұрық-Қазына» АҚ корпоративтік басқару кодексіне сәйкес әзірленген. 2) Осы Қағидалар ішкі бақылауды ішкі бақылау жүйесіне қатысушылар негізгі үш сала: - жедел қызмет; - қаржылық есепті дайындау; - нормативтік заңнамалық талаптарды сақтау бойынша қойылған міндеттерге қол жеткізу мақсатында жүзеге асыратын процесс ретінде айқындайды. 3) Ішкі бақылау жүйесі (бұдан әрі – ІБЖ) корпоративтік бақылау жүйесінің ажырамас бөлігі болып табылады, басқарудың барлық деңгейлерін, Қоғамның барлық ішкі процестері мен операцияларын қамтиды. 4) ІБЖ ұйымдастыру Қоғамның процестік тәуекелдерге жедел ден қоюға, негізгі және қосалқы процестер мен Қоғамның күн сайынғы операцияларына бақылауды жүзеге асыруға қабілетті басқару жүйесін құруын көздейді. 5) ІБЖ сенімді әрі тиімді жұмыс істеуі ішкі бақылау шеңберінде Қоғамның барлық деңгейлердегі лауазымды адамдары мен қызметкерлерін тартуды және тұрақты өзара іс-қимылын талап етеді. 6) Қағидаларда реттелмеген мәселелер Қазақстан Республикасының заңнамасымен, «Самұрық-Қазына» АҚ корпоративтік басқару кодексімен және Қоғамның құжаттарымен реттеледі. Терминдер және анықтамалар Процестің блок-схемасы Процестің маңызды элементтері, тәуекелдері мен бақылау рәсімдері туралы түсінік беретін қысқаша сипаттамасымен процесті графикалық бейнелеу Процестің иесі Процестің орындалуы мен процестің шығарымдағы қажетті нәтижені қалыптастыруға жауапты құрылымдық бөлімшенің басшысы Бақылау іс-шарасы рәсімі Директорлар кеңесі, ұйымның басшылығы мен басқа да қызметкерлері жүзеге асыратын ұйымның мақсаттарға қол жеткізуі үшін тәуекелдерді жоюғатөмендетуге бағытталған іс-шарарәсім Тәуекелдер мен процесті бақылау матрицасы Процестік тәуекелдер мен бақылау рәсімдерінің сипаттамасы бар кесте Процесс Бастапқы мәліметтерді нәтижеге айналдыратын ресурстар мен әрекеттердің өзара тәуелділіктері қатары;
Бағыттау (орыс. наведение) - күштерге (сүңгуір қайықтарға, авиациялык ұшу аппараттарына) немесе қаруға (ракеталарға) козғалыс параметрлері (бағыт, жылдамдық, биіктік жөне т.б.) арқылы берілетін басқару тәсілі.
Ресурстар (французша ressourse - құрал-жабдық, мүмкіндік), босалқы қорлар - табыс, ақшалай және басқа қаражат, құндылықтар мен олардың көздері.
Мәліметтер (данные; data) - автоматты құралдардың көмегімен, кей жағдайда адамның қатысуымен, өңдеуге I ыңғайлы түрде берілген мағлұмат. Мәліметтердің кірістік, шығыстық, басқару, проблемалық, сандық, мәтіндік, графикалық және т.б.
бастапқы мәліметтерді нәтижегешығу мәліметтеріне айналдыратын өзара байланысқан операциялардың логикалық қатары Процесс тәуекелі Процестің мақсаттарына қол жеткізуге кедергі жасайтын тәуекел Ішкі бақылау жүйесі (ІБЖ) Директорлар кеңесі, алқалы органдар, Қоғамның құрылымдық бөлімшелері мен барлық қызметкерлері өз міндеттерін орындауы кезінде жүзеге асыратын және Қоғамның өз мақсаттарын қамтамасыз етуіне бағытталған бақылау іс-шараларының рәсімдерінің жиынтығы Тестілеу іс-шаралар бақылау рәсімдері дизайнының тиімділігін немесе операциялық тиімділігін бағалау Процеске қатысушы Жалпы процестің белгілі бір бөлігінің орындалуына және қажетті аралық нәтижені қалыптастыруға жауапты құрылымдық бөлімше басшысы ІБЖ мақсаттары мен міндеттері ІБЖ мақсаты – Қоғамның стратегиялық және операциялық мақсаттарына қол жеткізуде басшылыққа ақылға қонымды сенімділікті қамтамасыз ету үшін процестік тәуекелдерді жедел айқындау және болдырмау жолымен бизнесті ұйымдастыру процестерін жетілдіру.
