Главная страница
Контакты

    Басты бет


Сабақтың тақырыбы: Санау жүйелері. Сандарды бір санау жүйесінен екіші санау жүйесіне аудару

жүктеу 245.15 Kb.



жүктеу 245.15 Kb.
Дата16.03.2017
өлшемі245.15 Kb.

Сабақтың тақырыбы: Санау жүйелері. Сандарды бір санау жүйесінен екіші санау жүйесіне аудару




Бекітемін: ______________

Пәні: Информатика Күні_____________________

Пән мұғалімі: Аманжулова А.Ж. Сын. 8 «а,ә,б,в,г,ғ»

Сабақтың тақырыбы:

Санау жүйелері. Сандарды бір санау жүйесінен екіші санау жүйесіне аудару.
Сан - мөлшерді сипаттайтын, санауда пайдаланылатын абстракт нәрсе.


Сабақтың мақсаты: Оқушыларды Санау жүйелері. Сандарды бір санау жүйесінен екіші санау жүйелерімен таныстыру.
Сабақтың міндеті: 
1. Санау жүйелерімен танысады;
2. Тақырып бойнша алған теориялық білімдерін практикалық тапсырма орындауда тиімді пайдаланады.
3. Компьютерде дұрыс жұмыс істеу ережесін ұстануға үйренеді.
Оқыту технологиясы: Сыни тұрғыдан ойлау технологиясы, Ақпараттықкоммуникациялық технологиясы.
Қатынасу, тілдесу (communication) - қатысушының екеуіне де ақпараттың түсініктілік шарты орындалған кезде бір қатысушыдан екінші қатысушыға ақпаратты жеткізудің екі жақты процесі; екі немесе одан да көп адамдардың әлеуметтік-психологиялық өзара әрекет ету процесі.
Компьютер (ағылш. computer - «есептегіш»), ЭЕМ (электрондық есептеуіш машина) - есептеулерді жүргізуге, және ақпаратты алдын ала белгіленген алгоритм бойынша қабылдау, қайта өңдеу, сақтау және нәтиже шығару үшін арналған машина.
Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.

Сабақтың түрі: Жаңа сабақ
Қажетті құралдар мен көрнекіліктер: Интерактивті тақта, компьютер, маркер, проектор, плакат, 
дәптер, оқулық, слайдтар, электронды оқулықтар.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі. 
1. Оқушылармен сәлемдесіп, түгендеп, құрал-жабдықтарын тексеру.
2. Сергіту сәтін пайдалана отырып, сабаққа назар аударту.
3. Гүлдер арқылы топқа бөлу.
ІІ. Жаңа сабақ. Қызығушылықты ояту. 
Оқушылардан санау жүйесі туралы сұрау?

САНАУ ЖҮЙЕЛЕРІ ТУРАЛЫ ТҮСІНІК
Сандарды цифр деп аталатын арнайы символдардың көмегімен бейнелеу қабылданған. Сандарды атау және жазу ережелері мен әдістерінің жинағын- санау жүйесі деп атайды.
Символ (грекше symbolon - танымдық белгі, таңба, рәміз, пернелеу) лингвистика, логика, математика ғылымдарында таңба ұғымын береді; өнерде, философияда нәрсенің, құбылыстың қасиетін, сыр-сипатын бейнелеп, астарлап білдіретін әмбебап эстетикалық категория.
Ереже - дәстүрлі халық құқығының қайнар көзі, нормативтік-құқықтық қағидалар. Ежелгі дәуірде және орта ғасырларда жөн-жосық, ата-баба жолы деп аталған. Ережелер сырт пішімі жағынан мақал-мәтелге, қанатты сөзге ұқсас болғанымен, нақтылығымен, дәйектілігімен ерекшеленеді.

САНАУ ЖҮЙЕСІ
Позициялық санау жүйесі өзінің негізімен сипатталады. Позициялық санау жүйесінің негізі деп онда қолданылатын цифрлар санын айтады.
Позиция (лат. posіtіo - орны, жағдайы, орналасқан жері) - Қандай да бір нәрсенің орны, орналасуы (мысалы, шахмат тақтасындағы фигуралардың позициясы); Шекті музыкалық аспаптың мойнындағы сол қолдың бір жерде тұрып, дыбыстардың белгілі бір кезектігін орындайтын орны; Классикалық бидегі қолды ұстап тұру мен аяқтарды қоюдың бұлжымас ережелері.

