Главная страница
Контакты

    Басты бет


Сабақтын тақырыбы: «Шертпе күйге қол қою тәсілі»

жүктеу 22.86 Kb.



жүктеу 22.86 Kb.
Дата18.04.2018
өлшемі22.86 Kb.

Сабақтын тақырыбы: «Шертпе күйге қол қою тәсілі»


Ашық сабақтын тақырыбы: «Шертпе күйге қол қою тәсілі». Мақсаты: Оқушыға шертпе күй ойнау тәсілін үйрету Көрнекті құралдар: Тәттімбет, Сүгір, Қ.Ахмедьяров С.Тұрысбеков,У.Бекенов нота жинақтары, күй таспалары.
Жинақ (Набор; set) - белгілі бір ақпараттық мазмұны бар логикалық байланыстағы объектілер жиыны.
Сабақтың өтілу барысы а)Күй туралы, шертпе күй ойнауда компазиторлармен,күйшілер мектебінен қысқаша түсінік. ә)Аппликатура,қағыстардағы ерекшеліктер. б)Оң қолды қою әдісі. в)Тоқа –«Сары жайлау»,Аққыз –«Қосбасар» Күй - туралы алғы сөз. Күй қазақтың халық аспабы домбырада орындалатын белгілі программалық сюжеті бар,аспаптық музыкалық шығарма.Күйлер құрылысы тәсілдеріне орындалу ерекшеліктеріне қарай,екі үлкен мектепке бөлінеді. Төкпе күй мектебі құрылымы мен орындалу мәнері,тұрақты ұстамды және жігерлі, екпінді ,дауылды болып тыңдаушының көңіл-күйін көтеретін күйлер,бұл Батыс Қазақстан.
Домбыра - қазақ халқының ең кең тараған екі ішекті, көп пернелі музыкалық аспабы. Ол – қазақтар өмірінде маңызды орын алатын, өзіндік музыкалық сипаты бар аспап. Алғаш эпикалық дәстүр шеңберінде жыр, толғау, термелерді сүйемелдеуге қолданылған домбыра кейін аспаптық шығарма – күй жанрының қалыптасуына ықпал еткен.
Батыс Қазақстан аймағы - Орталық пен Оңтүстік Қазақстан және Орта Азия мемлекеттерінің қақпасы болып табылады. Ол республиканың солтүстік-батысында орналасқан. Бай табиғи ресурстар, қолайлы географиялық мекен, Ресей қалалары мен өзге мемлекеттер арасындағы дамыған экономикалық байланыстар сыртқы экономикалық ынтымақтастықтың дамуына көп септігін тигізеді.
дәстүріне орындалатын күйлер Шертпе күй мектебі күйде негізінде жалғыз дауыстылық басым болып келеді және күй әуені әр ішекте кезектесе жүреді.Күйдің орындаушылық ерекшеліктеріне байланысты,қағыстарында сан алуан күрделі мәнердегі жайттар кездеседі. Композиторлар мен күйшілер мектебі: Тәттімбет—шертпе күйлердің негізін қалаған компазитор,қазақ аспаптық музыкасында, шертпе күйдіі ең көп тараған дәстүрлі күй мектебіне жатады.Олар Алтай, Тарбағатай,Ұлытау, Шыңғыс тауы, өңірінен бастап, Жетісу, Қаратау,Сыр бойына дейінгі елдерге кеңінен тараған. Шертпе күй жайында Арқа күйшілерінің шығармалары ауызға алынады. Тәттімбет теоең ойға толы филасофиялық талғаиға толы шертпе күйдің үздік үлгісі болып табылады. Шертпе күйдуе компазиторлардың бір –бірінен ерекшеленіп-дараланып отыратын авторлық қол таңбалары болады. Тәттімбет күй тарту мектебінде Арқа дәстүрінде шертілетін күйлерді дамытушы,Сайиақ, Тоқа, Саятөлеков, Баубек, Қыздарбек, Әбікен, Әбді, Аққыз, Мағауия,Ақмолда сияқты күйшілер өткен. Шертпе күй тартуда: Шертпе күйлер көбіне асықпай баяу баппен, орындауды қос ішекті дараланып шертуді, пернедегі үнемі вибрациялықтолқынында әсерлі форшлагтарды қажет етеді.Шертпе күйге пкір айту үшін және компазиторларын даралау үшін ең алдымен орындай біліп күй табиғатын терең түсінген жөн.
Таңба (знак; character, symbol) - есептеуіш техникасында қолданылатын алфавиттің жеке символы. Арифметикалық амалдар таңбасы (знак арифметической операции; arithmetic operation character) - арифметикалық амалдарды анықтайтын алфавит белгісі (әдетте, +,-,*,/ ).
Бізді қоршаған орта: жан-жануарлар мен өсімдіктер, Жер мен Ай, Күн мен алыстағы жұлдыздар - осылардың барлығы да табиғат деген ауқымды ұғымды білдіреді.
Күйдің терең сырын өзгеше сезімталдықпен түсінбейінше,шынайы жүрек сезімімен орындамайынша күй табиғатытын ашу қиын.
Сезім - адамдардың бір-бірімен қатынас жасау қажеттігінен туындайтын және біртіндеп дамып қалыптасып отыратын жан қуаты. Мәселен, достық, адалдық сезімдері, адамда бірден қалыптаса қоймайтын белгілері.
Тек осы айтылған тәсілдерді орындалса ғана жүрекке жылы көңілге қонымды болмақ. Аппликатурадағы ерекшеліктер: Оң қолда саусақ буында немесе білек буындағы көмегімен үнеиі тербеліс қажет. Жаттығу: Квинта интервалында 4 саусақтар кварта интервалына ¾ саусақтарға екі буында тербеліске жаттығу керек. 1-2, 2-3, 1-4, - араларына форшлагтар, жасау орындау барысында өте қажет. Күйде 1, 2, 3, 4 саусақтар жиі қолданылады. Бармак өте сирек пайдалынады. Қағыстар ерекшелігі: 1Сұқ саусақпен жоғары төмен қағу 2Саусақтар басын топтастыра қағу 3Тізбектей қағу 4,3,2,1 Б1,2,3,4 4Тұтып қағу, қадап қағу, бармақпен төмен қағу т.б толып жатқан қағыстар Кездеседі Қол қою әдісі: А.Жайымов «Домбыра уйрену мектебі» 19 бет. 16 суреттегідей, шертпе дәстүрінде он қолдын білезік буыны жазыңқы жатады. Ал бес саусақтың шертпеде атқаратын үлесі әр композитордың авторлық қол таңбасына қарай, сан алуан өзгерістермен мінезделіп суреттеледі.
Сөздің алғашқы атауы заттың атқаратын қызметіне байланысты туған сияқты. Моңғол тілінде: барь - ұста; барих - ұстау іспеттес мағыналарда айтылады. Қолдың саусақтарының, оның ішінде бірінші саусақтың атқаратын басты қызметі - белгілі бір затты ұстау.
Сазгер, композитор (лат. compositor - құрастырушы) - музыкалық шығармалардың авторы. Бұл термин алғаш рет 16-ғасырда Италияда кең пайдаланыла бастады және сол кезден бастап, батыс еуропа музыка мәдениетінің тәжірибелерінен туындаған "кәсіби жазба дәстүрінің" бейнесі ретінде қабылданады.
Күй талдау: 1 Тоқа «Сары жайлау» нотамен ойнау 2Аққыз «Қосбасар» қағысына көңіл аудару

  • Батыс Қазақстан

  • жүктеу 22.86 Kb.