Стратегия гр. strategia - әскер кіргізу - қоғамдық, саяси күреске басшылық өнері, оны жүргізудің қоғам (кәсіпорын, партия) дамуының нақты кезеңінің нақты жағдайларынан туындайтын жалпы жоспары, белгілі бір мақсатқа қол жеткізуге бағытталған қаражат пен ресурстарды пайдалану тәсілі.
ІБЖ негізгі міндеттері мыналар: 2.1) келесілер үшін Қоғамның процестік тәуекелдері мен күн сайынғы операцияларын басқару: активтердің сақталуы мен ресурстардың тиімді пайдаланылуын қамтамасыз ету; операциялық қызметтің тиімділігін арттыру; қаржылық және басқарушылық есеп берудің толықтығын, сенімділігін және дұрыстығын қамтамасыз ету; Қазақстан Республикасы заңнамасы мен ішкі нормативтік құжаттар талаптарын сақтау; процестік тәуекелдердің пайда болу ықтималдылығы мен ықтимал шығындардың мөлшерін төмендету; негізгі және қосалқы процестердің тиімді жұмыс істеуін бақылау; оңтайлы ұйымдық құрылым жасауға жәрдемдесу. ІБЖ жақсарту үшін тиісті деңгейдегі басшыларды кез келген елеулі кемшіліктер туралы хабардар ету.
ДЕҢГЕЙ (Уровень; layer, level) - абстракциялы дерексіздік дәреже; иерархиялық құрылым қабаты; осы желімен орындалатын белгілі бір мәселелер кешенін сипаттайтын есептеуіш желі қүрылымының логикалық қабаты,
ІБЖ компоненттері мен базалық қағидаттары Қоғамның ІБЖ COSO ұсынылған 17 қағидатты ескере отырып өзара байланысқан бес компоненттен тұрады (1-кесте). 1-кесте № Компонент № Қағидаттар 1 Бақылау ортасы – бұл жалпы Қоғам бойынша ішкі бақылауды жүзеге асыруға арналған базаны қамтамасыз ететін стандарттар, процестер және құрылымдар кешені. 1 Директорлар кеңесі, Қоғам Басқармасы, басшылығы өздері әділдік пен этикалық құндылықтарға беріктіктің үлгісін көрсетеді. 2 Директорлар кеңесі Қоғам Басқармасына тәуелсіздігін көрсетеді және ішкі бақылау жүйесін әзірлеуді және оның тиімділігін қадағалайды.
Құрылымдар, конструкциялар (лат. constructіo - құрастыру, жасау), техникада - машина мен ғимараттардың немесе тораптар құрылысы мен жұмысының сұлбасы, сондай-ақ, машинаның, ғимараттың, тораптың өзі және олардың бөлшектері.
Басқарма - Мемлекеттік атқару және билік жүргізу органдарының құрамындағы әкімшілік бөлімше; Кәсіпорынның, ұйымның қызметіне алқа түрінде басшылық жасайтын, белгілі бір мерзімге сайланатын орган. Оны әдетте, ұжым мүшелерінің жалпы жиналысы сайлаған төраға басқарады; Ұжым басшысы.
Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні - тарихы тереңде жатқан елдің жаңа заманда өз алдына қайта егеменді ел болған күні. Тәуелсіздік күні мерекесі әр жылдың 16 желтоқсанында аталып өтеді. Бұл күн ұлттық, мемлекеттік деңгейдегі елеулі мереке болғандықтан 16-17-желтоқсан күндері күнтізбеде демалыс болып табылады.
