Главная страница
Контакты

    Басты бет


Сабақ материалы Пән: «Бағдарламалау тілдері» Тақырыбы: «Тізімдер және тіркелген тізімдер құру компоненттері»

жүктеу 126.83 Kb.



жүктеу 126.83 Kb.
Дата16.09.2017
өлшемі126.83 Kb.

Сабақ материалы Пән: «Бағдарламалау тілдері» Тақырыбы: «Тізімдер және тіркелген тізімдер құру компоненттері»



Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі

«Рымбек Байсейітов атындағы Семей қаржы-экономикалық колледжі» РМҚК

Ашық сабақ материалы
Пән: «Бағдарламалау тілдері»

Тақырыбы: «Тізімдер және тіркелген тізімдер құру компоненттері»

Топ: 2 қысқартылған ПО

Дайындаған: Рахымжанова М.Е.

Сабақ - бір пәнді оқытуға арналған оқу сағаты; мектептегі оқу жұмысын ұйымдастырудың негізгі түрі.

2016-2017 оқу жылы

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі


  1. Кабинеттің сабаққа дайындығын тексеру

  2. Компьютерлердің сабаққа дайындығын тексеру

  3. Оқушылармен амандасу

  4. Оқушыларды түгендеу

  5. Сабақтың мақсатымен таныстыру


Сабақтың мақсаты:


оқытушылық

Тізімдер және тіркелген тізімдер құру компоненттерімен таныстыру, оларды тәжірибеде қолдану.

тәрбиелік

Оқушылардың белсенділігін арттыру, жұмыс жасау мақсатында компьютерлік сауаттылыққа, өзара көмектесуге, өзін-өзі бағалауға тәрбиелеу.

дамытушылық

Бағдарламалау тілінде жұмыс жасай білу дағдыларын, ойлау қабілеттерін, өз білімдерін сауатты түрде жеткізе білуді, пәнге деген қызығушылықты дамыту.


ІІ.
Кезең - тау жотасы қырқаларының биік бөліктері мен кейбір төбелердің аралығында орналасқая ояң бөліктер. Олардың едәуір белігі тау жоталарының бір жағынан екінші жағына өтуге мүмкіндік туғызады. Кезең - тектоникалық немесе эрозиялық-денудациялық генезисті тау жотасы төбелерінің аралығындағы қырқалар; бар өрісіндегі жоғары қысымды екі атырап пен төмен кысымды екі атыраптың арасындағы кеңістік.
Мақсат - белгілі бір межеге қол жеткізуге бағытталған әрекеттің ой-санадағы көрінісі. Мақсат ойлау нәтижесінде болашақты алдын ала болжау арқылы туатын мұрат, ішкі қозғаушы күшті білдіреді. Мақсатқа жету үшін әр түрлі іс-әрекеттер мен қимылдар жасалады.
Үй жұмысын сұрау

Үй тапсырмасын «Тест» арқылы тексеру. Үйге берілген дәріс және өткен дәріс материалдарынан құралған тест сұрақтары ретінде беріледі. 5 жауап нұсқасы, 1 ғана дұрыс жауап болуы тиіс.

Пайыздық көрсеткішпен бағаланады.

1. Стандартты емес типтерге жататындар?



  1. Файлдар, жазулар

  2. Нақты, бүтін, логикалық

  3. Массивтер, жолдар, жиындар

  4. Символдық, логикалық

  5. Жалған және ақиқат

2.
Жиын - математиканың маңызды ұғымдарының бірі. Жиын немесе жиынтық ұғымы қарапайым математикалық ұғымға жатады. Сондықтан Жиын ұғымының анықтамасы берілмейді. Ол аксиомалық жолмен енгізіледі. Дегенмен Жиынды мысалдар арқылы түсіндіруге болады.
Құрал (Инструмент; лат. instrumentum - құрал, қару) - 1)адам еңбегінің құралы немесе өнеркөсіптік кәсіпорын жағдайындағы жұмысқа арналған машинаның атқарушы механизмі.
Логика (гр. λογική - «талдауға құрылған», λόγος - «сөз», «сөйлем», «ойлау», «ақыл») - ойлау, оның формалары мен заңдылықтары туралы ғылым. Логика дәлелдеу мен теріске шығарудың белгілі бір әдіс-тәсілдері қаралатын ғылым теориялар жиынтығын құрайды.
Стандартты емес типтер программада қай сөзден кейін жазылады?

  1. begin

  2. type

  3. var

  4. program

  5. end

3. Жалпы бір аты бар біртипті элементтердің тізбектелген жиыны?

  1. массив

  2. жолдар

  3. файл

  4. жазу

  5. жазба

4. Көпжолдық редакторлар компоненттерін көрсетіңіз?

