Главная страница
Контакты

    Басты бет


Сабақтың тақырыбы : Төтенше жағдай ошағындағы хирургиялық профильдің емдеу әсері және диагностиканың ерекшелігі

жүктеу 456.65 Kb.



жүктеу 456.65 Kb.
бет1/3
Дата14.05.2017
өлшемі456.65 Kb.

Сабақтың тақырыбы : Төтенше жағдай ошағындағы хирургиялық профильдің емдеу әсері және диагностиканың ерекшелігі


  1   2   3

Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Фармацевтика Академиясы

Техникалық және кәсіби білім беру факультеті

№1 қоғамдық денсаулықты сақтау кафедрасы

Апат медицинасы пәні бойынша дәрістік жинақ

Мамандығы: 0301000-«Емдеу ісі»

Біліктіліктері: 0301013- «Фельдшер»

0301023- «Акушер»

Курс: 2,3

Семестр: IV, VI,

Қүрастырушылар:

Оқытушы: Есенбаева Ә.Н.

Жинақ (Набор; set) - белгілі бір ақпараттық мазмұны бар логикалық байланыстағы объектілер жиыны.

Медицина (лат. medicina: medicus - дәрігерлік, емдік) - адамдардың денсаулығын сақтау мен нығайту, сырқаттарды емдеу мен аурудың алдын алу, денсаулық және жұмысқа қабілеттілік жағдайында, адамзат қоғамында ұзақ өмір сүруге жетуді көздейтін тәжірибелік іс-әрекеттің және ғылыми білімдердің жүйесі.

Мемлекет - белгілі бір аумаққа иелік етіп, сол жердегі халықтың еркін дамуына мүмкіндік беретін, қоғам табиғатынан туындайтын ортақ істерді атқаруға қажетті басқарудың жоғарғы дәрежеде ұйымдасқан жүйесі, саяси билік ұйымы.

Білім беру - тиісті оқу орны арқылы ғылыми мағлұмат беріп, адамның танымын, білімін, дағдысын, дүниеге көзқарасын жетілдіру процесі; қоғам мүшелерінің мәдениетін дамытудың негізгі шарты; мақсаты - қоғам мүшелерінің адамгершілік, интектуалды, мәдени дамуында және олардың денесінің дамуында, кәсіптік біліктілігінде жоғары деңгейге қол жеткізу болып табылатын тәрбие мен оқытудың үздіксіз процесі; жүйеге келтірілген білім, іскерлік дағды және ойлау тәсілдері көлемін меңгеру процесі мен нәтижесі. Білімділіктің басты өлшемі - білімнің жүйелілігі, ойлаудың жүйелілігі мен логикалылығы.

Шымкент, 2014 ж.

Кафедра мәжілісінде қаралды және бекітілді.

«____»_____________

№ «____» хаттама

«Бекітемін»

Кафедра меңгерушісі, м.ғ.д., профессор Бөлешов М.Ә.



1 сабақ

  1. Сабақтың тақырыбы: Төтенше жағдай ошағындағы хирургиялық профильдің емдеу әсері және диагностиканың ерекшелігі.

    Блок тақырыбы (Заголовок блока; block header) - блоктың басында орналасып, ол жайлы мәліметтер беретін және операциялық жүйеде қолданылатын арнайы жазба. Мысалы, блок тақырыбында оған кіретін логикалық жазбалар саны көрсетілуі мүмкін.

    Хирургия (гр. cheіr - қол және ergon - әрекет) - медицинаның негізінен операция жасау арқылы емделетін ауруларды зерттеп (алдын алу, диагностикасын қою, емдеу), операция жасау тәсілдері мен әдістерін, техникасын іздестіретін клиникалық саласы.

    Жағдай - адам әрекетінің , жан-жануарлар тіршілігінің, табиғат пен қоғамдағы өзгерістің, оқиғаның, т.б. айналадағы ортаның ықпалына тәуелділігін білдіретін философиялық ұғым. Табиғаттағы, қоғамдағы белгілі бір өзгерісті тудырушы алғышарт есебінде де қарастырылады.



  2. Сағат саны: 1 сағат (60 минут)

  3. Сабақ түрі: тәжірибелік сабақ

  4. Сабақтың мақсаты:

  • оқыту: төтенше жағдайларда алғашқы медициналық көмекті көрсете білу.

  • тәрбиелік: өмірлік жолды таңдау және мақсатқа жету

  • дамыту: негізгі жарақаттар, хирургиялық профилде жарақат алу және зақымдану, емханаға дейінгі этаптағы диагностиканың ерекшелігін дамыту.