ОНДЫҚ САНАУ ЖҮЙЕСІ
Бұл жүйеде сандарды жазу үшін он цифр қолданылады – 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9.
Ондық жүйе позициялық болып табылады, өйткені ондық санның жазылуында цифрдің мәні оның позициясына немесе сандағы орнына байланысты. Санның цифрына бөлінетін позицияны разряд деп атайды.
Мысалы, 425 санының жазуы санның 4 жүздіктен, 2 ондықтан және 5 бірліктен тұратынын білдіреді. Егер осы цифрларды басқа ретте жазатын болсақ, мысалы, 524, онда сан 5 жүздіктен, 2 ондықтан және 4 бірліктен тұрады. Мұнда 5 цифрының салмағы ең үлкен болады да, санның үлкен цифры деп аталады, ал 4 цифры- кіші салмақты және осы санның кіші цифры деп аталады. Егер 524 санын қосынды түрінде жазсақ, 5*102 2*101 4*100
ЕКІЛІК САНАУ ЖҮЙЕСІ
Компьютерде, әдетте ондық емес, позициялық екілік санау жүйесі, яғни негізгі «2» санау жүйесі қолданылады.
Екілік санды тек 0 мен 1 цифрларынан тұратын ондық саннан ажырату үшін, екілік санның жазбасының индексіне екілік санау жүйесінің белгісі тіркеледі, мысалы, 10101,1112
Екілік санау жүйесінің маңызды құндылығы – цифрларды физикалық кескіндеудің ыңғайлығы (мысалы, 1 цифрына электр кернеуінің бар болуы, ал 0 цифрына электр кернеуінің жоқ болуы сәйкес келуі мүмкін ) және компьютер құрылғысының, атап айтқанда екілік сандармен арифметикалық және логикалық операцияларды орындауға арналған арифметикалық – логикалық құрылғысының қарапайымдылығы.
Кернеу бөлгіш - шығыс кернеуді (кіріс кернеумен салыстырғанда) төмендететін электрлік схема.
Арифметика (грек. arіthmētіkē, arіthmos – сан) - сандар (бүтін және бөлшек) және оларға қолданылатын амалдар туралы ғылым (грекше arіthmetіke, arіthmos – сан).
Логика (гр. λογική - «талдауға құрылған», λόγος - «сөз», «сөйлем», «ойлау», «ақыл») - ойлау, оның формалары мен заңдылықтары туралы ғылым. Логика дәлелдеу мен теріске шығарудың белгілі бір әдіс-тәсілдері қаралатын ғылым теориялар жиынтығын құрайды.
Физика (көне грекше: φύσις - табиғат) - зат әлемді және оның қозғалысын зерттейтін ғылым. Бұл жөнінде физика күш, энергия, масса, оқтама т.б. сияқты тұжырымдамалармен шұғылданады.
 
