Главная страница
Контакты

    Басты бет


Сабақтың тақырыбы: Еріндік және езулік дауыстылар Сабақтың мақсаты

жүктеу 41.66 Kb.



жүктеу 41.66 Kb.
Дата27.03.2018
өлшемі41.66 Kb.

Сабақтың тақырыбы: Еріндік және езулік дауыстылар Сабақтың мақсаты


Науаи облысы Учкудук ауданы 4 орта мектеп қазақ тілі және әдебиет пәні оқытушысы Бауыржан Пулатов Сабақтың тақырыбы: Еріндік және езулік дауыстылар Сабақтың мақсаты: 1. Білімділік: оқушылардың фонетика тарауынан алған лингвистикалық білімдерін жаттығу жұмыстары арқылы бекіту. 2.

Ерін (губы); (лат. labia) - ауыз саңылауын шектейтін терілі-етті мүше. Ол үш қабықтан: ішкі - кілегейлі, ортаңғы - етті (ауыздың дөңгелек бұлшықеті) қабықтардан және сыртқы - теріден тұрады. Кілегейлі қабық екі қабаттан: ішкі - көпқабатты жалпақ эпителийден және оның астындағы өзіндік тақташадан тұрады.

Мақсат - белгілі бір межеге қол жеткізуге бағытталған әрекеттің ой-санадағы көрінісі. Мақсат ойлау нәтижесінде болашақты алдын ала болжау арқылы туатын мұрат, ішкі қозғаушы күшті білдіреді. Мақсатқа жету үшін әр түрлі іс-әрекеттер мен қимылдар жасалады.

Оқушы - белгілі бір іспен айналысатын адам. Бұл іс сабақ немесе адам қызығатын іс болуы мүмкін. Оқушы бір істі игерумен айналысады. Ол бұл істі жоғарғы деңгейге игергенге дейін оқушы деген атқа ие болады.

Лингвистика (глоттология, тіл білімі; лат. lingua - тіл) - предлингвистикадан, микролингвистикадан және металингвистикадан құралатын тіл туралы ғылым. Әлем тілдерінің құрылымын, әлеуметтік қызметін, тарихи дамуын және оның жалпы заңдылықтарын зерттейтін ғылым саласы.

Тәрбиелік: оқушыларды еңбекке, елдікке тәрбиелеу. 3.

"Еңбек" - өзінің тұтынушылығын қамтамасыз етуге қажетті бүкіл заттар жиынтығын жасайтын адам әрекетінің негізгі формасы.

Дамытушылық: оқушылардың ауызша және жазбаша тіл мәдениетін дамыту, лингвистикалық дүниетанымдарын кеңейту, дыбыстық талдау дағдыларын дамыту. Сабақтың типі: қайталау сабағы Сабақтың түрі: дәстүрлі Сабақтың әдіс-тәсілі: түсіндіру, ойын әдісі ,сұрақ-жауап, жаттығу. Сабақтың көрнекілігі: тақырыпқа байланысты үлестірмелер.компютер Пәнаралық байланыс: қазақ әдебиеті,математика,география,сурет.

Әдебиет (араб.: асыл сөз‎) - сөз өнері, әлеуметтік мәні бар шығармалар жиынтығы.

ағылшын тілі,сурет. ІІ. Үй тапсырмасын тексеру: ІІІ. Жаңа сабақ. Еріндік және езулік дауыстылар Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі: 1.

Сабақ - бір пәнді оқытуға арналған оқу сағаты; мектептегі оқу жұмысын ұйымдастырудың негізгі түрі.

Кезең - тау жотасы қырқаларының биік бөліктері мен кейбір төбелердің аралығында орналасқая ояң бөліктер. Олардың едәуір белігі тау жоталарының бір жағынан екінші жағына өтуге мүмкіндік туғызады. Кезең - тектоникалық немесе эрозиялық-денудациялық генезисті тау жотасы төбелерінің аралығындағы қырқалар; бар өрісіндегі жоғары қысымды екі атырап пен төмен кысымды екі атыраптың арасындағы кеңістік.