3 Қоғам Басқармасы ұйымдық құрылымды, есеп беру желісін әзірлейді, Қоғамның мақсатына қол жеткізу үшін тиісті өкілеттіктер мен жауапкершіліктерді барабар бөледі. 4 Қоғам білікті персоналды Қоғамның мақсаттарына сәйкес тартуға, дамытуға және ұстап қалуға бейімдігін көрсетеді. 5 Қоғам Басқармасы ішкі бақылау жүйесінің жұмыс істеуіне жауапкершілікті барлық мүдделі тараптар арасына ресми бөледі. 2 Тәуекелдерді бағалау – бұл Қоғамның мақсаттарына қол жеткізуге кедергі жасайтын сәйкестендіру мен бағалаудың қарқынды, үздіксіз процесі. 6 Белгіленген мақсаттарға қол жеткізуге кедергі жасайтын тәуекелдерді сәйкестендіру және бағалау мүмкіндігі үшін жеткілікті түрде айқын нақты мақсаттар белгілейді. 7 Қоғам барлық елеулі процестер жобалар бойынша Қоғамның мақсаттарына қол жеткізуге кедергі жасайтын тәуекелдерді сәйкестендіреді, талдайды және сәйкестендірілген тәуекелдерді басқару әдістерін әзірлейді. 8 Тәуекелдерді талдау кезінде айлакерлік ықтималдықтарын айқындайды.
Айлакерлік - адамның қимыл-әрекеттеріндегі, мінез-құлқындағы амал-айлалары мен әдіс-тәсілдері.
9 Тәуекелдерді талдау кезінде Қоғам мақсаттарға қол жеткізуге ықпал ететін соңғы ішкі және сыртқы өзгерістерді ескереді. 3 Бақылау іс-шаралары рәсімдері – бұл күнделікті қызметке енгізілген және сәйкестендірілген, бағаланған тәуекелдерді Қоғамның мақсаттарына қол жеткізуді қамтамасыз ететін жол берілетін деңгейге дейін төмендетуге бағытталған іс-шаралар. 10 Қоғам тәуекелдерді жол берілетін деңгейге дейін төмендетуге бағытталған бақылау іс-шараларын рәсімдерді әзірлейді (дизайн). 11 Қоғам Қоғамның мақсаттарына қол жеткізуді қамтамасыз ететін ақпараттық технологиялардың ақпараттық қауіпсіздіктің жалпы бақылауын әзірлейді (дизайн).
Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.
12 Қоғам регламенттеуші ішкі құжаттар, ұйымдастырушылық-өкімдік құжаттар арқылы бақылау іс-шараларын рәсімдерді енгізеді. 4 Ақпарат және коммуникациялар – бұл Қоғамның мақсаттарына қол жеткізу үшін қажетті ақпаратты жинаудың, алмасудың, берудің үздіксіз процесі.
Қатынасу, тілдесу (communication) - қатысушының екеуіне де ақпараттың түсініктілік шарты орындалған кезде бір қатысушыдан екінші қатысушыға ақпаратты жеткізудің екі жақты процесі; екі немесе одан да көп адамдардың әлеуметтік-психологиялық өзара әрекет ету процесі.