    Жарақат (грек. τραῦμα - жара) - сыртқы әсер ету (механикалық, химиялық, электрлік және т.б.) салдарлары тудырған ағзаның зақым алуы; психикалық жарақат - көңіл-күйдін әсер етуі тудырған психикалық зейіннің бұзылуы.



  1. Оқыту әдісі: Оқушылардан сабақ сұрау. Бастапқы тестілеу, өзіндік жұмыс.

  2. Материалды-техникалық жабдықталуы:

а) техникалық құралдар: компьютерлер, интерактивті тақта, мультимедиялық құрылғы.

б) көрнекі және дидактикалық құралдар: плакат, кесте, тест тапсырмалары.

в) оқыту орны: кафедра бөлмесі.

7. Әдебиеттер:

Негізгі :

  1. Левчук И.П.

    Әдіс , метод (гр. 'μέθοδος',methodes зерттеу не тану жолы, бір нәрсеге жетудің жолы) - көздеген мақсатқа жетудің тәсілі, тәртіпке келтірген қызмет жүйесі. Әдіс философияда зерттелетін нәрсенің ойша нұсқасын жасау үшін қажетті таным құралы болып табылады.

    Құрал (Инструмент; лат. instrumentum - құрал, қару) - 1)адам еңбегінің құралы немесе өнеркөсіптік кәсіпорын жағдайындағы жұмысқа арналған машинаның атқарушы механизмі.

    Әдебиет (араб.: асыл сөз‎) - сөз өнері, әлеуметтік мәні бар шығармалар жиынтығы.

    , Третьяков Н.В. Медицина катастроф. Курс лекций.-М.,2010-248 с.


  2. Сергеев В.С «Защита населения и территории в чрезвычайных ситуациях».-М., «Академ проект», 2010

  3. Хван Т.А., Хван П.А. Основы безопасности жизнедеятельности. Учебник.-«Феникс» Ростов на-Дону. «Феникс»-2010.

  4. Кошелев А.А. «Медицина катастроф».-Санкт-Петербург. «Паритет»-2003

5. ҚР Азаматтық қорғанысын ұйымдастыру және жүргізу жөнінде нұсқаулық. Алматы. 2002.

6.Ұйымдардағы төтенше жағдайлар және Азаматтық қорғаныс бойынша сабақтарға арналған оқу құралы. Алматы. 2002.

7. Рябочкин В.М., Назаренко Г.И. Медицина катастроф. Москва. 1996.
Қосымшаәдебиеттер:

1. Әбдірахманов Е. Хирургия. Алматы. «Жетіжарғы». 1997.

2. Гордиенко Е.А., Крылов А.А. Руководство по интенсивной терапии. Ленинград.

Қорғаныс аймағы - инженерлік құрылыстармен жабдықталған жергілікті жер ауданы. Қорғаныс аймағы құрамалар (бірлестіктер) ұрыстық ретке (операцияға тізілу) жайылып, қорғаныс ұрысын (шайқасын) жүргізеді. Ұлы Отан соғысы жылдары мен соғыстан кейінгі кезенде қорғаныс аймағы тактикалык және оперативтік болып бөлінген.

Санкт-Петербург (орыс. Санкт-Петербург, Питер) - Ресейдің федералдық мәні бар қала, Солүстік-Батыс федералды аймағының және Ленинград облысының әкімшілік орталығы. 1914 жылдың 31 тамызынан 1924 жылдың 26 қаңтарына дейін -- Петроград, 1924 жылдың 26 қаңтарынан 1991 жылдың 6 қыркүйегіне дейін - Ленинград деп аталған.

Медицина. 1986.


3. Информационно-методический сборник материалов по ЧС ГО.

4. Принципы организации, структура, управление и обеспечение экстренной службы в ЧС от 21 ноября 2001 г. Казахский фармацевтический вестник.

5. Приказ «О мерах по совершенствованию скорой и неотложной медицинской помощи населению РК». Астана. 2001.

6. Постановление кабинета министров РК от 27 сентября 1994 г. №1068 «О создании службы экстренной медицинской помощи РК и в ЧС».

  1. Информационно-методический сборник материалов по Чрезвычайным ситуациям и Гражданской обороне. Ежеквартальное специализированное издание Агентства РК по чрезвычайным ситуациям.

  2. Сборник материалов для подготовки руководящего состава по вопросам Чрезвычайных ситуаций и Гражданской обороне. Агентство РК по чрезвычайным ситуациям.

  3. «Медицина катастроф», А.А.Кошелев, Санкт-Петербург, «Паритет», 2000г.

  4. «Медицина катастроф», Учебное пособие под редакцией проф. В.М.Рябочкина и Г.И.Назаренко, Москва, «ИНИ Лтд», 1996г.