Оқушылармен сәлемдесу. 2. Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру. 3. Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару.

Аудару (Трансляция; tranlation) - 1) белгілі бір ереже бойынша бір тілден екінші тілге мағынасын көп өзгертпей аудару; 2) программалау тілдерінің бірінде берілген программаны оған эквивалент басқа тілдегі программаға түрлендіру.

Ой қозғау.жеке жұмыс 1.Фонетика нені зерттейді 2.Қазақ тіліне тән неше дыбыс бар 3. Дыбыстар айтылуына қарай нешеге бөлінеді 4.Дауысты дыбыстар нешеу Неше түрге бөлінеді 5.Жуан және жіңішке дауыстылар қалай жасалады 6.Ашық жіне қысаң дауыстылар қалай жасалады Дауысты дыбыстар еріннің қатысына қарай еріндің және езулік дауыстылар болып екі топқа бөлінеді. Еріндік дауыстыларды айтқанда,ерін сүйірленіп,ілгері қарай созылады. Еріндік дауыстылар мыналар: о,ө,у,ү,ұ. Езулік дауыстыларды айтқанда,езу тартылып,ерін кейін қарай жиырылады. Езулік дауыстылар мыналар: а,ә,е,и,ы,і,э. 1-топ. 1.      Кімнің есімі бірыңғай жуан дауысты дыбыстардан тұрады. 2.      Аралас жуан және жіңішке дауысты дыбыстардан құралған есімдер.

Есімдер, есім сөздер - адамның, заттың, құбылыстың, т.б. атауын, қимылын, түр-түсі мен санын, басқа да қасиетін білдіретін сөздер. Бұл сөздердің әрқайсысы өзіндік ерекшеліктерге ие болғанымен, бәріне ортақ белгілері мен тұлғалық категориялары (көптік, тәуелдік, септік жалғаулары) бар.

Құрал (Инструмент; лат. instrumentum - құрал, қару) - 1)адам еңбегінің құралы немесе өнеркөсіптік кәсіпорын жағдайындағы жұмысқа арналған машинаның атқарушы механизмі.

2-топ. 1.      Тек ашық, жіңішке дауыстыдан тұратын есімдер.  2.      Еріндік пен езулік дауыстылар араласып келген есімдер. 3-топ. 1.      Қысаң және ашық дауысты дыбыстары бар есімдер. 2.      Тек жіңішке дауыстыдан тұратын есімдер.   «Жалған жауап» ойыны (әр топқа үш сұраудың жалған жауабын айтамын.Оқушылар қатесін түзейді). Жақтың тар ашылуы арқылы жасалған дауысты дыбыстарды  еріндік дауыстылар дейміз. Дауысты дыбыстар жақтың ашылуына қарай жуан және жіңішке болып бөлінеді. Дыбыс-әріптің жазудағы таңбасы. Қазақ тілінде 42 дауысты дыбыс бар. Тілдің қатысына қарай дауыстылар ашық және қысаң деп бөлінеді. “У” тек қана жуан дауысты дыбыс. Жақтың ашылу қалпына қарай дауысты дыбыстар ашық және жабық деп бөлінеді.

Жақ, тіл білімінде - сөйлеуші мен өзгелер арасының қатынасын білдіретін, зат есім мен етістікке тән грамматикалық категория. Қазақ тілінде жақтық мағына жіктік, тәуелдік жалғауларымен беріледі. 1-жақ - сөйлеуші, айтушы жақ, 2-жақ - тыңдаушы жақ, 3-жақ - бөгде жақ деп аталады.

Таңба (знак; character, symbol) - есептеуіш техникасында қолданылатын алфавиттің жеке символы. Арифметикалық амалдар таңбасы (знак арифметической операции; arithmetic operation character) - арифметикалық амалдарды анықтайтын алфавит белгісі (әдетте, +,-,*,/ ).