13 Қоғам ішкі бақылау жұмысының жұмыс істеуі үшін дұрыс, сапалы ақпаратты қалыптастырады және пайдаланады. 14 Қоғам мақсаттар мен ішкі бақылауға жауаптылық туралы коммуникацияны қоса тиімді ішкі коммуникацияны жүзеге асырады. 15 Қоғам ішкі бақылау жүйесінің жұмыс істеуі үшін қажетті сыртқы коммуникацияны жүзеге асырады. 5 Мониторинг – бұл ішкі бақылау жүйесі компоненттерінің болуының немесе жұмыс істеуінің үздіксіз, күнделікті қызметіне енгізілген немесе бөлек бағасы. 16 Қоғам ішкі бақылау жүйесінің барлық компоненттерінің болуын немесе жұмыс істеуін үздіксіз немесе бөлек бағалауды жүзеге асырады. 17 Қоғам ішкі бақылауды бағалайды және түзетуші шараларды әзірлеуге жауапты мүдделі тараптарды, соның ішінде Қоғамның Басқармасы мен Директорлар кеңесін кемшіліктері туралы дер кезінде хабардар етеді. ІБЖ Ұйымдастыру Бақылау ортасы Директорлар кеңесі Қоғам басқармасымен бірлесіп Қоғам қызметкерлеріне ішкі бақылаудың және қызметтің барлық деңгейлерінде этикалық нормаларды сақтаудың елеулілігін, маңыздылығын және қажеттілігін білдіретін және көрсететін бақылау ортасын қамтамасыз етеді. Бақылау ортасы өз персоналының бақылау санасына ықпал ете отырып ұйымда атмосфера қалыптастырады. Ол ішкі бақылау жүйесінің барлық компоненттері үшін негіз болып табылады және ішкі бақылау жүйесінің лауазымды адамдары мен қатысушылары арасында айқын құрылым мен тәртіптің болуын қамтамасыз етеді. Бақылау ортасына мыналар жатады: ұйымдық құрылым; адалдық және этикалық нормалар; философия және басқару стилі; кадрлық саясат; жұмыскерлердің құзыреттілігі. Біліктілік, адалдық, ашықтық және әлеуметтік жауапкершілікті сезіну маңызды құндылықтар және Қоғамның іскерлік этикасының негізі болып табылады. Қоғамның корпоративтік құндылықтары Қоғамның миссиясы мен ұстанымын көрсететін оның жоғары құндылықтары болып табылады және Қоғамның ішінде, әріптестерімен, мемлекетпен және жалпы қоғаммен өзара қарым-қатынастарының философиясы мен қағидаттарын белгілейді.
Құндылықтар - бір заттың маңыздылығы, пайдалылығы. Сырттай құндылық зат не құбылыстың қасиеті болып анықталады. Алайда оның маңыздылығы мен пайдалылығы табиғаттан, объекттің ішкі құрылымының әсерінен емес, адам болмысына енген, адам оған құштар не қажеттілік сезетін нақты қасиеттердің субъективті бағалануынан болады.
Пәлсапа немесе философия - адамзат баласының сонау ықылым заманнан басталған білімі, қоғамдық сананың формасы, болмыс пен танымның жалпы заңдылықтары туралы ілім. Кез-келген адамды әлем, қоршаған орта, қоғам, дін, діл, білім, саясат, мәдениет секілді мәселелер бей-жай қалдырмайтыны айдан анық.
Әлеуметтану - қоғамның қалыптасуы, жұмыс істеуі және даму заңдылықтары туралы ғылым. Әлеуметтану фактілерді, үдерістерді, қатынастарды, жеке тұлғалардың, әлеуметтану топтардың қызметін, олардың рөлін, мәртебесі мен әлеуметтану мінез-құлқын, олардың ұйымдарының институты.
Мемлекет - белгілі бір аумаққа иелік етіп, сол жердегі халықтың еркін дамуына мүмкіндік беретін, қоғам табиғатынан туындайтын ортақ істерді атқаруға қажетті басқарудың жоғарғы дәрежеде ұйымдасқан жүйесі, саяси билік ұйымы.
Қоғамның кадр саясаты жоғары білікті және мотивацияланған қызметкерлермен қамтамасыз етуге және сақтауға бағытталған. Қызметкерлердің біліктілігі қойылған міндеттерді орындау үшін қажетті білім мен дағдыларды көрсетеді және Қоғамның стратегиялық мақсаттарын сәтті іске асырудың негізі болып табылады. Тәуекелдерді сәйкестендіру және бағалау Процестердің Иелері процестердің Қатысушыларымен бірлесіп процестердің Блок-схемалары негізінде процестердің тәуекелдерін сәйкестендіреді және оларды әрі қарай сараптамалық бағалайды. Қоғамдағы ІБЖ жұмысын ұйымдастыруға жауапты құрылымдық бөлімше процестік тәуекелдерді сәйкестендіру және құжаттандыру барысында әдістемелік көмек көрсетеді және ұсынылған ақпараттың сапасын бақылауды жүзеге асырады.