  1. Edit және RichEdit

  2. RichEdit және MaskEdit

  3. MaskEdit және Memo

  4. Edit және Memo

  5. Memo және RichEdit

5. Программаның орындалу барысында динамикалық массивтің өлшемін беру қандай процедурасы арқылы жүзеге асады?

  1. StrToFloat (const S: String): real

  2. IntToStr (Value: integer):String

  3. Length (S) : Integer

  4. Insert (Source: String; var S: String; Index: Integer)

  5. SetLength (var S; NewLength:Integer)

6. Динамикалық массивтің өлшемін берген соң оның ұзындығын, минимал және максимал элементінің номерін анықтау үшін сәйкесінше қандай функциялары қолданылады?

  1. Length(), Low() , High()

  2. SetLength(), Abs(X)

  3. Insert (), High(), ChDir();

  4. Cos(), Ln(), Pos()

  5. New(), Concat(), Slice()

7. Статикалық массивтің типінің сипаттау форматы?

  1. Array of<Элементтер типтері>

  2. Array of аrray of [индекстер типі]

  3. Array of array of <Элементтер типі>

  4. Array[индекстер типі] of <Элементтер типі>

  5. Array[индекстер типі]

8. Динамикалық көпөлшемді массивтің типін сипаттау үшін қандай конструкция қолданылады?

  1. Array of array of <Элементтер типі>

  2. Array[индекстер типі]

  3. Array[индекстер типі] of <Элементтер типі>

  4. Array of<Элементтер типтері>

  5. Array of аrray of [индекстер типі]

9. Динамикалық массив типінің сипаттау форматы?
Массив (латынның massa сөзінен туындаған француздың massif сөзі - "жақпартас") - Тектоникада: өзіне іргелес яки көршілес жатқан тектоникалық құрылымдармен салыстырғанда көнелеу, көп уақыттар бойы жоғары көтерілуі нәтижесінде ашылып қалған, қазіргі кезеңде тектоникалық тұрғыдан салғырт тектоникалық құрылым.


  1. Array of array of <Элементтер типі>

  2. Array[индекстер типі]

  3. Array[индекстер типі] of <Элементтер типі>

  4. Array of<Элементтер типтері>

  5. Array of аrray of [индекстер типі]

10. Массив түрлері?

  1. Нақты, бүтін

  2. Ақиқат, жалған

  3. Статистикалы, динамикалық

  4. Символдық, логикалық

  5. Қарапайым, күрделі


ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру.
Блок тақырыбы (Заголовок блока; block header) - блоктың басында орналасып, ол жайлы мәліметтер беретін және операциялық жүйеде қолданылатын арнайы жазба. Мысалы, блок тақырыбында оған кіретін логикалық жазбалар саны көрсетілуі мүмкін.


Курс тақырыбы: 3.4 тақырып. Тізімдер компоненттері. Жиымдармен жұмыс

Сабақтың тақырыбы: Тізімдер және тіркелген тізімдер құру компоненттері

Жоспар:

  1. Тізім компонентінің түсінігі. Қарапайым тізім

  2. Аралас тізім

  3. Тізімдердің ортақ жалпы сипаттамасы


Тізім мәтіндік жолдар болып табылатын өзара байланысқан элементтердің реттелген жиынтығын білдіреді.

Қарапайым тізім элементтері орналасатын тіктөрбұрышты облысты білдіреді. Қарапайым тізіммен жұмыс жасау үшін ListBoxкомпоненті қызмет етеді. Тізімнің көрінетітн облысынан жолдардың саны асып кететін болса, онда жылжыту жолағы пайда болады. Жылжыту жолағының бағыты, сонымен қатар бағандарының саны Integer типті Colums қасиетіне тәуелді.

Жылжыту (Подкачка; paging, swapping) - виртуальдық жадтың беттерін немесе сегменттерін ауыстыру; осы сәтте жедел жадқа қажетті ақпаратты орналастыруды жасақтайтын жедел жад пен сыртқы жад арасындағы мәселелер тіркесін ауыстыру.
Мәтін (текст; text) - 1) баспаға шығаруға арналған пішімді немесе бастапқы түрдегі бедербелгілік мәліметтер бөлшегі; 2) хабардың алмастыру хаттамасының ерекшеліктерімен байланысы жоқ ақпарат бөлігі; 3) бастапқы программаның жазбасы.
Тәуелділік (Зависимость; dependence) функция мен оның аргументгері арасындағы қатынас; мәліметгер базасындағы мәліметтер ассоциациясы. Мәліметтер тәуелділігі (Зависимость данных (по данным); data dependence) - мәліметтер мен программаның өзара өсер етуі.
Компонентті орнатқанда бұл қасиеттің мәні автоматты түрде нөлге тең болады. Егерде Colums қасиетінің мәні бірден үлкен немесе тең болса, онда тізім облысында әруақытта горизонтальды жылжыту жолағы бар болады. Мысалы: екі жылжыту жолағы бар ListBox тізімін қарастырайық.