  5. «Основы безопасности жизнедеятельности», под редакцией В.А.Алексеенко и И.Ю.Матасовой, Ростов-на-Дону, «Феникс», 2001г.




  1. Ұйымдастыру кезеңі: 5 минут

  • Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру.

    Кезең - тау жотасы қырқаларының биік бөліктері мен кейбір төбелердің аралығында орналасқая ояң бөліктер. Олардың едәуір белігі тау жоталарының бір жағынан екінші жағына өтуге мүмкіндік туғызады. Кезең - тектоникалық немесе эрозиялық-денудациялық генезисті тау жотасы төбелерінің аралығындағы қырқалар; бар өрісіндегі жоғары қысымды екі атырап пен төмен кысымды екі атыраптың арасындағы кеңістік.



  • Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру.

  • Сабақтың мақсаты мен міндетін хабарлау.

  1. Оқушылардың өтілген тақырып бойынша білімін тексеру15 минут

  • Тест сұрақтары және ауызша сұрақ – жауап арқылы білімін тексеру




  1. Жаңа сабақты түсіндіру15 минут

Жарақатар –бұл адам ұлпалары мен органдарының зақымдануы, сыртқы себептердің аяқ-қолдың сынуы мен буынның шығуынан, жұмсақ ұлпаның жаралануы мен дененің сыдырылуынан, органдардың зақымдануынан және көптеген басқа жәйттардың әсерінен ұлпалары мен органдары тұтастығы мен қызметінің бұзылуы. Әсер механикалық, техникалық, химиялық спецификалық болуы мүмкін. Балалар жарақатының көпшілігі механикалық әсерлерден болады, сіңірдің созылуы, буынның шығуы, аяқ-қолдың шығуы.

Механикалық жарақаттар ашық және жабық болуы мүмкін. Жабық зақымдану- бұл тері жамылғылары мен кілегей қабықтар тұтастығы бұзылмайтын зақымдану түрлері. Бұған терінің сыдырылуы, сіңірдің созылуы, жұмсақ ұлпалардың ажырауы, буын мен сүйектің зақымдануы жатады.

Бала - әке-шешенің перзенті, ұрпағы. Жыныс ерекшелігіне қарай ұл, қыз, жас шамасына қарай: нәресте, сәби, бөбек, балдырған, жеткіншек, жасөспірім болып жіктеледі. Ұл-қыздың жарық дүниеге келген сәтінен бастап кәмелетке толғанға дейінгі кезеңі Бала ұғымына сияды.

Ұлпа - (грек. hіstos; лат. textum) - өсімдіктердің шыққан тегі, құрылымы және организмдегі атқаратын қызметі бір-бірімен байланысты жасушалар жүйесі.



Ашық зақымдану бұл органдар ұлпаларының зақымдалуы, артынша тері жамылғылардың кілегейлі қабықтардың тұтастығы бұзылады (жарақаттар, сүйектің ашық сынуы). Организм ұлпасында бір сәтте, кездейсоқ, қатты әсер ету нәтижесінде пайда болған зақымдану қатты жарақат деп аталады, аз күштің көп мәрте және тұрақты әсеріненпайда болған жарақат созылмалы жарақат деп аталады.

Созылмалы - бұл бірден жазылып кете коймайтын, емдік шараларды қолданып үнемі сақталып жүруді қажет ететін ауруларға қолданылатын термин.

Кез-келген жарақат бір орындағы ұлпалардың бұзылуымен қатар организмде басқа да белгілі бір жалпы өзгерістерді тудырады (жүрек-тамыр қызметінің, тыныс алудың, зат алмасуының бұзылуы).Бұл құбылыстар орталық нерв жүйесінің тітіркенуінен, қанның кетуінен, өмірлік маңызды органдардың зақымдалуынан, уланудан пайда болады. Қатты сырқырататын және қан көп кеткен ауқымды зақымдану кезінде сырқаттың жалпы жағдайы өте жедел және күрт нашарлайды.



Талықсу-адам миының қансыздануы нәтижесінде естен кенеттен уақытша айрылу. Талықсу көбінесе психикалық жарақат деп аталады (қорқу, қанның түрі, дененің аяқ асты сырқырауы).

Уақыт - өлшемдер жүйесінің оқиғаларды реттеу, олардың ұзақтығын және араларындағы интервалдарын сипаттауда, және нәрселердің қозғалысын сипаттауда пайдаланатын маңызды мүшесі. Уақыт мифология, философия және ғылымның әр салада пайдалану үшін қарама-қайшылысыз сипаттау, зерттеу нысаны болып, талай-талай ұлы ғалымдарды өмірге әкелген.