Әдістеме - педагогика ғылымының жеке пәндерден берілетін білім көлемі мен мазмұнын негіздеп, оны оқытудың тиімді әдістерін зерттейтін бір саласы. Тұтасынан алғандағы жас ұрпақты тәрбиелеу мен оқыту процесінің заңдылықтарын дидактика зерттейді.
Бақылау іс-шараларырәсімдері 1) ішкі бақылау рәсімдері Қоғамның мақсаттарының, міндеттерінің және жоспарларының орындалуын тиімді ішкі бақылаумен қамтамасыз ету, айқындау және бейстандарт операциялар жасау, сондай-ақ процестік тәуекелдер мен Қоғамның лауазымды ададары және қызметкерлері тарапынан болатын ықтимал құқықтық емес іс-әрекеттердің алдын алу, шектеу және болдырмау жөніндегі іс-шаралар жүйесімен және әрекеттермен құжат түрінде тіркелген жүйе болып табылады. 2) Бақылау рәсімдері Қоғамның барлық иерархиялық деңгейлерінде жүзеге асырылады және мыналарға бағытталған: мүмкін болатын тәуекелдердің туындау ықтималдығын төмендету; қателердің туындауын болдырмау жәненемесе қателерді жасалғаннан кейін анықтау; қайталанатын және артық операцияларды айқындау және жою; жақсарту үшін кемшіліктер мен салаларды айқындау; Қазақстан Республикасының заңнамасы мен Қоғамның ішкі құжаттарына сәйкестікті қамтамасыз ету; Ішкі бақылау жүйесін одан әрі жетілдіру. 3) Бақылау рәсімдері мына сұрақтарға жауап беруге тиіс: кім, қандай мақсатпен, қашанқаншалықты жиі және не істейді, бақылау қандай құжатпен регламенттеледі, бақылаудың орындалғанын растайтын дәлелдер немесе құжаттар. 4) Процестердің Иелері мен процестің Қатысушылары Қоғамдағы ІБЖ жұмысын ұйымдастыруға жауапты құрылымдық бөлімшемен өзара іс-қимылды қамтамасыз етеді, бұл оларға әдістемелік қолдау көрсетеді. Осындай өзара іс-қимыл шеңберінде процестердің Иелері процестердің Қатысушыларымен бірге олар жетекшілік ететін процестер бойынша процестік деңгейдегі тәуекелдер мен бақылау рәсімдерін, процестердің тәуекелдері мен бақылаулары матрицаларын көрсете отырып процестердің Блок-схемаларын әзірлейдіөзектендіреді, ішкі бақылаудың тиімді рәсімдерін қолдайды, қажет болған жағдайда ІБЖ одан әрі жетілдіру жөніндегі іс-шаралар жоспарын қалыптастырады. Ақпарат және оны тарату 1) Ақпарат және оны тарату қажетті және тиісті ақпаратты сәйкестендіру, құжаттандыру және басшылардың назарына дер кезінде жеткізу процесін білдіреді. 2) Ақпараттық қамтамасыз ету және ақпарат алмасу жүйелері мыналарды қамтиды: - ақпаратты жинау, өңдеу және беру жүйесін ұйымдастыру, оның ішінде Қоғам қызметінің барлық маңызды аспектілері жөніндегі ақпаратты қамтитын есептер мен хабарламаларды қалыптастыру; - Қоғам ішінде, сондай-ақ еншілес және тәуелді ұйымдармен және үшінші тұлғалармен тік және горизонталь коммуникативтік байланыстарды қамтамасыз ететін тиімді арналар мен құралдарды ұйымдастыру;
Горизонтальдар - жер бетіндегі абсолюттік биіктіктері бірдей нүктелерді қосатын және жинақталғанда бедер нысанын беретін картадағы сызықтар. Қима биіктігін тандау бедердің, масштабтың сипатына және картаның арналу мақсатына байланысты.
