Главная страница
Контакты

    Басты бет


Ахметов А. А. әл-Фараби атындағы ҚазҰУ “Қаржы” кафедрасының аға оқытушысы Дисконттау мөлшерлемесін есептеу әдістерінің ерекшеліктері

жүктеу 142.2 Kb.



жүктеу 142.2 Kb.
бет2/2
Дата30.03.2017
өлшемі142.2 Kb.

Ахметов А. А. әл-Фараби атындағы ҚазҰУ “Қаржы” кафедрасының аға оқытушысы Дисконттау мөлшерлемесін есептеу әдістерінің ерекшеліктері


1   2
несиелері мен компанияның корпоративтік облигациялары бойынша пайыздарды жатқызуға болады.
Несие (лат. creditum - несие, credo - сенемін, сенім білдіремін), несие белгілі-бір мерзім бойы пайдаланып, қайтарылу үшін әдетте, пайыз төлеу шартымен ақшалай немесе тауар түрінде берілетін қарыз. Оның қозғалысы кезінде несиелер мен қарызгер арасында белгілі бір экономикалық қатынастар қалыптасады.
Сонымен қатар бұл жерде қарыз капиталының құны пайдаға салынатын салыққа байланысты түзетіледі. Оның, түзетудің, мәні несие және қарыздар бойынша пайыздар пайдаға салынатын салық базасы шегеріліп, өндірілген өнімнің өзіндік құнына жатқызылады.

tc – пайдаға салынатын салық ставкасы

Жоғарыда айтқандай дисконттау мөлшерлемесін есептеуде жоғарыда айтылған бағыт кез-келген кәсіпорын үшін қоладнуға келмейді. Біріншіден, бұл бағыт акциялары қор нарығына қатыспайтын, ашық акционерлік қоғам болып табылмайтын компаниялар үшін қолдануға келмейді.

Акционерлік қоғам - капиталды орталықтандырудың және ірі кәсіпорындарды ұйымдастырудың негізгі формасы. Акционерлік қоғамдар капиталдың алғашқы қорлану кезеңінде пайда болған. Акционерлік қоғам ашық және жабық болып екі түрге бөлінеді.
Екіншіден, β - коэффициентін есептеу үшін жеткілікті мәліметтері жоқ кәсіпорындар үшін қолдана алмайды. Сонымен қатар, өзінің есептерінде β коэффициентін пайдалану үшін сәйкес кәсіпорындар туралы мәліметтері жоқ кәсіпорындар да қолдана алмайды. Ондай компаниялар үшін дисконттау мөлшерлемесін есептеуде басқа әдістерді қолдануға тура келеді.



Тәуекел үшін сыйақыны есептеудің кумулятивтік әдісі

Дисконттау мөлшерлемесін анықтаудың ең кең тараған әдістерінің бірі тәуекел үшін сыйақыны есептеудің кумулятивтік әдісі. Бұл әдістің негізінде мынадай ұйғарымдар болады:

•егер инвестициялар тәуекелсіз болса, онда инвесторлар өз капиталы үшін тәуекелсіз табыстылықты талап етеді. (яғни, табыстылық нормасы тәуекелсіз активтерге салынған салымдардың табыстылығымен сәйкес келуі);

•инвестор жобаның тәуекелін неғұрлым жоғары бағаласа, солғұрлым жоғары табыстылықты талап етеді.

Осы ұйғарымнан шығатын нәрсе, дисконттау мөлшерлемесін есептеуде «тәуекел үшін сыйақыны» есепке алу керек. Осы айтылғандарға сәйкес дисконттау мөлшерлемесін есептеу формуласы келесідей болады:

R = Rf R1 ... Rn, (4)

Мұндағы, R — дисконттау мөлшерлемесі;

Rf — табыстың тәуекелсіз мөлшерлемесі;

R1 ... Rn — әртүрлі тәуекел факторлары бойынша тәуекел сыйақылары

Мысал 2


Капитал құнының орташа салмақталған үлгісін пайдалана отырып, ресейлік «Сургутнефтегаз» компаниясы үшін ағымдық жағдайды ескере отырып, дисконттау мөлшерлемесін есептейік.
Фактор, экологияда - 1) процестердің қозғаушы күші немесе оларға ықпалы бар жағдай, қайсыбір процестегі, құбылыстағы мәнді жағдай; 2) факторлық талдауда зерттелетін айнымалы шамалар арасындағы корреляция өрнегінің көрінісі.