Мән және құбылыс - дүниедегі объектілер мен процестердің қажетті жақтарын, танымның сатыларын бейнелейтін философиялық категориялар.

Психика (гр. psychikos - ішкі сезім, көңіл-күй) жинақтайтын рухани бірлестігі. Психика биологиялық эволюцияның жемісі және жалғасы. Психика сыртқы құбылыстар мен заттардың көрінісін белсенді және озық түрде бейнелейді.

Барлық механикалық зақымданулар ашық және жабық болып бөлінеді. Ашық зақымданулар немесе жарақаттанулар, барлық уақытта тері жамылғысының немесе кілегей қабаттың бүтіндігінің бұзылуымен жүреді, сыртқы, кейде ішкі қан кетулер, құрсақ, кеуде, бас қуысына.



Жарақаттардың жіктелуі. Жарақаттаушы зат пен қарудың түріне байланысты кесілген, тесілген, жыртылған, езілген, тістелген, атылған жарақаттануларды ажыратады.
Жаралану инфекциясы.

Микробтар жараға жаралаушы затпен бірге кіреді, киімдер бөліктерімен, ағаштар бөліктерімен, топырақпен, ауамен, сонымен қатар жараны әрқашан да көп мөлшерде микробтар бар қолмен ұстағанда. Микробтармен залалданған жаралар инфекцияланған деп аталады, ал бұдан шыққан ауру-жаралы инфекция. Әсіресе, ауа болмаған жағдайда дамыған инфекциялар өте қауіпті болады- анаэробтар. Олар жерде, нәжісте, мал нәжісінде көп. Олардың көбеюіне қолайлы жағдайлар аяқтар мен жамбас бұлшықеттерінің жыртылған-езілген жарақаттануларда туады. Бірнеше сағат не күннен соң өте ауыр ауру дамиды- анаэробты немесе газды гангрена, столбняк. Газды гангрена, столбняк- жұқпалы аурулар.

Анаэробтар, анаэробты микроорганизмдер - қоршаған ортада бос оттегі жоқ кезде өмір сүруге және көбеюге қабілетті микроорганизмдер; атмосфералық оттегі болмайтын жерде тіршілік етуге бейім микроағзалар.

Өсімдіктердің, жануарлардың (әсіресе микроорганизмдердің), климат жағдайларының және адамдардың әсерімен өзгерген жер бетінің үстіңгі борпылдақ қабаты. Топырақ бойында құнарлылық қасиеті, яғни өсімдіктерді сумен, басқа да қоректік элементтермен қамтамасыз ететін қабілеті болады.

Инфекция - микро және макроорганизмдердің қарым-қатынасының бір түрі. Оның негізіне инфекциялық агенттің организмге кіруі мен онда өсіп-өнуі жатады. Инфекция көп түрлі болады. Оған ауру белгісі білінбей-ақ қоздырғышты тасымалдаудан бастап ауру белгілері толық көрінетін ауруларға дейін жатады.

Жұқпалы аурулар - зардапты вирустардың, микоплазмалардың, хламидийлердің, риккетсиялардың, спирохеталардың организмге еніп, онда өсіп-өну және өмір сүру салдарынан туатын аурулар. Жұқпалы аурулар бактериялардан және басқа организмдерден (жанды денелерден) пайда болады, олар организмге аса зиянды.

Алдын-алу шараларына дер кезінде таңу қою және алғашқы 12 сағат ішінде ерте хирургиялық ңдеу жүргізу.



Антисептика және асептика.

Жаралардың микробтар жұғуымен күресуде антисептика және асептика маңызды роль атқарады.



Антисептика- жараға түскен микробтарды антисептиктер деп аталатын антибиотиктер, химиялық және заттарды қолдану арқылы бактерияларды жою.

Антибиотиктер (гр. autі - қарсы және гр. bіos - тіршілік) - микроорганизмдердің өсуін, көбеюін тежейтін немесе тоқтататын микробтар, өсімдіктер мен жануарлар жасушасынан алынатын органикалық зат; микроорганизмдермен жоғары өсімдіктермен және жануарлармен микроорганизмдерді және ісік жасушаларының дамуын басатын және жоятын заттар.

Бактериялар (гр. bakterion - «таяқша») - тек микроскопта ғана көрінетін аса ұсақ жасушалар және олар көптеген әр алуан аурулар туғызады бірақ көбінесе нейтралды қызметті атқарады.



Асептика- жараларды микробтармен залаладанудан қорғау. Бұл үшін стерилизация жүргізу керек.