Мысалы, 1010101,101
1*26 0*25 1*24 0*23 1*22 0*21 1*20 1*2-1 0*2-2 1*2-3
Берілген мысалда екілік сан жеті орынды бүтін және үш орынды бөлшек бөліктерден тұрады. Сонымен, 1010101 екілік саны 85,625 ондық санына сәйкес немесе 1010101,1012 =85,62510
АУЫСТЫРУ ЕРЕЖЕСІ. САНДЫ ЕКІЛІК ЖҮЙЕДЕН ОНДЫҚ САНАУ ЖҮЙЕСІНЕ АУЫСТЫРУ ҮШІН, ЕКІЛІК САНДЫ КОЭФФИЦЕНТ – ЦИФРЛАРЫМЕН ЕКІНІҢ ДӘРЕЖЕЛЕРІНІҢ КӨБЕЙТІНДІЛЕРІНІҢ ҚОСЫНДЫСЫ ТҮРІНДЕ ЖАЗЫП, ОСЫ ҚОСЫНДЫНЫ ТАБУ КЕРЕК.
Кемшілігі – санды бұл жүйеде жазу үшін 0 мен 1 цифрлары мейлінше көп қажет болатындығында. Сондықтан екілік жүйені, қағида бойынша компьютердің «ішкі қажеттілігі» үшін қолданады, ал адамның компьютермен жұмыс істеуі үшін, үлкен негізді санау жүйесін таңдайды.
СЕГІЗДІК САНАУ ЖҮЙЕСІ
0,1,2,3,4,5,6,7 цифрлары арқылы көрсетіледі.
357=3*82 5*81 7*80
357 санынының индексі 8 санау жүйесін білдіреді. 3578 =23910 
ОНАЛТЫЛЫҚ САНАУ ЖҮЙЕСІ
Екілік сандарды жазуды қысқарту үшін негізі 16 санау жүйесін яғни оналтылық санау жүйесін қолданамыз.
0,1,2,3,4,5,6,7,8,9,А,В,С,D,E,F
3Е5А116=3*164 E*163 5*162 A*161 1*160
Ондық жүйеге қарағанда, оналтылық жүйеде сан ықшам орындалатынына көңіл аударыңдар.
89110=11011110112
ІV. Ой толғаныс:
Бүтін ондық сандарды екілік санау жүйесіне ауыстыру үшін қандай ереже қолданамыз? ! Ондык бөлшекті екілік санау жүйесіне ауыстыру ережесі кандай?
Каңдай жағдайда периодты бөлшек алынуы мүмкін?
Ондық сандарды сегіздік, оналтылық санау жүйесіне ауыстыру үшін кандай амалдар орындаймыз?
Сандарды екілік жүйеден сегіздік, оналтылық санау жүйесіне ауыстыру үшін не істейміз?

V. Үйге тапсырма. 
Санау жүйелері. Сандарды бір санау жүйесінен екіші санау жүйесіне аудару.

VI. Бағалау.
Сабақ барысындағы көңіл – күйлерін, алған әсерлерін, нені біліп, үйренгендерін жазады.

Бекітемін: ______________

Пәні: Информатика Күні_____________________

Пән мұғалімі: Аманжулова А.Ж. Сын. 8 «а,ә,б,в,г,ғ»

Сабақтың тақырыбы: Санау жүйелері. Сандарды бір санау жүйесінен екіші санау жүйесіне аудару.

Сабақтың мақсаты: Оқушыларды Санау жүйелері. Сандарды бір санау жүйесінен екіші санау жүйелерімен таныстыру.

Сабақтың міндеті: 
1. Санау жүйелерімен танысады;
2. Тақырып бойнша алған теориялық білімдерін практикалық тапсырма орындауда тиімді пайдаланады.
3. Компьютерде дұрыс жұмыс істеу ережесін ұстануға үйренеді.

Сабақтың түрі: Жаңа сабақ
Қажетті құралдар мен көрнекіліктер: Интерактивті тақта, компьютер, маркер, проектор, плакат, 
дәптер, оқулық, слайдтар, электронды оқулықтар.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі. 
1. Оқушылармен сәлемдесіп, түгендеп, құрал-жабдықтарын тексеру.
2. Сергіту сәтін пайдалана отырып, сабаққа назар аударту.
3. Гүлдер арқылы топқа бөлу.
ІІ. Жаңа сабақ. Қызығушылықты ояту. 
Оқушылардан санау жүйесі туралы сұрау?
І топ:
Сан ұғымы – математикадағы сияқты информатиканың да іргелі негізі.
Математика (гр. μάθημα - ғылым, білім, оқу; μαθηματικός - білуге құштарлық) - әлдебір әлемнің сандық қатынастары мен кеңістіктік формаларын, пішіндерін өлшейтін, оның ішінде - структуралар, өзгерістер, белгісіздік жөніндегі ғылым.
Егер математикада сандарды өңдеу әдістеріне көп көңіл бөлінетін болса, информатикада сандардың берілу әдістерінің маңызы ерекше, өйткені солар ғана жадының қажет ресурсын, есептеу жылдамдығы мен қателіктерін айқындайды.