Тұлға - жеке адамның өзіндік адамгершілік, әлеуметтік, психологиялық қырларын ашып, адамды саналы іс-әрекет иесі және қоғам мүшесі ретінде жан-жақты сипаттайтын ұғым. Aдамның әлеуметтік қасиеттерінің жиынтығы, қоғамның даму жемісі және белсенді қызмет ету мен қарым-қатынас орнату арқылы жеке адамды әлеуметтік қатынастар жүйесіне енгізудің жемісі.
- белгіленген тәртіппен ішкі және сыртқы ақпарат көздерінен алынған ақпараттың қолжетімдігі мен сақталуын қамтамасыз ету; - Қоғамда пайдаланылатын қолданыстағы құжаттарды қызметкерлердің назарына жеткізу. 3) ІБЖ шеңберіндегі Ақпараттың қамтамасыз ету жүйесі мына құралдарда ұсынылған: Осы Қағидалар; ІБЖ жекелеген аспектілері бойынша әдістемелер мен нұсқаулар;
Нұсқау (Инструкция; лат. instructio - құру, ереже) - әскердің (күштің) қандай да бір жағын реттейтін немесе ұрыс құралдарын қолдану мен пайдалану мәселелері бойынша толық нұсқаулары бар құжат. Нұсқау мемлекеттің қолданыстағы заңдары, үкіметтің қаулылары, бұйрықтар мен директивалар, жарғылар мен басшылыққа алынатын құжаттардың негізінде шығарылады, Нұсқауды шығару құқығы қорғаныс министріне, оның орынбасарларына, қарулы күштер түрлерінің бас қолбасшысына, әскер түрлерінің (арнайы әскер түрлерінің) қолбасшыларына (бастықтарына) берілген. Нұсқауда әдетте жойғыш құралдарды қолдану және ұрыс қимылдарын қамтамасыз ету (бомба тастау бойынша нұсқау), жауынгерлік дайындықты қамтамасыз ету (жаттығу және ұрыс атыстарын ұйымдастыру және өткізу бойынша нұсқау) мәселелері көрсетіледі. Мұнда, сонымен қатар, қандай да бір қызметгі реттейтін ережелер мен нормалар айтылуы мүмкін (әскери тасымал құжаттарын есепке алу тәртібі, оларды ресімдеу мен пайдалану және әскери тасымалдардың төлемақысы туралы нұсқау). Қорғаныс министрлігінің орталық аппараттарындағы органдары шығаратын әскерлердегі (флот күштеріндегі) нұсқаулардан басқа, әскер қызметіне катысты, мысалы, полк кезекшісінің нұсқауы, қарауыл бастығының нұсқауы сияқты нұсқаулар дайындалады. Бұл нұсқаулардың мазмұны әскери жарғы талаптары мен әскерді (флот күштерін) орналастыру ерекшеліктерін есепке алуға негізделеді. Нұсқау ережелері міндетті түрде орындалуы тиіс.
Процестердің блок-схемасы; Процестердің тәуекелдері мен бақылау матрицасы; Неғұрлым маңызды процестік тәуекелдер бойынша бақылаулар (Нұсқаулықтар); Ішкі бақылау жүйесін бағалау жөніндегі есептер; ІБЖ жетілдіру жоспарлары (қажеттілігіне қарай). 4) Қоғамдағы ІБЖ жұмысын ұйымдастыруға жауапты құрылымдық бөлімше Қоғам қызметкерлерінің ішкі бақылау жүйесі құжаттарына қолжетімдігін қамтамасыз етеді. ІБЖ мониторингі ІБЖ мониторингін мыналар жүзеге асырады: тұрақты негізде Басшылық (Басқарма және басқарушы директорлар), құрылымдық бөлімшелердің басшылары және қызметкерлері; процестегі іс-шараларғабақылау рәсімдеріне тестілеу жүргізу арқылы жауапты бөлімшелер; жылдық аудиторлық жоспарға сәйкес тексерулер арқылы немесе жеке бағалау түрінде ішкі аудит бөлімшесі.