Қан кету түрлері- артериалды, венозды, капиллярлы, паренхиматозды қан кетулерді ажыратады. Артериалды қан кетуде қан зақымдалған артериядан үзілмелі ағады және ашық қызыл түсті болады. Мұндай қан кету қауіпті, себебі қысыммен аққан қан тез ағып кетеді. Венозды қан кетуде қан қара қызыл түсті болады, зақымдалған қантамырдан үзіліссіз ағады. Каппилярлы қан кетуде жарадан губкадан шыққан сияқты тамшылап шығып тұрады. Мұндай қан кетуде әдетте жараға таңу қоюмен тез оңай тоқтайды.

Паренхиматозды қан кету ішкі паренхиматозды ағзалардан қан кету. Егер қан кету ашық жарақаттан сыртқа ағып тұрса сырттай қан кету деп аталады. Қан әлдебір қантамырдан ұлпаға немесе дененің бір қуысына ақса іштен қан кету деп аталады.



Қан кетуді тоқтату. Бұл жарақаттануларда көрсетілетін көмектің ең алғашқы тапсырмасы болады. Майда артериальды, венозды, капиллярлы қан кетуде қан әдетте қантамырда қанның ұйып бітелуімен тоқтайды.

Қан кетуді уақытша және біржолата тоқтатуға болады. Уақытша қан тоқтату қысатын таңу қою, артерияны сүйекке қысу, жгут қою арқылы жүзеге асады.



Жедел қаназдық.

Қан кетудің адам өміріне қауіптілігі оның мөлшеріне, қан кету жылдамдығына, адамның жасына және жынысына байланысты болады. Үлкен адам үшін 150-200 мл қан жоғалту айтарлықтай қауіпті болмайды, 1,5-2 л қан жоғалту қауіпті болады. Белгілері- ентігу, бас айналу, шөлдеу, көздің қарауытуы, құлақтағы шу, жүрек айну, құсу, тері бозғылттығы, әсіресе ерін мен аяқтар, мұздай тер, жиі кейде әлсіз әрең анықталатын пульс, аяқ-қолдың мұздауы, кейде естен тану жағдайы.

Естен тану - қатты күюдің, қансыраудың, қатерлі басқалай дерттің, организмде қажетті су мөлшерінің жетіспеушілігінің немесе аса қатты аллергиялық реакцияның салдарынан болатын адам өміріне қауіпті құбылыс.

Көп мөлшерде қан кетсе науқас есін жоғалтып өледі.




  1. Оқушылардың өз бетінше атқаратын жұмысы10 минут

Тапсырма 1. Төтенше жағдай ошақтарын сипаттау.

Тапсырма 2. Алговердің естен тану индексі бойынша қан кетудің көлемін есептеу.




  1. Жаңа тақырыпты бекіту10 минут

  1. Әр түрлі қан кетудің белгілерін атаңыз?

  2. Мүшелердің түріне байланысты әртүрлі қан кетудегі клиникалық симптомдары қандай?

  3. Алговердің естен тану индексі дегеніміз не?

  4. Естен тану дегеніміз не?

  5. Естен танудың түрін және фазалары қандай?

  6. Хирургиялық көмекті ұйымдастыру, хирургиялық медбикенің атқаратын міндеттері.

  7. Хирургиялық жұмыстың түрлері, хирургиялық инфекцияның алдын-алу.

  8. ТЖ ошағында хирургиялық профильдің әсеріне дәрігерлік көмек көрсету.



  1. Сабақты қорытындылау 3 минут

  • Оқушылардың білім деңгейін бағалау.

  • Келесі сабақтың тақырыбын хабарлау.




  1. Үйге тапсырма беру3 минут

    1. Негізгі және қосымша әдебиеттерден алу

2 сабақ



  1. Сабақтың тақырыбы: Төтенше жағжай ошағында суға кету және термиялық әсерде дәрігерлік көмек көрсету.

  2. Сағат саны: 1 сағат

  3. Сабақ түрі: тәжірибелік сабақ

  4. Сабақтың мақсаты:

  • оқыту: адам ағзасына жоғары және төмен температураның әсері туралы.

  • тәрбиелік: әртүрлі термиялық әсердегі клиникалық симтомдарды білу

  • дамыту: суға кету және күюдің алдын-алу шараларын жүргізудегі үгіт-насихатты дамыту

  1. Оқыту әдісі: Оқушылардан сабақ сұрау. Бастапқы тестілеу, өзіндік жұмыс.

  2. Материалды-техникалық жабдықталуы:

а) техникалық құралдар: компьютерлер, интерактивті тақта, мультимедиялық құрылғы.

б) көрнекі және дидактикалық құралдар: плакат, кесте, тест тапсырмалары.

в) оқыту орны: кафедра бөлмесі.

