Главная страница
Контакты

    Басты бет


Сабақтың өткізілетін күні

жүктеу 87.89 Kb.



жүктеу 87.89 Kb.
Дата14.05.2017
өлшемі87.89 Kb.

Сабақтың өткізілетін күні



_2_ Сабақ жоспары


Топ







Сабақтың өткізілетін күні






Пән аты: Бағдарламамен қамтамасыздандыруды құру технологиясы.


Оқытушы: Убаев Каримжан Камилжанович
Сабақтың тақырыбы: Операциялық жүйелер және олардың жұмыс істеу тәртібі.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Операциялық жүйелер және олардың жұмыс істеу тәртібі туралы үйрету, түсіндіру.

Дамытушылық: Өмірдегі күнделікті тіршіліктен мысалдар келтіре отырып, өз бетімен іздену, білімдерін іс – жүзінде қолдана білу дағдыларын дамыту.

Сабақтың түрі: Жаңа сабақты меңгерту.
Сабақ әдісі: Сын тұрғысынан ойлау технологиясы арқылы алдына мақсат қоя отырып оқыту, зерттеу әдістері.

Пән аралық байланыс: информатика, есептеу кешендерінің операциялық жүйелері, қазақ тілі



Сабақтың жүрісі:

І Ұйымдастыру.

  1. Сабаққа дайындықтарын тексеру

  2. Мұғалімнің кіріспе сөзі:

Маңызды сөздер (шарты: сөздердің мәнін ашу)

  1. Бағдарламамен қамтамасыздандыру сөзінің мәні?

  2. Бағдарламамен қамтамасыздандыруды құру технологиясы пәні нені үйретеді?


Сабақтың құрылымы мен мазмұны.

I.Ұйымдастыру кезеңі:

Сәлемдесу, түгелдеу, оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру


II .

Оқушы - белгілі бір іспен айналысатын адам. Бұл іс сабақ немесе адам қызығатын іс болуы мүмкін. Оқушы бір істі игерумен айналысады. Ол бұл істі жоғарғы деңгейге игергенге дейін оқушы деген атқа ие болады.

Оқушылардың өткен тақырып бойынша білімін тексеру:

Үй тапсырмасын сұрап, білімдерін қосымша сұрақтар арқылы тексеру



  1. Бағдарламамен қамтамасыздандыру (БҚ) – бұл не?

  2. Бағдарламамен қамтамасыздандыру неше түрге бөлінеді, оларды атаңыз.

  3. Жүйелік бағдарламамен қамтамасыздандыру – бұл не?

  4. Жүйелік бағдарламамен қамтамасыздандыру неше түрге бөлінеді, оларды атаңыз.

  5. Негізгі бағдарламамен қамтамасыздандыру өз ішіне нелерді алады?

  6. Сервистік бағдарламамен қамтамасыздандыру өз ішіне нелерді алады?

  7. Қолданбалы бағдарламамен қамтамасыздандыру – бұл не?

  8. Қолданбалы бағдарламамен қамтамасыздандыру тағы не деп атайды?

  9. Қолданбалы бағдарламамен қамтамасыздандыру өз ішіне нелерді алады?

  10. Бағдарламалау жүйелері – бұл не?

  11. Бағдарламалау жүйелері әдетте қандай құралдардан тұрады?

Тапсырма: «Сөз жұмбақ» сарқырамасы. Сарқыраманың жанында нұсқағыш тұр, онда былай деп жазылған: «Сөз жұмбақты шешсең, аралдың атын білесің»

Топтарға кроссвордтар беріледі (әр жауапқа 1 балл, аралдың атың тапса 1 балл)



Сөз жұмбақтың сұрақтары

  1. Операциялық жүйе жүктелгеннен кейін негізгі жұмыс не арқылы ашылады?

  2. Белгілі бар атпен дискіде сақталып қойылған программа немесе құжат?

