Главная страница
Контакты

    Басты бет


1сандық ҚҰрылғылардың математикалық негіздері 2 1 Санау жүйесі 2

жүктеу 0.91 Mb.



жүктеу 0.91 Mb.
бет2/14
Дата30.03.2017
өлшемі0.91 Mb.

1сандық ҚҰрылғылардың математикалық негіздері 2 1 Санау жүйесі 2


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14

1.2 Логика алгебрасы

Сандық құрылғылардың іс әрекетін бейнелейтін математикалық аппарат логика алгебрасында немесе оның басқа атауы ағылшын математигі Джордж Булдің атында бульді алгебра деп атайды.

Алгебра (араб.: الجبر‎ әл-джәбр) - математиканың алгебралық теңдеулерді шешу жөніндегі есептерге байланысты дамыған негізгі бөлімдерінің бірі. Алгебра атау және жеке ғылым саласы ретінде Мұхаммед әл-Хорезмидің (9 ғасыр) 1-, 2-дәрежелі теңдеулерге келтірілетін есептердің жалпы шешімі көрсетілген “Әл-джәбр уә-л-муқабәлә” атты еңбегінен бастау алады.

Ағылшындар (ағылш. English) - германды халық ұлты, Ұлыбританияның негізгі халқы. Саны 48,5 млн. Ұлыбританияда - 44,7 млн., Австралияда - 940 мың, ОАР-да 230 мың, Канадада - 100 мың, АҚШ-та - 650 мың, Үндістанда - 200 мың адам т.б.

Математикалық логиканың негізін салған неміс математигі Готфрид Вильгельм Лейбниц (1646 - 1716 жж.). Ол универсалды тіл салуға қадам жасаған , соның көмегімен адамдар арасындағы бәсекелесті есеппен шешуге болушы еді. Лейбниц салған негізде ирлан математигі Джордж Буль (1815-1864 жж.) математикалық логиканың- жаңа ғылым мекемесін салған, ол жай алгебрадан айырмашылығы санмен емес сараптамамен оперирлейді.

Сараптама – бұл қандайда бір тұжырым, соған қатыст немесе жалған, сондай-ақ шындыққа сай ма екенін айтуға болады.

Осымен, сараптама бойынша екілік объект болып табылады, сондықтан сараптаманың шындық мәніне – 1-ге сай, ал жалған мәніне – 0 қояды.

Сараптама - ғылым, техника, өнер, т.б. салаларда арнайы таным, білім мен біліктілікті талап ететін қандай да бір мәселеге зерттеу жүргізу. Сараптаманың ғылыми зерттеуден айырмашылығы сол, ол құбылыстарды емес, болып кеткен жағдайды және оның себептерін анықтау мақсатында жүргізіледі.

Сараптамалар жай және күрделі болады. Жай сараптамалар алгебраикалық айнымалыларға сай, ал күрделілер алгебраикалық функцияның аналогы болып табылады. Функцияларды айнымалыларды қосу жолымен логикалық іс әрекет көмегімен алуға болады.

Техникалық жүйелерді анализдеу үшінлогика алгебрасын қолдануды көсеткен П.С. Эренфест (1910 ж.), ал 1938 ж. К. Шеннон Буль алгебрасын релелі сұлбаларын есептеуге қолданған. Осы уақытта логика алгебрасының математикалық аппарат сандық құрылғыларды жобалаудың негізі болып табылады.

Логика алгебрасы екілік айнымалымен оперирлейді, олар шартты белгіленеді, 0 және 1 сияқты. Айнымалыларды белгілеу үшін латын алфавитінің әріптері қолданылады.

Уақыт - өлшемдер жүйесінің оқиғаларды реттеу, олардың ұзақтығын және араларындағы интервалдарын сипаттауда, және нәрселердің қозғалысын сипаттауда пайдаланатын маңызды мүшесі. Уақыт мифология, философия және ғылымның әр салада пайдалану үшін қарама-қайшылысыз сипаттау, зерттеу нысаны болып, талай-талай ұлы ғалымдарды өмірге әкелген.