Сандарды цифр деп аталатын арнайы символдардың көмегімен бейнелеу қабылданған. Сандарды атау және жазу ережелері мен әдістерінің жинағын- санау жүйесі деп атайды.

Позициялық санау жүйесі өзінің негізімен сипатталады. Позициялық санау жүйесінің негізі деп онда қолданылатын цифрлар санын айтады.
ОНДЫҚ САНАУ ЖҮЙЕСІ
Бұл жүйеде сандарды жазу үшін он цифр қолданылады – 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9.
Ондық жүйе позициялық болып табылады, өйткені ондық санның жазылуында цифрдің мәні оның позициясына немесе сандағы орнына байланысты. Санның цифрына бөлінетін позицияны разряд деп атайды.
Мысалы, 425 санының жазуы санның 4 жүздіктен, 2 ондықтан және 5 бірліктен тұратынын білдіреді. Егер осы цифрларды басқа ретте жазатын болсақ, мысалы, 524, онда сан 5 жүздіктен, 2 ондықтан және 4 бірліктен тұрады. Мұнда 5 цифрының салмағы ең үлкен болады да, санның үлкен цифры деп аталады, ал 4 цифры- кіші салмақты және осы санның кіші цифры деп аталады. Егер 524 санын қосынды түрінде жазсақ, 5*102 2*101 4*100

Компьютерде, әдетте ондық емес, позициялық екілік санау жүйесі, яғни негізгі «2» санау жүйесі қолданылады.
Екілік санды тек 0 мен 1 цифрларынан тұратын ондық саннан ажырату үшін, екілік санның жазбасының индексіне екілік санау жүйесінің белгісі тіркеледі, мысалы, 10101,1112

Екілік санау жүйесінің маңызды құндылығы – цифрларды физикалық кескіндеудің ыңғайлығы (мысалы, 1 цифрына электр кернеуінің бар болуы, ал 0 цифрына электр кернеуінің жоқ болуы сәйкес келуі мүмкін ) және компьютер құрылғысының, атап айтқанда екілік сандармен арифметикалық және логикалық операцияларды орындауға арналған арифметикалық – логикалық құрылғысының қарапайымдылығы. 
Мысалы, 1010101,101
1*26 0*25 1*24 0*23 1*22 0*21 1*20 1*2-1 0*2-2 1*2-3
Берілген мысалда екілік сан жеті орынды бүтін және үш орынды бөлшек бөліктерден тұрады. Сонымен, 1010101 екілік саны 85,625 ондық санына сәйкес немесе 1010101,1012 =85,62510
АУЫСТЫРУ ЕРЕЖЕСІ. САНДЫ ЕКІЛІК ЖҮЙЕДЕН ОНДЫҚ САНАУ ЖҮЙЕСІНЕ АУЫСТЫРУ ҮШІН, ЕКІЛІК САНДЫ КОЭФФИЦЕНТ – ЦИФРЛАРЫМЕН ЕКІНІҢ ДӘРЕЖЕЛЕРІНІҢ КӨБЕЙТІНДІЛЕРІНІҢ ҚОСЫНДЫСЫ ТҮРІНДЕ ЖАЗЫП, ОСЫ ҚОСЫНДЫНЫ ТАБУ КЕРЕК.
Кемшілігі – санды бұл жүйеде жазу үшін 0 мен 1 цифрлары мейлінше көп қажет болатындығында. Сондықтан екілік жүйені, қағида бойынша компьютердің «ішкі қажеттілігі» үшін қолданады, ал адамның компьютермен жұмыс істеуі үшін, үлкен негізді санау жүйесін таңдайды.
СЕГІЗДІК САНАУ ЖҮЙЕСІ
0,1,2,3,4,5,6,7 цифрлары арқылы көрсетіледі.
357=3*82 5*81 7*80
357 санынының индексі 8 санау жүйесін білдіреді. 3578 =23910 
ОНАЛТЫЛЫҚ САНАУ ЖҮЙЕСІ
Екілік сандарды жазуды қысқарту үшін негізі 16 санау жүйесін яғни оналтылық санау жүйесін қолданамыз.
0,1,2,3,4,5,6,7,8,9,А,В,С,D,E,F
3Е5А116=3*164 E*163 5*162 A*161 1*160
Ондық жүйеге қарағанда, оналтылық жүйеде сан ықшам орындалатынына көңіл аударыңдар.
89110=11011110112
ІV. Ой толғаныс:
Бүтін ондық сандарды екілік санау жүйесіне ауыстыру үшін қандай ереже қолданамыз? ! Ондык бөлшекті екілік санау жүйесіне ауыстыру ережесі кандай?
Каңдай жағдайда периодты бөлшек алынуы мүмкін?
Ондық сандарды сегіздік, оналтылық санау жүйесіне ауыстыру үшін кандай амалдар орындаймыз?
Сандарды екілік жүйеден сегіздік, оналтылық санау жүйесіне ауыстыру үшін не істейміз?

