Главная страница
Контакты

    Басты бет


Ахметов А. А. әл-Фараби атындағы ҚазҰУ “Қаржы” кафедрасының аға оқытушысы Дисконттау мөлшерлемесін есептеу әдістерінің ерекшеліктері

жүктеу 142.2 Kb.



жүктеу 142.2 Kb.
бет1/2
Дата30.03.2017
өлшемі142.2 Kb.

Ахметов А. А. әл-Фараби атындағы ҚазҰУ “Қаржы” кафедрасының аға оқытушысы Дисконттау мөлшерлемесін есептеу әдістерінің ерекшеліктері


  1   2

Ахметов А.А.

әл-Фараби атындағы ҚазҰУ “Қаржы” кафедрасының аға оқытушысы

Дисконттау мөлшерлемесін есептеу әдістерінің ерекшеліктері
Бүгінгі күні қаржылық директордың қызметіне инвестициялық талдау, бизнес жоспарлау және бизнесті бағалау сияқты қызметтер кіреді. Бұл сфералардың барлығында ең маңызды мәселелердің бірі дисконттау мөлшерлемесін анықтау болып табылады.
Дисконттау - түрлі жылдардың экономикалық көрсеткіштерін уақыт кезеңі бойынша салғастырылатын түрге келтіру; дисконттау коэффициентін (дисконтты, дисконттаушы көбейткішті) - болашақтағы құнның мәні қазіргі уакытқа келтірілетін пайыздық мөлшерлемені пайдалану жолымен шығын сомасының немесе ақырғы нәтижелердің бастапқы сомасын анықтау әдісі.
Өйткені бұл көрсеткіш қаражаттарды инвестициялау туралы шешім қабылдауда, сонымен қатар компанияны немесе жеке бизнесті бағалауда маңызды роль атқарады.

Дисконттау – бұл болашақ кезеңге тиесілі ақша ағындарының құнын анықтау. Болашақ кезең табыстарын дұрыс бағалау үшін мыналарды анықтап алу керек: болжамды түсімнің мәнін, шығындардың, инвестициялардың, капиталдың құрылымын,мүліктің қалдық құнын, сондай-ақ дисконттау мөлшерлемесін.

Дисконттау мөлшерлемесі салынған салымның тиімділігін анықтау үшін қолданылады. Экономикалық көзқарастан қарағанда дисконттау мөлшерлемесі – бұл инвестордың талап ететін, салынған капиталдың табыстылық нормасы.

Құрылым (лат. structura - түзіліс, орналасу, тәртіп) - объектінің тұтастығын, тепе-теңдігі мен негізгі қасиеттерінің сақталуын қамтамасыз ететін байланыстар мен қатынастар жиынтығы. Құрылым жүйе және элемент ұғымдарымен тығыз байланысты.
Экономика (гр. Οικονομία - үй шаруашылығын жүргізу өнері) - материалдық игіліктерді өндіру, айырбастау, бөлу және тұтыну үрдісі кезінде адамдар арасында пайда болатын өндірістік қатынастар.

Басқаша айтсақ, дисконттау мөлшерлемесі арқылы инвестордың болашақта алатын табысы үшін бүгінгі күні төлейтін ақшасының сомасын анықтауға болады.

Мысал 1

Шартты түрде екі жобаны алайық. Екі жоба да 500 доллар көлемінде инвестиция салуды қажет етеді делік және басқа шығындары жоқ.

Жоба - жасалуға, қайта құрылуға, қалпына келтірілуге, салынуға тиісті кәсіпорындар мен ғимараттардың, қондырғылар мен жабдықтардың, аппараттардың, т.б. макеттері, есептеулері және принципті дәлелдері көрсетілген техникалық құжаттар жиынтығы.
«А» жобасын іске асыру арқылы инвестор 3 жыл бойы жылдың соңында 500 доллар табыс табады. «Б» жобасы бойынша инвестор бірінші және екінші жылдың соңында 300 доллар алады, ал үшінші жылдың соңында – 1100 доллар алады. Инвесторға осы екі жобаның біреуін таңдау керек.

Инвестор дисконттау мөлшерлемесін жылдық 25 пайыз деңгейінде белгіледі делік.

«А» және «Б» жобасының ағымдық құны (NPV) , (1) формула бойынша есептеледі:

http://www.investplans.ru/images/articles/37.gif (1)

Мұндағы, Pk — 1-ші жылдан бастап n-ші жылға дейінгі ақша ағындары;

ДЕҢГЕЙ (Уровень; layer, level) - абстракциялы дерексіздік дәреже; иерархиялық құрылым қабаты; осы желімен орындалатын белгілі бір мәселелер кешенін сипаттайтын есептеуіш желі қүрылымының логикалық қабаты,
Формула (Formula) - электрондық кестедегі (Excel) математикалық өрнек, оның жұмыс нәтижесі торлардағы мәндерге байланысты болады. Мысалы, D5 торына енгізілген мынадай формула =а5+b5+с5 A5, В5, С5 торындағы сандардың қосындысын D5 торына орналастырады.

r — дисконттау ставкасы — 25%;

I — бастапқы инвестициялар — 500.