  3. Кез келген ақпараттарды компьютерден қағаз бетіне шығаруға негізделген құрылғы

  4. Компьютердің жадына графикалық ақпарат енгізу құрылғысы

  5. Сегіз биттен тұратын топ

  6. Ақпараттарды енгізуге арналған құрылғы

  7. Телефон желісі арқылы басқа компьютерлермен ақпараттарды алмасуға арналған құрылғы

  8. Мәтіндік және графиктік ақпараттарды бейнелеу құрылғысы

  9. Иілгіш диск

  10. Диск түрі

  11. Қоршаған орта туралы мәлімет

  12. Кез келген символдар тізбегі немесе мәтін сөзінің синонимі

  13. Қатқыл диск

  14. Цифрге синоним сөзі

  15. Ең кіші өлшем бірлік

  16. Кестеге (сан, формула, мәтін) түрінде не енгізуге болады?

    Символ (грекше symbolon - танымдық белгі, таңба, рәміз, пернелеу) лингвистика, логика, математика ғылымдарында таңба ұғымын береді; өнерде, философияда нәрсенің, құбылыстың қасиетін, сыр-сипатын бейнелеп, астарлап білдіретін әмбебап эстетикалық категория.

    Мәліметтер (данные; data) - автоматты құралдардың көмегімен, кей жағдайда адамның қатысуымен, өңдеуге I ыңғайлы түрде берілген мағлұмат. Мәліметтердің кірістік, шығыстық, басқару, проблемалық, сандық, мәтіндік, графикалық және т.б.




III.Жаңа материалды түсіндіру.
Операциялық жүйелер және олардың жұмыс істеу тәртібі

Амалды жүйе (АЖ) – бұл құжаттармен амалдар орындауға арналған, сыртқы құрылғыларды және бағдарламаларды жүзеге асыратын бағдарламалар жиынтығы. АЖ бағдарламалар жүйесінің компьютердің мәліметтерді өңдеу жөніндегі бүкіл жұмысын, пайдаланушымен сұхбатты ұйымдастырады, компьютердің құрылғыларын және қор көздерін басқарады, мәліметтерді қорғауды қамтамасыз етеді, пайдаланушымен бағдарламалар сұратуы бойынша түрлі қызметтерді атқарады және тағы басқа.

Амалды жүйе болмаса, қазіргі заманғы компьютерлердің жабдықтары мен бағдарламаларына қатынасу мүлде мүмкін емес. Барлық аппараттық, сонымен қатар бағдарламалық жабдықтар пайдаланушыға тек амалды жүйе арқылы ғана ұсынылады.

Адамның компьютермен қатынас жасау тәсілі қандай екенінің, оның оңай да тартымды болуының маңызы зор. Қатынас жасау тәсілі – пайдаланушымен сұхбатты ұйымдастыруға арналған бағдарламалық ортаның сыртқы көрінісі тілдесу (интерфейс) деп те аталады. Дербес компьютерлерде тілдесу әмірлік және терезелік екі түрін көруге болады.

Жабдық - бір нәрсеге керек механизмдер, тетіктер, әр түрлі құралғылар жинағы.

Дербес компьютер Дербес компьютер (қысқаша ДК) - компьютердің қазіргі уақытта ең кең тараған түрі болып табылады. Дербес компьютер бір мезгілде бір адамның пайдалануына арналған. Дербес компьютерлердің негізгі екі санаты бар: стационарлық және тасымалы компьютерлер.