Латын әліпбиі, әлемде кеңінен қолданылады. Б.з.б. 7 ғасырдада Римде грек және этрус әліпбиінің тармағы ретінде пайда болып, б.з. 1 ғасырында қалыптасты. Жазу оңнан солға немесе солдан оңға қарай (брустрофедон бойынша) жазылып, бағыты әрдайым алмасып отырған. Б.з.б.

Алдымызда айнымалыларды белгілеу үшін Х әрпі индексімен, 1ден бастап айнымалының белгіленген нөмірі қолданылады.

Айнымалы - әріп түрінде немесе әріптер тобы түрінде программаға енгізілетін және уақыт, ұзындық, баға, түс және т.б. әр түрлі мәндерді қабылдайтын программадагы сандық шама; белгілі бір мәліметтер типін сақтай алатын және программаны атқару барысында мәнін өзгертуге болатын атауы белгілі объект.

Функция үшін f (ν) мәні алынған, мұнда ν = (Х n, …, Х 1) айнымалылар жиынтығы. Айнымалылар шексіз көп болуы мүмкін, бірақ айнымалы комбинациялар саныжиынтықта үнемі 2 n ге тең

n айнымалыларының функциялары жиын айнымалыларының (Х n, …, Х 1)бәріне тәуелді емес, оларды туынды деп атайды. Барлық айнымалылар жиын (Х n, …, Х 1) комбинациялары мәні берілген n айнымалыларының функциясытолық анықталған деп аталады. Егер де бір айнымалы жиынының е функция мәні берілмесе, онда ол толық анықталмаған функция болып табылады. Толық анықталмаған функцияны керегінше анықтап, бұл жағдайда оған керек мән беру қажет.

Логика алгебрасының негізінде келесі аксиомалар бар:

Х = 0, если Х ≠ 1

Х = 1, если Х ≠ 0 ,

аксиома айнымалымен функция тек екі мән қабылдай алатынын анықтайды;

Барлық - Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданындағы ауыл, Коробиха ауылдық округі құрамында.

Аксиома (көне грекше: ἀξίωμα - лайықты қабылданған қағида) - нанымдылығы ақиқат (шындық) болғандықтан логикалық дәлелдеусіз алынатын қағида; теорияның ақиқат (шындық) ең бастапқы қағидасы. “Аксиома” термині Ертедегі Грекияда пайда болған.

_

0 = 1


_

1 = 0,
аксиома терістеу операциясын (инверсия) анықтайды;


0 ∙ 0 = 0

0 ∙ 1 = 0

1 ∙ 0 = 0

1 ∙ 1 = 1,


аксиома коньюнкция операциясын (логикалық көбейту) анықтайды;
0  0 = 0

0  1 = 1

1  0 = 1

1  1 = 1,


аксиома дизьюнкция операциясын (логикалық қосу) анықтайды;

1.3 Логика алгебрасының тепе теңдігімен теоремалары

Логика алгебрасының тепе теңдігі мен теоремалары функция өрнегін жеңілдету үшін қолданылады. Тепе теңдік теоремаларды дәлелдегенде қолданылады.

Теоре́ма (гр. θεώρημα - «түр, сипат, тұжырым») - ақиқаттығы дәлелдеудің нәтижесінде анықталатын математикалық тұжырым. Математиканың кез келген саласы ақиқаттығы бұрынырақ дәлелденген Теоремаларға сүйене отырып, бірінен соң бірі дәлелденетін Теоремалардан тұрады.

Теоремалармен тепе теңдіктер логика алгебрасында оның аксиомаларын қолданылуымен айнымалылардың барлық мәндерін жинау әдісімен дәлелденеді.