Аудитор (лат. auditor - тыңдаушы, тексеруші) - аудиторлық қызметпен айналысушы маман. Онымен жоғары экономикалық және заң білімі бар, мамандығы бойынша кемінде бес жыл жұмыс істеген және тиісті аттестациядан өткен адам айналыса алады.
Ішкі бақылау жүйесінің барлық үш қорғаныс желісінің қатысушылары – процестердің бизнес-иегерлерібөлімшелердің басшылары ішкі бақылау рәсімдерінің тиімділігін қамтамасыз етпейтін ІБЖ-дағы кемшіліктерді, Қоғамның ішкі құжаттарындағы кемшіліктерді айқындаған жағдайда Қоғамның ішкі құжаттарына өзгерістер енгізуге бастама көтеруге тиіс. Қорғаныс желісінің барлық деңгейлерінде айқындалған ішкі бақылау жүйесінің кемшіліктері құрылымдық бөлімшелердің басшыларына дер кезінде жеткізіліп, жедел жойылуға тиіс. Тәуекелдерді бағалау және ақпаратты Қоғам БасқармасынаДиректорлар кеңесіне жеткізу үшін ішкі бақылаудың елеулі кемшіліктері туралы Жауапты бөлімшеге хабарлау қажет. 8. ІБЖ рөлі және қатысушылардың жауапкершілігі ІБЖ құру және жұмыс істеуі үшін Қоғам 2-кестеге сәйкес барлық қатысушылардың рөлдері мен жауапкершілігін бөледі. 2-кесте Қатысушы Жауапкершілік Есеп берушілік Директорлар кеңесі Ішкі бақылау жүйесінің жай-күйін қадағалау. Тәуекел-бағдарлық ұстанымды қолдана отырып Қоғамның ішкі бақылау жүйесін ұйымдастыру, мониторингтеу және тиімділігін бағалау. Жалғыз акционер Ішкі аудит комитеті Ішкі бақылау жүйесінің сенімділігі мен тиімділігін қамтамасыз ету және оны одан әрі жетілдіру жөнінде ұсынымдар қалыптастыру.
Сенімділік - компьютердегі белгілі бір қызмет атқаратын блоктың берілген уақыт кезеңі ішінде нақты жағдайда талап етілген жұмысты орындау қабілеті. Құрылғының тоқтаусыз жұмыс істеу мүмкіндігі, оның орташа тоқтамай жұмыс істеу уақыты, істен шыққан жағдайда қайта қалпына келтірудің орташа уақыты сенімділік көрсеткіштеріне жатады.
Директорлар кеңесі Басшылық (Басқарма және Басқарушы директорлар) Әзірленген және Директорлар кеңесі бекіткен ішкі бақылау жүйесі туралы саясатты (ережелерді, қағидаларды) енгізу, ішкі бақылау жүйесінің сенімді әрі тиімді жұмыс істеуі, ішкі бақылау жүйесінің процестері мен рәсімдерін жетілдіру және оның мониторингін қамтамасыз ету. Директорлар кеңесі Бірінші қорғаныс желісі Процестердің иелері 1. Процестергежобаларға тән тәуекелдерді сәйкестендіру және бағалау, бағаны ескере отырып сәйкестендірілген тәуекелдерді төмендету үшін ішкі бақылауларды әзірлеу (дизайн). 2. Олардың қызметкерлерінің бақылауларды орындауына үздіксіз мониторинг. 3. Лауазымды нұсқаулықтар немесе ішкі регламенттеуші құжаттар арқылы олардың міндеттеріне жатқызылған бақылауларды сапалы орындау. 4. Екінші қорғаныс желісі бөлімшелерімен ақпарат алмасу. Жетекшілік ететін басшы Басшылық Қызметкерлер 1. Лауазымды нұсқаулықтар немесе ішкі регламенттеуші құжаттар арқылы олардың міндеттеріне жатқызылған бақылауларды сапалы орындау. 