7. Әдебиеттер:

Негізгі :

Левчук И.П., Третьяков Н.В. Медицина катастроф. Курс лекций.-М.,2010-248 с.

Сергеев В.С «Защита населения и территории в чрезвычайных ситуациях».-М., «Академ проект», 2010

Хван Т.А., Хван П.А. Основы безопасности жизнедеятельности. Учебник.-«Феникс» Ростов на-Дону. «Феникс»-2010.

Кошелев А.А. «Медицина катастроф».-Санкт-Петербург. «Паритет»-2003

5. ҚР Азаматтық қорғанысын ұйымдастыру және жүргізу жөнінде нұсқаулық. Алматы. 2002.



6. Ұйымдардағы төтенше жағдайлар және Азаматтық қорғаныс бойынша сабақтарға арналған оқу құралы. Алматы. 2002.

7. Рябочкин В.М., Назаренко Г.И. Медицина катастроф. Москва. 1996.

Қосымшаәдебиеттер:



1. Әбдірахманов Е. Хирургия. Алматы. «Жетіжарғы». 1997.

2. Гордиенко Е.А., Крылов А.А. Руководство по интенсивной терапии. Ленинград. Медицина. 1986.

3. Информационно-методический сборник материалов по ЧС ГО.

4. Принципы организации, структура, управление и обеспечение экстренной службы в ЧС от 21 ноября 2001 г. Казахский фармацевтический вестник.

5. Приказ «О мерах по совершенствованию скорой и неотложной медицинской помощи населению РК». Астана. 2001.

6. Постановление кабинета министров РК от 27 сентября 1994 г. №1068 «О создании службы экстренной медицинской помощи РК и в ЧС».

Информационно-методический сборник материалов по Чрезвычайным ситуациям и Гражданской обороне. Ежеквартальное специализированное издание Агентства РК по чрезвычайным ситуациям.

Сборник материалов для подготовки руководящего состава по вопросам Чрезвычайных ситуаций и Гражданской обороне. Агентство РК по чрезвычайным ситуациям.

«Медицина катастроф», А.А.Кошелев, Санкт-Петербург, «Паритет», 2000г.

«Медицина катастроф», Учебное пособие под редакцией проф. В.М.Рябочкина и Г.И.Назаренко, Москва, «ИНИ Лтд», 1996г.

«Основы безопасности жизнедеятельности», под редакцией В.А.Алексеенко и И.Ю.Матасовой, Ростов-на-Дону, «Феникс», 2001г.


8. Ұйымдастыру кезеңі: 5 минут

  • Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру.

  • Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру.

  • Сабақтың мақсаты мен міндетін хабарлау.

  1. Оқушылардың өтілген тақырып бойынша білімін тексеру 15 минут

  • Тест сұрақтары және ауызша сұрақ – жауап арқылы білімін тексеру




  1. Жаңа сабақты түсіндіру15 минут

Суға бату- бұл тыныс алу жолдарының суға толуы, оның нәтижесінде тыныс алу бұзылып, адам тұншығады. Зардап шегушінің терісінің бет жағы ағарады, дене сипағанда суық, бет бейнесі көгереді, тыныс алуы тоқтайды, тамырдың соғысы зорға сезіледі немесе білінбейді, мұрын мен ауыздың тесігінде ұсақ бүршікті көбік пайда болады.

Тынысалуға арналған қорытынды. Тынысалу дегеніміз - ағза мен қоршаған орта арасындағы газ алмасу үдерісі. Құнарлы заттардан энергия алу үшін оттегі қажет. Сондықтан тыныс алу үнемі жүзеге асып тұруы тиіс.

Ең алдымен бір сәтке ойланған жақсы. Төңіректе құтқару құралы жоқ па? Ол адамның жүзгіштігін арттыратын кез-келген зат болуы мүмкін. Төңіректе қайық жоқ па екен? Көмекке тағы басқа нені алуға болады? Суға батушыны, оны міндетті түрде құтқарылатындығы туралы айқайлап айтып дем беріңіз.

Егер сіз батқан адамға жүзіп баосаңыз, судың ағысын, желдің бағытын, жағаға дейінгі қашықтықты барынша ескеруіңіз керек. Оған жақындағанда тыныштандыруға және сөзбен демеуге тырысыңыз. Егер бұлай ете алсаңыз суға батқан адам сабасына түсіп, құтқарушының арқасынан ұстауы тиіс. Басқашадай болса, қатаң іс-әрекетке дейін барыңыз.