Операциялық жүйе (Операционная система; operating system) — компьютердің барлық басты әрекеттерін (пернелер тақтасын, экранды, дискжетектерді пайдалануды), сондай-ақ қатар операциялық жүйенің басқаруымен іске қосылатын басқа программалардың жұмысын басқаратын, көбінесе тұрақты сақтауыш құрылғыда тұратын, машиналық кодта жазылған программа. Алғашқы компьютерлердің операциялық жүйесі болған жоқ, себебі басқару программалары тек компьютердің нақты бір типіне арналып жазылды, бірақ шалғайлық жабдықтарға стандарттардың пайда болуымен, сан алуан компьютерлер үшін осындай жабдықпен әрекеттестіктің бірыңғай программаларын жазуға мүмкіндік туғызды. Операциялық жүйені жазудың екі жүйесі бар — тұрақты сақтауыш құрылғыға барлық жүйені жазу және қатқыл дискіден операциялық жүйенің қалған бөлігінің тек жүктеу программаларын ғана жазу. Мекемеде пайдаланылатын шағын компьютерлер, әдеттегідей, MS-DOS немесе ең соңғы OS/2 операциялық жүйесін пайдаланады. Ықшам машиналарда, дискжетектердің қажеттілігінен аулақ болу үшін, тұрақты сақтауыш құрылғыда жазылған операциялық жүйені пайдаланады. Мини компьютерлерде UNIX немесе өте танымал емес жүйелер PICK немесе BOS (Ұлыбритания) сияқты операциялық жүйе пайдаланылады; сондай-ақ компьютердің нақты бір типіне арналып әзірленген операциялық жүйелер де кездеседі.

Операциялық жүйе дегеніміз компьютердің аппараттық пен бағдарламалық ресурстарына қатынас құруды автоматтандыруды қамтамасыз ететін бағдарламалар кешені.

Барлық аппараттық, сондай-ақ және бағдарламалық құралдарға пайдаланушының қолы тек делдал – операциялық жүйе арқылы ғана жетеді (1-сурет).

Құрал (Инструмент; лат. instrumentum - құрал, қару) - 1)адам еңбегінің құралы немесе өнеркөсіптік кәсіпорын жағдайындағы жұмысқа арналған машинаның атқарушы механизмі.


Пайдаланушы

Операциялық жүйе

Компьютердің аппараты мен бағдарламасы
Операциялық жүйенің негізгі қызметтері болып мыналар саналады:


    • бағдарламаларды жедел жадқа жүктеу және олардың орындалуын басқару;

    • орындаушы бағдарлама мен сыртқы құрылғылар арасында мәліметтер алмасу бойынша опреацияларды қамтамасыз ету;

    • бағдарламаларды орындау барысындағы стандарттық емес жағдайларды тексеру;

    • орындалған бағдарламаны жедел жадтан аластау және жаңа бағдарламаны жүктеу үшін орын босату;

    • сыртқы құрылғылардан бағдарламалар мен мәліметтерді іздестіру мен сақтауды ұйымдастыру;

    • пайдаланушы мен операциялық жүйенің өзара әрекеттерін ұйымдастыру — пайдаланушының командаларын қабылдау мен орындау;

    • дискілік құрылғыларды форматтау, ақпаратты бір дискілік құрылғыдан екіншісіне көшірмелеу және тағы басқадай әр түрлі қосалқы қызметтерді орындау.

Енгізу-шығарудың базалық жүйесін құрайтын операциялық жүйенің бөліктері әдетте компьютердің тұрақты жадына жазылады. Оның қалған бөліктері жүйелік дискі деп аталатын иілгіш, Винчестерлік пен лазерлік дискілерге орналастырылады.

Операциялық жүйе компьютердің жұмыс істеп тұрған барлық уақыты ішінде жұмыстық қалып күйде тұруы тиіс. Операциялық жүйенің жұмысы компьютерді қосқаннан басталады да оны ажыратқан сәтте аяқталады.


Даму тарихы

ОЖ тарихы жарты ғасырдай уақытты қамтиды.

Тарих Тарих (көне грек. ἱστορία -сұрастыру, зерттеу) - адамзат баласының өткенін зерттейтін қоғамдық ғылым.

Ол көбінесе есептеуіш аппаратураның және элементтік базасының дамуымен байланысты анықталады.

Аппаратура (ағылш. Hardware, equipment) - компьютердің техникалық құралдары мен физикалық жабдықтары; (механикалық, электрлік және электрондык құрылғылар) яғни компьютердің құрамындағы құрылғылар: мысалы, пернетақта, монитор және т.б.