NPVА = [500 : (1 0,25)1 500 : (1 0,25)2 500 : (1 0,25)3] - 500 = 476 доллар.;

NPVБ = [300 : (1 0,25)1 300 : (1 0,25)2 1100 : (1 0,25)3] - 500 = 495,2 доллар

Бұл жағдайда инвестор «Б» жобасын таңдайды. Бірақ егер ол дисконттау ставкасын жылдық 35 пайыз көлемінде белгілейтін болса, онда «А» жобасының ағымдық құны 347,9, ал «Б» жобасының ағымдық құны 333,9 болады. Бұл жағдайда инвестор үшін «А» жобасы тиімді болып табылады.

Бұдан шығатын қорытынды инвестордың шешімі толығымен дисконттау мөлшерлемесінің мәніне толық тәуелді болады деген сөз. Егер ол 30,28%-дан жоғары болса (бұл жағдайда NPVА = NPVБ) онда «А» жобасы «В» жобасына қарағанда тиімдірек,керісінше 30,28%-дан кіші болса, онда «В» жобасы тиімді болып табылады.

Енлі сол дисконттау ставкасын анықтаудың әртүрлі әдістерін қарастырайық. Олардың негізгілерін объективтілігінің кемуіне қарай қарастырайық.

Капиталдың орташа салмақталған құнын анықтау (WACC)

Көп жағдайда инвестициялық есеп жасағанда дисконттау мөлшерлемесі меншік капиталдың (акционерлік) құнын және қарыз қаражаттарының құнын есепке алатын капиталдың орташасалмақталған құны ретінде анықталады. Бұл дисконттау мөлшерлемесін анықтаудың объективті әдісі болып табылады. Оның жалғыз кемшілігі бұл әдіс тәжірибеде кез-келген кәсіпорын үшін қолдануға келмейді.

Меншік капиталдың құнын есептеу

Меншік капиталдың құнын анықтау үшін ұзақ мерзімді активтерді бағалау әдісі (capital assets pricing model — CAPM) қолданылады.

Актив, активтер (латынша actіvus) - заңды тұлға меншігіндегі жылжымалы және жылжымайтын мүлік, игілік, дәулет, ақшалы қаржы, құнды қағаздар, патенттер, банктегі салымдар, авторлық құқықтар, негізгі және өндірістік қорлар, яғни экономикалық қызметте пайданың көзі ретінде табысқа иелік ететін субъектіні пайдаланатын не пайдалануға жарайтын қоғамдық байлықтың барлық түрлері.

Меншік капиталдың дисконттық мөлшерлемесі (табыстылық мөлшерлемесі) E(Ri)  келесі формула арқылы есептеледі:

E(Ri) = Rf βi (E(Rm) - Rf ) (2)


  • E(Ri) — ұзақ мерзімді активтерге күтілетін табыстылық мөлшері;

  • Rf — табыстылықтың тәуекелсіз мөлшері;

  • βi — бұл коэффициент нақты бір компанияның бағалы қағаздарының нарықтағы тәуекелдердің өзгеруіне сезімталдығын көрсетеді;
    Нарық Нарық - тауар өндірісі мен айналымы заңдары бойынша ұйымдастырылатын айырбасты сипаттайтын тауар қатынастарының жиынтығын білдіреді. Басқаша айтқанда, нарық - нақты тауар сатушылар мен оны сатып алушылардың басын қосатын кез келген институт немесе механизм.


  • E(Rm) — акция нарығындағы орташа табыстылық;
    Акция (нидер. aktіe , нем. aktіe, лат. aktіү - қарамағына беру, рұқсат беру) - акционерлік қоғамды немесе кәсіпорынды дамытуға қаржы салғанын куәландыратын және оның иесіне акционерлік қоғам пайдасының бір бөлігін дивиденд түрінде алуына құқық беретін құнды қағаз.


    • E(Rm) - Rf — нарықтық тәуекел үшін сыйақы

CAPM моделінің әрбір элементін жеке-жеке қарастырайық

Бұл формуланы пайдалану үшін акциялардың тәуекелділігін және нарықтық индексті сипаттайтын β коэффициентін есептеудің қажеттілігі жоқ. Өйткені бұл көрсеткіш әдетте қор нарығы дамыған елдерде маманданған арнайы ақпараттық-талдау агенттіктері, яғни инвестициялық және консалтингтік компаниялар есептеп, қаржы нарығын талдайтын бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланады.

Құрал (Инструмент; лат. instrumentum - құрал, қару) - 1)адам еңбегінің құралы немесе өнеркөсіптік кәсіпорын жағдайындағы жұмысқа арналған машинаның атқарушы механизмі.
Ақпарат Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.
Дамыған елдер - индустриалды және ғылыми-техникалық төңкеріс кезеңін басынан өткерген, экономикада, мәдениетте және саяси-әлеуметтік құрылымда едәуір жоғары деңгейге көтерілген елдер.