Сіздің іс-әрекетіңіз: суға батушының жанына жүзіп барып, оның астынан сүңгіп өтіп, арт жағынан ұстап жағаға апарыңыз. Егер батқан адам сізді қолыңыздан, мойныңыздан немесе аяғыңыздан ұстап алса, дереу босаңыз, немесе қайта сүңгіңіз- өзін-өзі сақтау инстингі оны ұстаған жерді босатуға мәжбүр етеді.

Егер суға батқан адам есінен айрылса, оны бір қолынан ұстап, беті суға батпас үшін иегінен көтере отыра жағалауға апарыңыз.

Суға батқан адамның ішіндегі суын жедел шығарып, оның есін кіргізуге әрекеттену керек:

Ауыздың, мұрынның қуыстарын саусақпен құмнан немесе балшықтан тазарту;

Балшық - көбінесе сазды минералдардан тұратын және кышқылға төзімді материалдар, қыш, т.б өндіруде қолданылатын шәгінді тау жыныстары. Ақ балшық және пластикалық балшық болып бөлінеді.

Тілді сыртқа шығарып, оны осы жағдайда біраз уақыт ішке жібермей ұстай тұру қажет, өйткені ол тыныс алу жолын жабуы мүмкін;

Тар киімді шешіп, зардап шегушінің аяғын бүгіп, басы кеуде клеткасынан төмендеу болатындай етіп, етпетінен жатқызып, су тыныс алу органдарынан ағып шыққанда, екі жауырынның арасынан қатты қысу керек;

Тыныс алу жолдары мен асқазанды судан босағаннан кейін жасанды дем алдыруға тырысу керек;

Жауырын (лопатка); (лат. scapula) - пішіні үшбұрыш-төменгі бұрыштары, сыртқы және ішкі беттері болады. Жауырынның жоғарғы жалпақ табанына жауырын шеміршегі байланысып тұрады. Жоғарыдан төмен қарай өтетін жауырын қыры - жауырынның сыртқы бетін - кішілеу келген алдыңғы қыралды шұңқырына және жалпақтау келген артқы қырарты шұңқырына бөледі.

Қарын, асқазан (лат. ventriculus - гр. gaster - қарын) - азық (ас) қорыту жүйесінің қапшық тәрізді кеңейген қуысты ағзасы. Бөлімдерінің санына қарай қарын - бірбөлімді және көпбөлімді қарындар болып бөлінеді.

Өз бетінше дем алудың алғашқы белгілері байқалған бойда жасанды дем алуды тоқтатып, мүсәтір спиртін иіскету керек;

Зардап шегушіні тыныштықта қалдырып, жылытқаннан кейін есі кірген бойда ыстық шай беру;

Зардап шегушіні жақын жерлердегі емдеу мекемесіне апару.

Суға батушыны судан ессіз күйде алып шыққан кезде, алайда тыныс алуы мен тамырлардың соғысы қанағаттанарлық болса оны аяқтарын 40-50о–қа етбетінен көтеріп, мүсәтір спиртін иіскетуге береді, аяқ-қол мен кеуде клеткаларын ысқылайды. Суға батқан кезде немесе құтқарғаннан кейін бірден естің қысқа уақытқа жоғалуы күрделі асқынулардың ықтималдығы туралы елеулі ескертулер екендігін есте ұстаған жөн. Зардап шегушіні бүйірлей жатқызған күйде алып кетеді. Зардап шегушіні жанталас немесе клиникалық өлім жағдайында алып шыққан кезде еанимация шараларының кезектілігі төмендегіше болуы тиіс.ауыздың, мұрынның, қуыстарының құмнан немесе балшықтан тазарту;тыныс жолдары мен асқазаннан суды шығару;жасанды тыныс алдыру;қан айналымын қолдау. Жоғары тыныс жолдарын босату мынадай ретпен жүргізіледі. Ауыз қуысын тез қарап шығып дәкі салфеткасы оралған сұқ саусақпен алынбалы протезді алады, ауызды сілекейден, балшықтан тазартады. Бұдан кейін таңдай қуысының бөгде заттармен кептелгендігін анықтау үшін саусақты сақтықпен қозғалтады. Тыныс жолдары мен асқазаннан су мен көбікті шығару, суға батушыны етбетінен жатқызып оны құтқарушы аяғын бүгілген тізесіне тірейді және кеуде клеткаларын қысады, алайда бұл кезеңге бар-жоғы бірнеше секунд қана жұмсалуға тиіс (13-сурет).

Секунд - (лат. secunda dіvіsіo - екінші бөліну) (бастапқыда градустың, одан кейін сағаттың) - 1) уақыттың жүйелік бірлігі; СИ жүйесіндегі өлшем бірлігі. Белгіленуі - С; 1 с - Cs атомының (өлшемдер мен салмақтар бойынша 13-Бас конференцияның резолюциясы бойынша, 1967) аса жұқа екі деңгейінің арасынан өткен сәуле шығаруының 9 192 631 770 периодына тең.