Бірінші сандық есептеуіш машиналар 40ж. басында пайда болып, операциялық жүйелерсіз жұмыс істеді, ұйымдардың есептеу процессіндегі барлық есептері бағдарламалаушымен басқару пультіне қолмен істелінді. 50ж. ортасынан мониторлық жүйелер пайда болды, олар тапсырмалар пакетін орындауда операторлар жұмысын автоматтандырды. 1965-1975ж. интегральды микросхемаларға өту компьютерлердің келесі ұрпағына жол ашты, олардың өкілі IBM/360. Осы кезеңде қазіргі ОЖ – лерге қатысты барлық концепциялар: мультипраграммалау, мультипроцесстеу, көп терминалды іс-тәртіп, виртуалды жад, файлдық жүйелер, қол жетуді шектеу және желілік жұмыстар жасалды. 60-ж.

Терминал (Terminal) - өзгертулер немесе операторлардың есептеуіш жүйелермен өзара әрекетін қамтамасыз ететін құрылғы; компьютер желілерінде - мәліметтерді жіберуші немесе қабылдаушы болып табылатын құрылғы; пернетақта мен дисплейден тұратын және компьютер (немесе есептеу жүйесімен) ақпарат алмастыру арнасының шетінде орналасқан, әдетте, көп пайдаланушылар жүйесінде қолданылатын енгізу-шығару құрылғысы. Мәлімет өңдеу жүйелерінде және автоматтандырылған басқару жүйелерінде мәлімет енгізу және шығару үшін қолданылады.

аяғында ARPANET глобальды желісін жасау жұмыстары басталды, ол Интернет желісінің аттану нүктесі болды. 70-ж. ортасына қарай мини - компьютерлер кең тарала басталды. Мини - компьютерлердің архитектурасы мэйнфреймдармен салыстырғанда қарапайым болды, бұл олардың Операциялық жүйелерінде де кескінделді. 70-ж. ортасынан бастап UNIX ОЖ-ні қолдану компьютерлердің әртүрлі типтеріне жеңіл түрде көше бастады. ОЖ Unix алдымен мини-компьютерлерге жасалған болса да, оның икемділігі, элеганттылығы, қуатты функционалдық мүмкіндіктері және ашықтығы компьютерлердің барлық класстарында орнықты позицияда болуына жағдай туғызды. 80ж. басы операциялық жүйе тарихында дербес компьютерлердің пайда болуымен айрықша мәнді болды. 80 жылдарда коммуникациялық технологияларға локальдық желілер үшін негізгі стандарттар: 1980 жылы — Ethernet, 1985 — Token Ring, 80ж. аяғында — FDDI қабылданды. Бұл төменгі деңгейдегі желілік ОЖ үйлесімділігін, сондай-ақ желілік адаптер драйверлерімен ОЖ интерфейсін стандарттауды қамтамасыз етті. 90ж.

Қатынасу, тілдесу (communication) - қатысушының екеуіне де ақпараттың түсініктілік шарты орындалған кезде бір қатысушыдан екінші қатысушыға ақпаратты жеткізудің екі жақты процесі; екі немесе одан да көп адамдардың әлеуметтік-психологиялық өзара әрекет ету процесі.

Функционал - бір не бірнеше функцияға тәуелді болатын айнымалы шаманы білдіретін математикалық ұғым. Ол алғаш рет вариациялық есептеуде пайда болған. Берілген тұйық қисық сызықпен шектелген аудан, белгілі бір жол бойындағы күш өрісінің жұмысы, т.б.

Позиция (лат. posіtіo - орны, жағдайы, орналасқан жері) - Қандай да бір нәрсенің орны, орналасуы (мысалы, шахмат тақтасындағы фигуралардың позициясы); Шекті музыкалық аспаптың мойнындағы сол қолдың бір жерде тұрып, дыбыстардың белгілі бір кезектігін орындайтын орны; Классикалық бидегі қолды ұстап тұру мен аяқтарды қоюдың бұлжымас ережелері.