Есептеу барысында 02.02.2010жылдан 30.07.2010ж аралығындағы келесі мәліметтерді пайдаланамыз:

Rf = 8,5% (европалық облигациялар бойынша ставка);

βi  = 0,92 ( «Сургутнефтегаз» компаниясы үшін, АК & М рейтингтік агенттігінің мәліметі бойынша);



E(Rm) - Rf  = 7,76% (Ibbotson Associates агенттігінің мәліметтері бойынша).

Сонымен меншік капиталдың табыстылығы:



E(Ri)  = 8,5% 0,92 х 7,76% = 15,64%.

E/V = 81% — «Сургутнефтегаз» компаниясының акционерлік капиталының (E) нарықтық құнының компанияның жалпы капиталының (V) құнындағы үлесі

Rd = 11% — «Сургутнефтегаз» компаниясы үшін тартылған қарыз капиталын тартуға кететін салмақталған шығын

D/V = 19% — жалпы капитал құнындағы(V ) қарыз капиталының (D) үлесі.

tc = 24% — пайдаға салынатын салық мөлшерлемесі.

Сонымен , WACC = 81% х 15,64% 19% х 11% х (1 - 0,24) =14,26%.

Қандайда бір тәуекелдердің факторларының болуын және әрбір тәуекел үшін сыйақының мәні тәжірибеде эксперттік жолмен анықталады. Инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалауда әдістемелік ұсынымдар кумулятивтік әдісті қолданған кезде келесідей үш түрлі тәуекелдерді есепке алу керектігін айтады:

•мемлекеттік тәуекел

•жобаға қатысушылардың сенімсіздігі тәуекелі

•қаралып отырған жоба бойынша табыс ала аламу тәуекелі

Мемлекеттік тәуекелді рейтингтік агенттіктер мен консалтингтік фирмалармен құрастырылған әртүрлі рейтингтер арқылы білуге болады.

Әдістеме - педагогика ғылымының жеке пәндерден берілетін білім көлемі мен мазмұнын негіздеп, оны оқытудың тиімді әдістерін зерттейтін бір саласы. Тұтасынан алғандағы жас ұрпақты тәрбиелеу мен оқыту процесінің заңдылықтарын дидактика зерттейді.
Фирма (итал. firma - қойылған қол) - пайда алу мақсатымен ресурстарды тауарлар өндіру немесе қызметтер көрсету үшін пайдаланатын, бір немесе бірнеше кәсіпкер иеленетін және басқаратын ұйым; заңи тұлға құқықтарын пайдаланатын шаруашылық, өнеркәсіптік, сауда кәсіпорны; бір текті немесе сабақтас кәсіпорындар бірлестігі; ұжымдық немесе жеке кәсіпкерлердің ең кең таралған ортақ атауы.
Жоба қатысушыларының сенімділігін білдіретін тәуекел үшін сыйақы деңгейі әдістемелік ұсынымдар бойынша 5%-дан жоғары болмау керек. Қаралып отырған жоба бойынша табысты ала алмау тәуекеліне қарай түзетуді жобаның мақсатына байланысты қалыптастыру ұсынылады.
Мақсат - белгілі бір межеге қол жеткізуге бағытталған әрекеттің ой-санадағы көрінісі. Мақсат ойлау нәтижесінде болашақты алдын ала болжау арқылы туатын мұрат, ішкі қозғаушы күшті білдіреді. Мақсатқа жету үшін әр түрлі іс-әрекеттер мен қимылдар жасалады.

Бұл әдістің кемшілігі оның субъективтілігі (тәуекелді эксперттік бағалауға тәуелділігі). Сонымен қатар, бұл әдіс жоғарыдағы әдіске қарағанда дәлдігі төменірек.