V. Үйге тапсырма. 
Санау жүйелері. Сандарды бір санау жүйесінен екіші санау жүйесіне аудару.
VI. Бағалау.
Сабақ барысындағы көңіл – күйлерін, алған әсерлерін, нені біліп, үйренгендерін жазады.

Бекітемін: ______________

Пәні: Информатика Күні_____________________

Пән мұғалімі: Аманжулова А.Ж. Сын. 8 «а,ә,б,в,г,ғ»

Сабақтың тақырыбы:  Екілік арифметика

Сабақтың мақсаты:     Оқушыларға екілік сандармен орындалатын арифметикалық амалдарда қосу және азайту, көбейту тианақтап түсіндіру.

Білімділік:  Оқушыларға екілік жүйедегі кесте бойынша арифметикалық амалдарды орындап, есептер шығаруда білімдерін тексеру.
Оқушы - белгілі бір іспен айналысатын адам. Бұл іс сабақ немесе адам қызығатын іс болуы мүмкін. Оқушы бір істі игерумен айналысады. Ол бұл істі жоғарғы деңгейге игергенге дейін оқушы деген атқа ие болады.


Дамытушылық:  Оқушылардың ойлау қабілетін және пәнге деген қызығушылығын дамыту.

Тәрбиелілік:   Жан-жақты дамыған білім деңгейі жоғары, теориялық білімін топ ортасында көрсете алатын жеке тұлғаны тәрбиелеу.

Сабақтың көрнекілігі: Интерактивті тақта (слайдтарды көрсетуге), компьютер, кеспе қағаздары.

Сабақтың түрі:              Аралас сабақ.

Сабақтың әдіс-тәсілі:   Жаңа сабақты түсіндіру, ойын элементтері қолдану, сұрақ-жауап, тест жұмыстары.

Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі:

  • Оқушыларды тыныштыққа шақыру,

  • Оқушыларды түгелдеу,

  • Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

ІІ.Үй тапсырмасын тексеру және өткен сабақтарды қайталау:

1.Информатика ғылымы қай ғасырда пайда болды және қандай сөзден

шыққан?


2. Инфоматика ғылымы нені зерттейді?

3. Ақпараттық процесстер дегеніміз не? Оның қандай түрлері бар?

Ақпаратты беру, сақтау және өңдеу дегеніміз не?

Санау жүйесі дегеніміз не? Оның қандай түрлері бар?

6. Цифр және Дәреже деп нені айтамыз?

Позициялық және позициялық емес санау жүйесінің айырмашылығы

неде? Бүтін ондық сандарды екілік санау жүйесіне ауыстыру ережесі.

7.6 сандарын ондық жүйеден екілік,сегіздік,он алтылық жүйеге қалай ауыстырамыз?

1001 сандарын екілік жүйеден ондық жүйеге қалай ауыстырамыз?      
 ІІІ. Жаңа сабақты түсіндіру.

Екілік жүйедегі арифметикалық амалдар ондық жүйедегі ережесі бойынша орындалады. Тек айырмашылығы қосу және азайту, көбейту кестесі арқылы орындалады және тек екі цифр қолданылады 0 және 1 сандары.



Қосу  кестесі. Екілік санау жүйесінде 0 және 1 сандарды қосу кезінде мынадай төрт ереже  арқылы орындалады:

0 0=0

0 1=1

1 0=1

1 1=10 ( тек қосу амалын орындағанда ғана жоғарғы разрядқа тасмалдау жүреді.)