ДЕҢГЕЙ (Уровень; layer, level) - абстракциялы дерексіздік дәреже; иерархиялық құрылым қабаты; осы желімен орындалатын белгілі бір мәселелер кешенін сипаттайтын есептеуіш желі қүрылымының логикалық қабаты,

басында барлық ОЖ-лар әртекті клиенттер және серверлермен жұмысты қолдай алатын қабілеті бар желілік ОЖ айналды. Тек қана коммуникациялық есептерді (Cisco Systems компаниясының IOS жүйесі) орындауға арналған мамандандырылған желілік ОЖ-лер пайда болды. Соңғы онжылдықтар ішінде корпоративтік желілік ОЖ-лерге ерекше көңіл бөлінді, олар үшін масштабтаудың жоғарғы дәрежесі, желілік жұмысты қолдау, қауіпсіздіктің дамыған құралдары, гетерогендік орталықта жұмыс істеу мүмкіндігі, орталықтан әкімшілік ету және басқару құралдарының болуы сипатты.

Онжылдық - онжылдық дегенде он жылды құрайтын күнтізбелік уақыт периодын атайды.




Операциялық жүйе түрлері:




Жалпы

*History

  • Timeline

  • List

  • Comparison

  • Usage share

  • Advocacy

  • Hobbyist development

Kernel

Architectures

  • Monolithic

  • Microkernel

  • Exokernel

  • Hybrid

Компоненттері

  • User space

  • Microkernel

  • Loadable kernel module

  • Device driver




Process management

Концепциялары

  • Process

  • Process control block

  • Interrupt

  • Thread

  • Context switch

Scheduling algorithms

  • Computer multitasking

  • Preemptive

  • Round-robin

  • Fixed-priority preemptive

  • Multilevel feedback queue

  • Shortest job next




Memory management and
resource protection


*Security rings

  • Memory protection

  • Virtual memory

  • Paging

  • Segmentation fault / Bus error

  • General protection fault

List

*AmigaOS

  • BeOS

  • BSD

  • DOS

  • GNU

  • Linux

  • Mac OS

  • MorphOS

  • OS/2

  • ReactOS

  • Solaris

  • Unix

  • Windows

Miscellaneous concepts

*Boot loader

  • Live CD

  • Live USB

  • PXE

  • API

  • Virtual file system

  • Virtual tape library

  • Computer network

  • OS shell

  • CLI

  • TUI

  • GUI

  • VUI

  • HAL


Қорытындылау:

  1. Операциялық жүйе туралы сұрақтарға жауап беру.

    1. Амалды жүйе (АЖ) – бұл не?

    2. Амалды жүйе болмаса не болады?

    3. Интерфейс деп неге айтамыз?

    4. Программалардың жұмысын басқаратын, көбінесе тұрақты сақтауыш құрылғыда тұратын, машиналық кодта жазылған программа бұл не?

    5. Амалды жүйенің даму тарихы туралы не айта аласыз?

    6. Амалды жүйелерге мысал келтіріңіз.

    7. Linux амалды жүйесі туралы айтып беріңіз.

    8. MS DOS қандай амалды жүйе?

    9. Mac OS амалды жүйесі туралы айтып беріңіз.

    10. Ubuntu қандай амалды жүйе?

    11. Windows амалды жүйесі туралы айтып беріңіз.

  2. Оқушылардың Операциялық жүйелер және олардың жұмыс істеу тәртібі туралы ойын білу үшін ассоциация толтырайық.

  3. Инсерт әдісін қолданып, білімін, нені үйрендім, нені білгім келеді кестесін толтыру.



Үй тапсырмасы: ____Н-3 4 – 10 б, Н-4 8 – 14 б _____
Оқытушының қолы: _____________________ Убаев К.К.
ПБ төрағасы: _____________________ Убаев К.К.

  • Убаев Каримжан Камилжанович
  • Дамытушылық
  • Сабақтың жүрісі: І Ұйымдастыру.
  • Сабақтың құрылымы мен мазмұны. I.Ұйымдастыру кезеңі
  • III.Жаңа материалды түсіндіру. Операциялық жүйелер және олардың жұмыс істеу тәртібі Амалды жүйе (АЖ)
  • Операциялық жүйе түрлері: Жалпы
  • Memory management and resource protection

  • жүктеу 87.89 Kb.