Дисконттау мөлшерлемесін эксперттік жолмен анықтау.

Тәжірибеде қолданылатын, дисконттау мөлшерлемесін анықтаудың ең қарапайым жолы – инвестордың талабынан туатын эксперттік жолмен анықтау.

Жеке кәсіпкерлердің пікірінше, дисконттау мөлшерлемесін анықтауда қолданылатын, формулаларға негізделген әдістер жалғыз жол емес. Кез-келген математикалық үлгі – нақты шындыққа мүмкіндігінше жақындау ғана.

Математика Математика (гр. μάθημα - ғылым, білім, оқу; μαθηματικός - білуге құштарлық) - әлдебір әлемнің сандық қатынастары мен кеңістіктік формаларын, пішіндерін өлшейтін, оның ішінде - структуралар, өзгерістер, белгісіздік жөніндегі ғылым.
Инвестор нарықтағы жағдайды өз бетінше сараптау арқылы жоба үшін қандай табыстылық жеткіліктілігін анықтауы және оны дисконттау мөлшерлемесі ретінде пайдалануы мүмкін. Бірақ дұрыс шешім қабылдау үшін инвестор тәжірибелі, яғни нарықты жақсы білетін және ол жайында сараптай алуы керек.

Бірақ эксперттік әдіс дәл нәтиже бермеуі мүмкін. Ол өз кезегінде инвестициялық жобаны бағалаудың нәтижесіне кері әсерін тигізуі мүмкін. Сондықтан дисконттау мөлшерлемесін анықтауда эксперттік және кумулятивтік әдісті қолданған кезде міндетті түрде жобаның дисконттау мөлшерлемесінің өзгерісіне сезімталдығына талдау жасау керек. Сол кезде инвестор жобаның тиімділігі мен тәуекелін дәлірек бағалауға мүмкіндік алады.

Мысал 3

Шартты түрде бірінші мысалдағы «А» және «Б» екі жобасын алайық. Жобаның дисконттау мөлшерлемесінің өзгерісіне сезімталдығына талдау нәтижесі Кесте 1-де көрсетілген.



Кесте 1.

Дисконттау мөлшерлемесі %

14

16

18

20

25

30,28

35

Тиімділік көрсеткіштері







NPVA

660.8

622.9

587.1

553.2

476

404,5

347,9

NPVB

736.5

686.3

639.2

594.9

495.2

404,5

333,9

Бұл кестеден дисконттау мөлшерлемесінің өзгеруіне байланысты жобаның табыстылығының қалай өзгеретінін көруге болады. Яғни, 30,28%-дан төмен болған жағдайда «В» жобасы тиімді болып келсе, жоғары болған жағдайда «А» жобасының тиімді екенін көруге болады.

Дисконттау мөлшерлемесін есептеуде басқа да әдістерді қолдануға болады, мысалы, арбитражды баға белгілеу теориясының көмегімен немесе дивидендтік өсім үлгісі. Бірақ бұл теориялар өте күрделі және тәжірибеде өте сирек қолданылады.

Қорыта келгенде, көптеген кәсіпорындарда жұмыс процессі кезінде дисконттық мөлшерлемені анықтауға тура келіп жатады. Сондықтан, мүмкіндігінше дәл мәнді WACC әдісін қолдану арқылы алуға болады. Қалған әдістер белгілі бір дәрежеде қате нәтижелер беруі мүмкін

Дисконттау мөлшерлемесін анықтау әдістері қай кезде де көп еңбекті қажет етеді және бір мәнді емес. Егер жобаның құрылымы, яғни, салалық технологиялық нормативтер, жинақталған статистика, салалық қаржыландыру тәжірибесі белгілі болса, онда біз компанияда қалыптасқан нормативті дисконттау ставкасын пайдаланамыз. Кіші және орта жобалар үшін қайтарым мерзімін есептеу әдісі қолданылады. Және бұл кезде жобаның бәсекелік ортасына және құрылымдық талдауға ерекше көңіл бөледі. Қайтарым мерзімін есептеу әдісі тәжірибеде ең қолайлы әдістердің бірі болып табылады. Бұл әдіс белгілі маманданған салаға байланысты қолданғанда жеткілікті дәрежеде қолайлы.