Коэффициент β. Бұл коэффициент нақты бір компанияның бағалы қағаздарының нарықтағы тәуекелдердің өзгеруіне сезімталдығын көрсетеді. Егер βi  =1 болса, онда бұл компанияның акцияларының бағаларының ауытқуы жалпы нарықтағы ауытқумен сәйкес келеді деген сөз. Егер βi  =1,2 болса, онда жалпы нарықтағы жағдай көтерілетін болса, онда бұл компанияның акцияларының бағасы жалпы нарыққа қарағанда 20%- ға тезірек көтерілетінін күтуге болады. Және керісінше, егер нарықтағы жағдай төмендейтін болса, онда бұл кмпанияның акцияларының бағасы жалпы нарыққа қарағанда 20 пайызға тезірек төмендейді.

Тәуекелсіз активтерге салынған инвестицияның табыстылық мөлшерлемесі Rf. Әдетте тәуекелсіз активтерге (яғни, тәуекел деңгейі нөлге тең болатын активтерге) мемлекеттік бағалы қағаздарды жатқызамыз.
Мемлекет - белгілі бір аумаққа иелік етіп, сол жердегі халықтың еркін дамуына мүмкіндік беретін, қоғам табиғатынан туындайтын ортақ істерді атқаруға қажетті басқарудың жоғарғы дәрежеде ұйымдасқан жүйесі, саяси билік ұйымы.
Құнды қағаздар, бағалы қағаздар - мүліктік құқықты куәландыратын, дивиденд және пайыз түрінде белгілі бір ақша сомасын алуға құқық беретін құжат. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне (15.1. 2001) сәйкес құнды қағаздардарға “облигация, коносамент, акция және заң актілерінде немесе соларда белгіленген тәртіппен құнды қағаз қатарына жатқызылған басқа да құжаттар” жатады (130-бап).
Мысалы, АҚШ-та тәуекелсіз активтерге қазынашылық векселдер жатқызылады. Ресейде қайтару мерзімі 30жылға тең Russia-30 еврооблигациялары, ал Қазақстанда айналыс мерзімі 5 жылдан жоғары МЕҰЖҚАМ және МЕҰҚАМ олардың қазргі кездегі орташа табыстылығы Ұлттық банктің мәліметі бойынша қазан айында 5,99 пайызды құрады.

Нарықтық тәуекел үшін сыйақы. E(Rm) - Rf, Бұл қор нарығындағы орташа табыстылық мөлшерлемесі тәуекелсіз бағалы қағаздардың табыстылық мөлшерлемесінен ұзақ уақыт бойы жоғары болғанын көрсететін шама. Бұл шама белгілі бір мезгіл ішінде нарықтық сыйақылар жайлы статистикалық мәліметтер негізінде есептеледі.
Мәліметтер (данные; data) - автоматты құралдардың көмегімен, кей жағдайда адамның қатысуымен, өңдеуге I ыңғайлы түрде берілген мағлұмат. Мәліметтердің кірістік, шығыстық, басқару, проблемалық, сандық, мәтіндік, графикалық және т.б.
Ibbotson Associates агентігінің мәліметтері бойынша АҚШ-та 1926 жылдан 2000 жылға дейінгі аралықта қор нарығындағы тәуекелсіз активтер бойынша орташаарифметикалық табыстылық деңгейі 7,76%-ды құрады. Бұл мәнді есептерді жүргізу үшін қазақстандық компаниялар да қолдана алады.

WACC –ты есептеу

Егер жобаны қаржыландыруда меншік капиталымен бірге қарыз капиталын пайдаланатын болса, онда мұндай жобаның табыстылығы меншік қаражаттарын инвестициялауға байланысты тәуекелдермен бірге, қарыз капиталдар үшін шығындарды да жабу керек. Меншік және қарыз қаражаттарын есепке алуда капитал құнының орташасалмақталған көрсеткіші мүмкіндік береді. Ол келесі формула арқылы есептеледі:

WACC= E(Ri)  (E/V) D(Rd)(D/V)(1 - tc), (3)

Мұндағы, E(Ri)  — САРМ үлгісін пайдалану арқылы есептелген меншік (акционерлік) капиталдың табыстылық мөлшері;

Е- меншік капиталдың (акционерлік капиталдың) нарықтық құны. Ол компанияның барлық жәй акцияларының санының бір акцияның бағасына қатынасымен есептеледі;

D - қарыз капиталының нарықтық құны. Тәжірибеде бухгалтерлік есеп бойынша компанияның қарыздарының сомасы ретінде анықталады. Егер мәліметтерді алу мүмкін болмаған жағдайда қол жетімді сәйкес компанияның меншік және қарыз қаражаттарының қатынасы қолданылады.

V=E D – компания қарыздары мен оның акционерлік капиталының жиынтық нарықтық құны.

D(Rd) – компанияның қарыз капиталының табыстылық мөлшерлемесі (тартылған қарыз капиталдарының шығыны) . мұндай шығындарға банк

  1   2


жүктеу 142.2 Kb.