Қосу амалдарына бірнеше мысалдар қарастырайық:

1001              10012=1*23 0*22 0*21 1*20=910

1010             10102=1*23 0*22 1*21 0*20=1010



  10011                             910 1010=1910

100112=1*24 0*23 0*22 1*21 1*20=16 0 0 2 1=1910



                                                          1910=1910
Нәтижелерін салыстыра отырып, қосудың дұрыс орындалуына көз жеткіздік.

Мысалы:  1)    1101         2)    0111

1011               0111

11000                 1110

 Азайту кестесі. Азайту ережесін қарастырайық:



0-0=0

0-1=1

1-0=1

1-1=0

Азайту амалын орындау барысында әрдайым абсолюттік шамасы бойынша үлкеннен кіші алынып, үлкен санның таңбасы қойылады.



Мысалы:  1)   0101     01012= 0*23 1*22 0*21 1*20=4 1=510

— 0010                   00102=0*23 0*22 1*21 0*20=210

00112              310                     510 - 210=310 310=310


Ондық жүйе

Екілік жүйе

Ондық жүйе

Екілік жүйе

0

0000

8

1000

1

0001

9

1001

2

0010

А(10)

1010

3

0011

В(11)

1011

4

0100

С(12)

1100

5

0101

D(13)

1101

6

0110

Е(14)

1110

7

0111

F (15)

1111

Көбейту              

  0*0=0  1*0=0 0*1=0 1*1=1



Мысалы : 1012мен 1102  екілік Сандарының көбейтіндісін табыңдар.Сандарды көбейтуді кіші разрядтан бастап бағанда орындайық:

101                                    Тексеру: 1012=1*22 0*21 1*20=5

* 110                                                   1102=1*22 1*21 0*20=6

000                                                      5*6 =3010

101                                            30=3010

  101


11110

111102=1*24 1*23 1*22 1*11 0*20=16 8 4 2 0=3010



 

                             IV.Оқулықтағы есептерді шығару



16 бет. 2.3- тапсырма.

  1. 1. Қосу амалдарын орындау:

  • 11102 10012=?10

  • 11012 10112=?10

  • 10112 92=?10

  1. Азайту амалын орындау:

1)  11102-10012 =?10

2)  10102-01012 =?10

3)  10102-32 =?10


  1. Көбейту амалын орындау:

1) 101*101 =?

2) 011*110 =?



  1. VI. Бекіту кезеңі:

                          «Қисынды ойлай білейік!» ойыны

(Әр қатарға 1 логикалық есеп беріледі.)

                                              «Ойлан тап»

                                                   І  топ.

                                             1 — тапсырма

Мен 1111 жастамын. Мектеп табалдырығын 0111 жасымда  аттадым.   Мен  01100110  мектептің 1000 — сыныбында  оқимын. Біздің   сыныпта барлығы  00100101  оқушы. Менің   арманым    келешекте  атақты   компьютер маманы   болу.

Жауабы: Мен 15 жастамын. Мектеп  табалдырғын 7 жасымда аттадым. Мен 66 мектептің  8 — сыныбында  оқимын. Біздің сыныпта барлығы 25 оқушы бар. Менің   арманым   келешекте  атақты  компьютер маманы болу.

ІІ  топ    2 — тапсырма 1000-сынып оқушысымын.Сыныпта 00010110 оқушы бар. Сынып өте ұйымшыл. Біз 01100110 мектепте оқып жатқанымызды мақтан етеміз.

Жауабы: 8-сынып оқушысымын.Сыныпта 16 оқушы бар. Сынып өте ұйымшыл. Біз 66 мектепте оқып жатқанымызды мақтан етеміз.

 

VII.Сергіту сәті:



Жұмбақтың шешімін тап.
 1.Батырмасын басасың,
Қажетті файлды ашасың (тінтуір)

  1. Ақпараттарды қағазға шығарады,

         Бұл құрылғы қалай деп аталады? ( баспа құрылғысы)

3.Төртбұрышты әйнек

   Тұнып тұрған әлек. (монитор)


4.Қабат – қабат қаттама.