Практикалық мәнде мынадай тепе теңдік болады:




Логикалық функцияларға мынадай заңдар қолданылады:

коммутативті (орын ауыстыратын)
Х 2  Х 1 = Х 1  Х 2 Х 2 ∙ Х 1 = Х 1 ∙ Х 2,
ассоциативті (сай келетін)
3  Х 2)  Х 1 = Х 3  (Х 2  Х 1) (Х 3 ∙Х 2) ∙ Х 1 = Х 3 ∙ (Х 2 ∙ Х 1)
дистрибутивті
Х 3 ∙ ( Х 2  Х 1 ) = Х 3 ∙ Х 2  Х 3 ∙ Х 1

Х 3  ( Х 2 ∙ Х 1 ) = ( Х 3  Х 2 ) ∙ (Х 3  Х 1 ) ,


екі рет терісті

В Логика алгебрасында жақша өрнегінде жоқ болса келесі ретті әрекеттер енгізіледі: бірінші болып терістеу операциялары орындалады, соңынан – конъюнкцияның, кейін – дизъюнкция орындалады. Бар болса бірінші жақша ішіндегі операциялар орындалуы тиіс.

Заң мен теоремаларды дәлелдеу үщін қолданылатын тепетеңдіктерді дистрибутивті заңды сақтау дәлелдеу мысалында көреміз Х 3  ( Х 2 ∙ Х 1 ) = ( Х 3  Х 2 ) ∙ (Х 3  Х 1 ). Оң жақтағы жақшаны ашқан соң мына мәнді шығарамыз:

Х 3 ∙ Х 3  Х 3 ∙Х 1  Х 3 ∙Х 2  Х 2 ∙Х 1 . Одан соң мына тепе теңдікті қолданамыз . Х 3  Х 3 ∙Х 1  Х 3 ∙Х 2  Х 2 ∙Х 1. Тепе теңдікті қолданамыз Х 3 ∙ 1  Х 3 ∙Х 1  Х 3 ∙Х 2  Х 2 ∙Х 1 Жақша сыртына шығарамызХ 3 Х 3 ( 1  Х 1 )  Х 3 ∙Х 2  Х 2 ∙Х 1. Тепе теңдікті қолданамыз Х 3 ∙ 1  Х 3 ∙Х 2  Х 2 ∙Х 1. Жақша сыртына қайта шығарамыз Х 3. Х 3 (1  Х 2 )  Х 2 ∙Х 1. Тепе теңдікті қайта қолданамыз . Х 3 ∙ 1  Х 2 ∙Х 1. Тепе теңдікті қайта қолданамыз . Х 3  Х 2 ∙Х 1. Алынған өрнек шығысты қатынастың сол жағымен сәйкес келеді. Сонымен, дистрибутивті заңның шындығы дәлелденді.

Логика алгебрасында негізгі орынды Шеннон құрған екіліктің заңы алады. Бұл заң әрбір функцияның инверсиясын анықтайды және мұндай түрде беріледі:


,
мұнда , . Сонымен, егер функциядағы өрнекте айнымалысын оның инверсиясымен ауыстырса және керісіншеде, дизъюнкциямен конъюнкция операцияларын қарым-қатынаста ауыстырса әрбір функцияның инверсиясын алуға болады. Мысалға, егер

онда
Тәжірибеде қолданғанда екілік заңының жеке жағдайы болады – де Морган теоремасы:

Немесе тәжірибеде қолдануға ыңғайлырақ түрде


де Морган теоремасы тәжірибеде берілген базиске функцияны аудару үшін, сондай-ақ керек жағдайда дизъюнкция операциясын конъюнкцияға немесе керісінше ауыстыруға қолданылады. Мысалы өрнегінің құрамында тек дизъюнкция операциялары болуы керек. де Морган ережесін қолданған соң шығады. де Морган теоремасын айнымалылардың үлкен санына да таратуға болады.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14

  • 1.3 Логика алгебрасының тепе теңдігімен теоремалары

  • жүктеу 0.91 Mb.