Дисконттау мөлшерлемесінің жобаны немес активті бағалаған кездегі тек қана аралық звено екендігін түсіну керек. Активтерді бағалау қай кезде де субъективті. Бір актив бағалаушылардың әр түрлі болуына байланысты ол да әр түрлі құнға ие болуы мүмкін.

Дисконттау мөлшерлемесін анықтауда әр түрлі бағыт және әдістер қолдануға болады, ең бастысы – логикалық қателер жібермеу керек.

Логика (гр. λογική - «талдауға құрылған», λόγος - «сөз», «сөйлем», «ойлау», «ақыл») - ойлау, оның формалары мен заңдылықтары туралы ғылым. Логика дәлелдеу мен теріске шығарудың белгілі бір әдіс-тәсілдері қаралатын ғылым теориялар жиынтығын құрайды.

Дисконттау мөлшерлемесі үшін ең жақсы индикатор бұл – нақты қарыз алушы үшін несиелерінің құны.

Индикатор (ағылш. Indicator) - құрылғының қалып-күйінің немесе есептеуіш жүйенің жұмыс процесі кезіндегі мәліметтердің өзгерісін немесе жеке программаның орындалуын қамтып көрсететін мәліметтер элементі; ақпаратты көзбен көруге қайта жаңғыртатын құрылғы; программалауда - мәні процестің нәтижелеріне немесе белгілі шарттардың орындалуына тәуелді телінетін айнымалы.
Дисконттау мөлшерлемесін анықтаудың негізі ретінде нарықтағы облигациялардың табыстылық деңгейі және іс жүзіндегі несиелердің пайыз қойылымы бола алады. Өйткені табыстылық нақты инвестициялық жобаның ерекшеліктеріне толығымен тәуелді емес және оны іске асырудың жалпы экономикалық жағдайын көрсетеді. Бірақ бұл көрсеткіштер белгілі бір дәрежеде жобаның тәуекелдеріне байланысты түзетуді қажет етеді. Қазіргі кезде көбінесе нақты опциондар әдісін қолдану ұсынылады. Бірақ бұл әдісті қолдану әдістемелік көзқарастан қарағанда өте күрделі болып келеді.

Жобаны тоқтату мүмкіндігі, технологияларды ауыстыру, нарықты жоғалту сияқты тәуекел факторларын есепке алу үшін тәжірибеде жобаны бағалауда өте жоғары дисконттық мөлшерлемені қолданады – 40 – 50%. Бұл цифрлардың артында ешқандай теориялық негіз жоқ. Мұндай нәтижелерді көптеген көрсеткіштерді субъективті түрде анықтауға тура келетін, күрделі есептеу арқылы да алуға болады.



  1. Коупленд Т., Колер Т., Мурин Д. Стоимость компаний: оценка и управление – М.: Олимп-Бизнес, 2000.

  2. Лейфер Л. А., Дубовкин А. В. Применение модели САРМ для расчета ставки дисконтирования на российском рынке инвестиций,http://www.pcfko.ru/research5.html

  3. Ковалев В.В. Введение в финансовый менеджмент – М.: Финансы и статистика, 2006

  4. Котировки облигаций, Информационное агентство Сbonds,  http://www.cbonds.info/all/rus/quotes/index.php

  5. Индекс РТС, http://www.rts.ru/

  6. Рейтинг акций по степени риска, AK&M, http://www.akm.ru/rus/rc/market_ratings.stm

  7. Корпоративный сайт ОАО “ Сургутнефтегаз ”, раздел финансовая отчетность, http://www. www.surgutneftegas.ru /articles/article4801.shtml

  8. ҚР Ұлттық банк мәліметтері, www.nationalbank.kz/

В статье рассмотрены наиболее распространенные методы расчета ставки дисконтирования.

The article deals with the most common methods of calculating the discount rate.
1   2

  • nationalbank

  • жүктеу 142.2 Kb.