Алғашқы көмек кезіндегі жасанды тыныс алдыру «ауызға-ауыз», «мұрынға-ауыз» әдістерімен жүргізіледі. «Ауызға-ауыз» әдісімен жасанды тыныс алдыруды зардап шегушіні қатты жерге шалқалай жатқызудан бастайды. Бір қолды мойынның астына, екінші қолды зардап шегушінің маңдайына қойып оның басын қысады сөйтіп тыныс жолдарына ауаның еркін өтуі үшін жағдай жасалады.Маңдайдағы алақанның саусақтарымен ауаның шықпауы үшін мұрынды жабады. Көмек көрсетуші өзінің ауызымен зардап шегушінің ауызын толығымен жауып оның тыныс жолдарына ауаны қаттырақ үрлейді, содан кейін зардап шегушінің шамалы ауа шығаруына мүмкіндік береді.

13-Сурет. Зардап шегушінің тыныс жолдары мен асқазанынан суды шығару үшін келтірілетін қажетті жағдай

Жасанды тыныс алдыруды жүргізу кезінде кеуде клеткаларын ұдайы бақылауда ұстау қажет (14-сурет). Егер де реанимацияны бір құтқарушы жүргізсе, онда кеуденің әрбір онбес қысылуына екі-үш рет ауа үрлейді.

14-Сурет. «Ауызға –ауыз» әдісімен жасанды демалдыру:

«Мұрынға ауыз» әдісін ем-дом жасау тәжірибесі болмаған жағдайларда, зардап шегушінің жағы қатты қысылған немесе жарақаттанған кезде қолданған дұрыс. Бұл жағдайда мұрын жолдары бос болуға тиіс.

«Мұрынға ауыз» әдісімен жасанды демалдыруды жүргізу үшін мына әрекеттерді жасайды. Маңдайдағы қолмен басты артқа қарай бұрайды, екі –үш қолмен төменгі жақты жоғары көтеріп ауызды жабады. Ауызды сонымен қатар үлкен саусақпен де жабуға болады.

Ауызды зардап шегушінің мұрнына қойып оған ауа үрлейді.

Балаға жасанды тыныс алдыру кезінде ерінмен ауыз бен мұрынды қатар қамтиды. Ауаны ересектермен салыстырғанда азырақ үрлейді. Балалардағы тыныс алу жиілігі минутына 18-20-дан аспауы тиіс.

Құрсақ төңірегінің қампайуы асқазанға ауаның барғанын көрсетеді. Алақанмен сырқаттың басы мен мойын жағына қарай іштің төңірегін аударып алақанмен сақтықпен қысады.

Сильвестр әдісі жиі қолданылады. Зардап шегушіні шалқалай жатқызып, кеуде клеткаларының төменгі бөлігіне бүктелген төсеніштен төсем қояды. Егер жасанды тыныс алдыруды екі адам жүргізсе, онда олар зардап шегушінің кеуде клеткасының екі жағына тізерлей отырады (15а-сурет). Олардың әрқайсысы бір қолымен зардап шегушінің қолын иығының ортасына дейін апарады, ал екінші қолдарын саусақтың ұшынан жоғарырақ ұстайды (15б-сурет). Олар бір уақытта зардап шегушінің қолын көтереді және оның басының артына қарай созады. Осы арқылы кеуде клеткасы кеңейіп, ауаның кіруіне жол ашады. Бұдан кейін екі-үш секундтан соң зардап шегушінің қолын кеуде клеткасына қойып оны қысады, сөйтіп ауаны шығарады.

а) б)
15-Сурет. Сильвестр әдісімен жасанды тыныс алдыру:

а) ауа жұту; б) ауа шығару

Осындай қозғалыстар минутына шамамен 16 рет жасалады. Егер жасанды тыныс алдыруды бір адам жасаса, ол зардап шегушіге тізерлей қарама қарсы тұрады, оның қолын көтеріп осындай қозғалыстар жасайды.

  1   2   3

  • 1 сабақ Сабақтың тақырыбы
  • Сағат саны
  • Оқыту әдісі
  • Ұйымдастыру кезеңі
  • Оқушылардың өтілген тақырып бойынша білімін тексеру
  • Жаңа сабақты түсіндіру
  • Балалар
  • Талықсу
  • Жарақаттардың жіктелуі
  • Антисептика және асептика.
  • Асептика
  • Оқушылардың өз бетінше атқаратын жұмысы
  • Үйге тапсырма беру

  • жүктеу 456.65 Kb.