  Ақылың болса аттама. (кітап)



VII. Сабақты қорытындылау:

VIІ.Үйге тапсырма: 16 бет. 2.3-тапсырмаларды орындап келу.

 VIIІ.Оқушыларды бағалау.



Бекітемін: ______________

Пәні: Информатика Күні_____________________

Пән мұғалімі: Аманжулова А.Ж. Сын. 8 «а,ә,б,в,г,ғ»

Сабақтың тақырыбы: Компьютердің логикалық негіздері.

Сабақтың мақсаты:

Білімділігі: Компьютердің логикалық негіздері, логикалық пікірлердің негізгі түсініктері, ақиқат кестесі, логикалық операциялары туралы білімдерін қалыптастыру.

Тәрбиелігі: Жауапкершілікке баулу, дәлдікке үйрету.

Дамытушылығы: Оқушының әрбір сабаққа ынтасы мен қабілетін біріктіріп,пәнге деген қызығушылығын арттыру.

Сабақтың түрі: аралас сабақ

Сабақтың өту әдісі: сөздік, практикалық

Сабақтың көрнекілігі: компьютерлер, слайд

Оқыту формалары: ұжымдық.
Ақиқат– таным теориясының негізгі категориясы, адам ойының өмір шындығымен сәйкестілігі. Ақиқат - танушы кісінің объектіні дұрыс, дәл бейнелеуі, адам санасынан тыс және тәуелсіз күйінде, өмір сүрген қалпында көрсетуі.
Форма (Қалып; form) - 1) мәліметтерді ұсыну тәсілі; 2) мәліметтер базасын басқару жүйелеріңде (мысалы, Access-Te) - мәліметтер базасындағы ақпаратты (мәліметтерді) енгізу мен редакциялауға пайдаланылатын дисплей экранына көрнекі түрде ұсыну тәсілі.


Сабақтың өту барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үйге берілген тапсырманы тексеру.

(Практикум жұмыстарын тексеру).



Логикалық операциялар

Логикалык жалғаулықтар математикада күрделі айтылымдарды сипаттайтын логикалық операциялар болып табылады.

Логикалық айтылымдармен жұмыс істеу үшін оларға ат кояды. «Айдар жазда теңізге барады» айтылымы А арқылы белгіленсін, ал В арқылы - «Айдар жазда тауға барады» айтылымы белгіленсін. Сонда «Айдар жазда теңізге де, тауға да барады» кұрамды айтылымың А жэне В түрінде қысқаша жазуға болады. Мұндағы «және» - логикалық жалғаулық, А,В - логикалық айнымалылар, олар тек екі мәнде болады: «акикат» немесе «жалған», сәйкесінше олар «0» не «1» арқылы белгіленеді.

Айнымалы - әріп түрінде немесе әріптер тобы түрінде программаға енгізілетін және уақыт, ұзындық, баға, түс және т.б. әр түрлі мәндерді қабылдайтын программадагы сандық шама; белгілі бір мәліметтер типін сақтай алатын және программаны атқару барысында мәнін өзгертуге болатын атауы белгілі объект.
Жалғау- сөз бен сөзді байланыстыратын, сөз аралығындағы қатынастардың көрсеткіші болып табылатын, сөзге грамматикалық мағына үстейтін қосымшалар. Жалғаудың төрт түрі бар: көптік, тәуелдік, септік, жіктік (к.).

Математикалық логикада ЖӘНЕ, НЕМЕСЕ, ЕМЕС логикалык операциялары ақиқаттық мәндер кестесімен анықталады.Ақиқаттық кестесі - бұл логикалық операцияның кестелік түрде ұсынылуы, онда кірістік операндалардың (айтылымдардың) ақиқаттың мәндерінің барлың мүмкін терулері осы терулердің әрқайсысына арналган операцияның шыгыстық нәтижесінің ақиқаттық мәнімен бірге аталған.