Дауысты дыбыстар (Вокализм) орыс. гласные звуки - дыбыстау мүшелерінің бірыңғай толық қатысуынан, фонациялық ауанын кедергісіз, еркін және баяу шығуынан жасалатын дыбыстар. Дауысты дыбыстар фонациялық ауаның кемейде керіліп тұрған дауыс шымылдығына соқтығуынан пайда болған дірілден жасалады.

Еріннің дөңгеленіп алға қарай созылуы арқылы жасалған дауысты дыбыс езулік деп аталады. Езулік дауыстыларға алдында жазылған еріндік дауыстылар әсер етпейді. 264-жаттығу Езулік дауысты дыбысты тауып жазу. Тақтаға үш топтан бір-бір оқушы шығады. Ой,балалар,балалар! Жылы-жылы жел соқты. Жылғалардан су ақты. Ауыл көшті қыстаудан, Әне! Апамдар қой сауған Құс ұясын түзеді, Тайымды ағам күзеді. 265-жаттығу Тақтаға үш топтан бір-бір оқушы шығып еріндік дауыстыларды бір бағанаға,езулік дауыстыларды бір бағанаға,еріндік пен езулік араласқан сөздерді бір бағанаға жазады.

Бағана- тұрақты баспананың төбеге жабылған ағашын берік ұстап тұратын ұстын, тіреу (ағаш) діңгек. Қазақ түсінігінде үй тіреусіз, бақансыз болмауы керек. Яғни бағана ғұрыптық функция да аткарады. «Тіреусіз үй - көр» деген тұрақты сөз тіркесі осыған байланысты қалыптасса керек.

Дос,мотор,көз,жону,бұлбұл,жу,қосу,көну,курорт - еріндіктер. Дала ,таныс,әңгіме,кеме,электр,метр,жеміс,кассир,білімді-езуліктер. Көмір,мүше,тұрғылықты,турник,жусан,километр- араластар. «Артығы қайсы» 1-топ. Еріндік дауыстылар: о, ө, и, ұ, ү, у, е, й. Ашық дауыстылар: а, и, у, ә, е, э, ү, ц, о, ө. 2-топ. Езулік дауыстылар: о, ы, и, ұ, ү, у, е, й, а. Жіңішке дауыстылар: ә, ө, ү, а, ы, ұ, і, е, и, г, у. 3-топ. Жуан дауыстылар: ө, ү, ұ, о, а, ы, и. Қысаң дауыстылар: ы, і, о, и, а, у, ұ, п, ү.   «Сөзжұмбақ» шешу (Әр топтан бір-бір оқушы шығып шешеді). Сергіту сәті ( «Дауысты дыбыстар» ойыны). Бұл ойын арқылы пәнаралық байланыс жасап,балаларды бір серпілтіп алам. Ойын шарты: әр дауысты дыбысты таңдағанда әр түрлі пәнге тиісті сұраулар пайда болады. ІV. Бекіту сабағын өткізу: Пысықтау ойыны (Адасқан дауысты дыбыстар) Ү. Сабақты қорытындылау. 1.Дауысты дыбыстар нешеу Неше түрге бөлінеді 2.Жуан және жіңішке дауыстылар қалай жасалады 3.Ашық жіне қысаң дауыстылар қалай жасалады VІ. Үй тапсырмасын беру: 267-жаттығу. Берілген сөздерден еріндік және езулік дауыстыларды табу. Еріндік дауыстылардың астын бір сызық,езулік дауыстылардың астын екі сызықпен сызу. VІI. Оқушылардың жауаптарын бағалау.

Бағалау, экономикада - материалдық игіліктердің құнын анықтау мақсатында жүзеге асырылатын іс-әрекеттердің жиынтығы.

Сабақ барысында оқушыларға үш түсті көбелек беріп барамын. Әр топ басшылары өздері бағалайды.


жүктеу 41.66 Kb.