Procedure TForm1. Form Create (Sender: Tobject);

begin

ListBox1. Columns: = 0

SendMessage (List Box1. Handle, LB_SetHorizontalЕxtent, 1000, 0);

End;

Қарапайым тізімнің стилін TListBoxStyle типті Style қасиеті орнатады. Бұл қасиет келесі мәндердің бірін қабылдауы мүмкін:



    • lbStandard – cтандартты стиль;

    • lbOwnerDrawFixed – ItemHeight қасиетімен анықталатын шектелген биіктіктегі элементтерден тұратын тізім;

    • lbOwnerDrawVariable - әр түрлі биіктіктегі элементтері бар тізім.

Қарапайым тізім жиектен тұруы мүмкін немесе жиек болмауы мүмкін. Жиектің бар немесе жоқ болуын TBorderStyle типтіBorderStyle қасиеті анықтайды және ол келесі мәндердің бірін қабылдайды:

    • bsName –жиек жоқ;

    • bsSingle – жиек бар.

Одан басқа келесі негізгі қасиеттерге ие:


Қасиет

Қасиеттің сипаттамасы

Columns

Бағандар саны

TopIndex

Элементтің номерін басқару

Style

Қарапайым тізімнің стилін орнатады

BorderStyle

Қарапайым тізімде жиектің бар не жоқ болуы

Items

Жолдар массивін білдіреді және тізім элементтерінің саны мен қасиеттерін анықтайды

Count

Тізімдегі элементтер санын анықтайды

Sorted

Тізім элементтерін іріктеу (сорттау)

Selected

Таңдалынған жолдардың номерін анықтау

MultiSelect

Бірнеше жолды таңдап алу мүмкіндігін басқаратын қасиет

ItemIndex

Тізімнің жеке жолдарын тышқан және пернетақта көмегімен таңдап алу қасиеті

ExtendedSelect

Бірнеше элементті таңдау әдісін басқаратын қасиет


Қарапайым тізімнің әдістері төмендегідей:

Әдіс

Әдістің сипаттамасы

Жазылу форматы

Add

Бұл әдістің көмегімен тізімге жолдар қосуға болады

Add (const S:String) :integer

Insert

Index параметрімен анықталатын, позицияға номерлі жолдар қосуға болады.

Insert (Index:integer, const S:String), мысалы: ListBox1.Items.Insert(4,'613 топ');

Delete

Тізімнің элементтерін өшіру әдісі

Delete(Index:Integer)

Clear

Тізімнің барлық элементтерін өшіру




Assign

Бір обьектіні екінші обьектіге меншіктейді

Assign(Source:TRersistent)

Equals

Екі тізімде бірдей мәтіндік ақпараты бар жолдың бар не жоқ екенін анықтайды

Equals(String:TString):Boolean


Аралас тізім жөндестіру өрісімен тізімді біріктіреді, яғни пайдаланушы тізімнен қандайда бір мәнді таңдай алады немесе оны тізімнің өрісіне келесі қандай да бір мәнді енгізе алады.
Пайдаланушы (Пользователь; user, subscriber) - 1) асқа жүйенің ресурстарын пайдаланатын программа немесе жүйе; 2) терминал(пернетақта мен экран) арқылы электрондық машинамен бірлесіп әрекет жасайтын адам.
Delphi –де аралас тізіммен жұмыс жасау үшін ComboBox компоненті қызмет етеді.

Қарапайым тізімнің аралас тізімнен айырықшылығы:



  • аралас тізімде горизонталь жылжыту жолағы болмайды;
    Горизонтальдар - жер бетіндегі абсолюттік биіктіктері бірдей нүктелерді қосатын және жинақталғанда бедер нысанын беретін картадағы сызықтар. Қима биіктігін тандау бедердің, масштабтың сипатына және картаның арналу мақсатына байланысты.


  • аралас тізімнен бірғана мәнді таңдауға болады.

TСomboBoxStyle типтегі Style қасиеті аралас тізімнің сыртқы түрін анықтайды және Style қасиеті келесі мәндердің бірін қабылдауы мүмкін:

      • сsDropDown – жөндестіру өрісі бар ашылатын тізім.