2. Екінші қорғаныс желісі бөлімшелерімен ақпарат алмасу. Тікелей басшы Екінші қорғаныс желісі Тәуекел-менеджмент және ішкі бақылау бөлімшесі 1. Тәуекелдердің барлық түрлерін (сандық, сапалық) бағалаудың бірыңғай әдістемесін, тәуекелдердің барлық түрлеріне ден қою жөніндегі ұсынымдар, тәуекелдердің жол берілетін деңгейлерін анықтау әдістемелерін әзірлеу. 2. Тәуекелдерді бағалау нәтижелерін жинақтау, біріктіру. 3. Бірінші қорғаныс желісі тәуекелдерін бағалау нәтижелерін сыни талдау. 4. Үшінші қорғаныс желісі бөлімшесімен ақпарат алмасу. 5. Ішкі бақылау жөніндегі бірыңғай әдістеме әзірлеу. 6. Іс-шараларбақылау рәсімдері дизайнының тиімділігін немесе операциялық тиімділігін тестілеу. 7. Іс-шаралардыбақылау рәсімдерін жетілдіру жөніндегі ұсынымдар. 8. ІБЖ мониторингтеу және басшылықты хабардар ету. 9. Қоғамның персоналын оқыту. Жетекшілік ететін басшы Басшылық Үшінші қорғаныс желісі Ішкі аудит бөлімшесі 1. Аудиторлық тексерулер нәтижелерін пайдалана отырып немесе ішкі бақылау жүйесінің тиімділігін жеке бағалау түрінде ішкі бақылау жүйесінің тәуелсіз бағалауын жүзеге асыру. 2. Екінші қорғаныс желісі бөлімшелерімен тәуекелдербақылаулар бойынша ақпарат алмасу. Директорлар кеңесі ІБЖ тиімділігінің негізі және шектеулер 1) Тиімді ІБЖ болған кезде Директорлар кеңесі, басшылық және басқа да мүдделі тараптар Қоғамның қойылған мақсаттарға қол жеткізетініне белгілі дәрежеде сенімді болады. 2) Тиімді ішкі бақылау тиісті бақылау ортасын қалыптастыру жолымен қамтамасыз етіледі. ІБЖ мына кездерде тиімді болады: - Барлық бес компонент пен олармен байланысты қағидаттар бар болады және жұмыс істейді; - Барлық бес компонент өзара байланысты, өзара бірін-бірін толықтырады және Қоғамның мақсаттарына қол жеткізуге кедергі жасайтын тәуекелдерді төмендету үшін қызмет етеді. 3) ІБЖ тиімділігінің негіздерінің бар екеніне қарамастан, Қоғам ішкі бақылау жүйесінің мынандай бірқатар шектеулері бар екенін мойындайды: - қате кәсіби тұжырым; - қате қабылданған шешімдер; - Қоғамның бақылауында емес сыртқы теріс факторлар;
Фактор, экологияда - 1) процестердің қозғаушы күші немесе оларға ықпалы бар жағдай, қайсыбір процестегі, құбылыстағы мәнді жағдай; 2) факторлық талдауда зерттелетін айнымалы шамалар арасындағы корреляция өрнегінің көрінісі.
- әу бастан қол жетпейтін мақсаттар белгілеу; - адами фактор; - Қоғам персоналының бақылауларды орындауды айналып өту мүмкіндіктері; - Қоғам басшылығының өкілеттіктерін асыру мүмкіндіктері; - персоналдың сөз байласу мүмкіндігі. 4) ІБЖ шектеулерінің болуы ІБЖ-нің Қоғам мақсаттарына қол жеткізудің абсолютті кепілдігін қамтамасыз ете алмайтынын білдіреді, бұл ретте Қоғам ішкі бақылау дизайнын әзірлеу кезінде бар шектеулерді ескереді.


жүктеу 161.25 Kb.