Негізгі логикалық операцияларды қарастырайық:


  1. «және» конъюнкция (логикалық көбейту)

  2. А және В «немесе» дизъюнкция (логикалық қосу)

  3. А немесе В «емес» терістеу А емес

Логикалық көбейту

ЖӘНЕ жалғаулығының көмегімен қарапайым екі А мен В айтылымдарының бір құрамдасқа бірігуі логикалық көбейту немесе конъюнкция (латынша соіушісііо -біріктіру), ал операцияның нәтижесі - логикалық көбейтінді деп аталады.

ЖӘНЕ операциясы «.» нүктемен белгіленеді (& белгісімен де белгіленуі мүмкін).

ЖӘНЕ (конъюнкция) логикалық операцияның ақиқаттық кестесі:

А

в

АжәнеВ

Иә

Иә

Иә

Иә

Жоқ

Жоқ

Жок

Иә

Жоқ

Жок

Жок

Жоқ

Ақиқаттық кестесінен:

Пікірдің екеуі де акиқат болғанда, А және В конъюнкциясы ақиқат.

А немесе В пікірлерінің бірі немес екеуі де жалған болса, онда «А» және «В»

конъюнкциясы жалған болады,

Логикалық қосу

____________________________________________

Біріктіруші мағынада қолданылатын НЕМЕСЕ жалғаулығының көмегімен қарапайым А және В айтылымдарының бір құрамдасқа бірігуі логикалық қосу немесе дизъюнкция(латышда disjuncnctio - бөлу), ал операцияның нәтижесі – логикалық қосынды деп аталады.



НЕМЕСЕ логикалық операциясы белгісімен (кейде белгісімен белгіленеді). НЕМЕСЕ логикалық операцияның ақиқаттық кестесі төмендегідей болады:

А

В

А немесе В

Иә

Иә

Иә

Иә

Жоқ

Иә

Жоқ

Иә

Иә

Жоқ

Жоқ

Жоқ

А немесе

В пікірлерінің

ең

болмағанда

біреуі

ақиқат болғанда, А

немесе

В

дизьюнкциясы

ақиқат. А және

В

пікірлерінің

екеуі

де жалған болғанда,

А және

В

























дизьюнкциясы

жалған.



















Логикалық терістеу

Қарапайым А айтылымына ЕМЕС шылауын қосу логикалық терістеу операциясы деп аталады, операцияны орындау нәтижесінде ЕМЕС операциясы айтылымның үстіне сызықша салумен белгіленеді.



ЕМЕС терістеу операциясының

ақицаттық кестесі:




А

А ЕМЕС







Иә

Жоқ







Жоқ

Иә




Бастапқы Бастапқы

пікір жалған болса, терістеу-ақиқат пікір ақиқат болса, терістеу-жалған

ЖӘНЕ, НЕМЕСЕ, ЕМЕС схемалары ЖӘНЕ схемасының ақиқаттық кестесі





Х*У

х

у

х.у

1

1

1

0

1

0

1

0

0

0

0

0

Құрылымдық схемалардағы конъюнкция операциясы «&» белгісімен белгіленеді («амперсэнд» деп оқылады), бұл and деген ағылшын сөзінің қысқартылып жазылуы.

НЕМЕСЕ схемасы НЕМЕСЕ схемасының ақиқаттық


х

у

х  у

1

1

1

1

0

1

0

1

1

0

0

0


1
х

х  у


у

Жана сабаққа орындалатын тапсырмалар:

Практикумдагы 18 беттегі логикалық пайымдаулардың негізгі ұгымдарын толтыру. рактикум) 3.1,3.2,3.3,, тапсырмаларды орындату. 3.6, 3.7,3.8,3.9,3.10 тапсырмалар.

Сабақты бекіту сұрақтары:

  1. ЖӘНЕ жалғаулығына мысал келтіріңдер.

  2. НЕМЕСЕ жалғаулығымен бөлуші рөлде, біріктіруші рөлде мысал келтіріңдер.

  3. Пайымдауларды теріске шығаруға мысалдар келтіріңдер.

  4. Логикалық көбейту деп нені айтады?

  5. Дизъюнкция дегеніміз не?

  6. Логикалық терістеу деп нені айтады?

Үйге тапсырма:

Практикум: 3.4,3.5 тапсырмалар, Оқулық: 34 беттегі 4,5,6 тапсырмаларды орындау.


жүктеу 245.15 Kb.