Бұл жағдайда қолданушы тізімнен қандайда бір элемент таңдайды және таңдалынған элемент енгізу өрісіне шығады немесе енгізу өрісіне тікелей қандайда бір ақпаратты енгізуге болады;
Жағдай - адам әрекетінің , жан-жануарлар тіршілігінің, табиғат пен қоғамдағы өзгерістің, оқиғаның, т.б. айналадағы ортаның ықпалына тәуелділігін білдіретін философиялық ұғым. Табиғаттағы, қоғамдағы белгілі бір өзгерісті тудырушы алғышарт есебінде де қарастырылады.
Ақпарат Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.


      • сsSimple – жөндестіру өрісі әр кезде ашық тізім түрінде болады;

      • сsDropDownList – тізімнен элемент таңдауға мүмкіндік жасайтын ашылатын тізім;

      • сsOwnerDrawFixed - элементтері шектелген биіктіктегі тізім, оны Itemheight қасиеті орнатады;

      • сsOwnerDrawVariable - Itemheight қасиеті орнататын элементтері әр түрлі биіктіктегі тізім.

Integer типті DropDownCount қасиеті ашылатын тізімде бір мезгілде бейнеленетін жолдар санын анықтайды. Егерде қасиеттің мәні тізімдегі жолынан асып кететін болса, онда ашылатын тізімде автоматты түрде вертикаль жылжыту жолағы пайда болады. Керісінше тізімнің өлшемі DropDown қасиетінен аз болса, онда тізімнің көрінетін облысы автоматты түрде кішірейеді.

Boolean типті DroppedDown қасиеті тізімді ашу керектігін анықтайды. Егер қасиеттің мәні true болса тізім – ашылған, ал falseболса – жинақы түрде болады.

Мысалы: Тізімнің ашылуын немесе жинақтайтынын басқарады.



Procedure TForm1. SpiSokOpenClick(S:To);

begin

ComboBox2. DroppedDown: = true;

End;

Procedure TForm1. Spi Sok CloseClick(S: To);

begin

ComboBox2. DroppedDown: = false;

End;
Тізімдердің ортақ жалпы сипаттамасы.

Қарапайым және аралас тізім көптеген жақтары бойынша бір-біріне ұқсас қасиеттерден, әдістерден және оқиғадан тұрады. Тізімдер үшін Items қасиеті негізгі болып табылады. TStrings типті Items қасиеті жолдар массивін білдіреді және тізім элементінің саны мен оның мазмұнын анықтайды.

Мазмұн (Оглавление; table of Contents) - 1) мәтіндік құжаттың құрылымдық элементі. Беттердің нөмірі көрсетілген тақырыптардың тізімінен тұрады; 2) объектілердің атауы мен адресінен тұратын кесте.



TStrings класы базалық тип болып табылады және жолдар мен амалдар орындауға арналады. Тізімнің әрбір элементі жол болып табылады. Оларға Items жолдық массивінің номері арқылы рұқсат алуға болады. Тізімдегі элементтің ретін анықтау 0-ден басталады. Яғни, бірінші элементке рұқсат алу үшін Items [0], екінші элементке Items [1] түрінде жазылады.

Integer типті Count қасиеті тізімдегі элементтер санын анықтайды. Сонымен тізімнің бірінші элементі 0-дік номерге тең, ал соңғы элементі Count-1-ге тең болады.

Мысалы: ListBox1 тізімінің элементіне жаңа мәндер орнату.



Var n: integer;

For n: = 0 to ListBox1. Items. Count-1 do

ListBox1. Items [n]: = жол номері IntTostr [n];

Add, Integer әдістерінің көмегімен тізімге жолдарын қосуға болады.

Add ( const s:sting): Integer функциясы S – параметірімен берілген жолды тізімнің соңына қосады.

Мысалы ComboBox1 аралас тізіміне Button1 “кнопкасы басылады” деген “жолды қосу”

Procedure TForm1. Button1 Click(S: To);

begin

ComboBox1. Items. Add (Button1 кнопкасы басылады)



End;

Тізімнің элементін өшіру үшін Delete және Clear әдістері пайдаланылады. Яғни Delete (Index: Integer); процедурасы индекс параметрі мен берілген жолды өшіредді. Ал Clear процедурасы тізімнің элементінің барлығын өшіреді. Егер бірінші жолды өшшіру керек болса



ListBox1. Items Delete(4);

Perconal. Items Clear – тізім толық өшіріледі.

Assign (Source: TRersistent) – ббір объектіні екінші объектіге меншіктейді. Екі объектіде бір типті болу керек

Equals (String: T String): Boolean - Функциясы екі тізімде бірдей тектес ақпаратты бар жолдың бар немесе жоқ екенің анықтайды. Егер типі болса функция типі жоқ болса процедура.
ІV. Тәжірибелік жұмысты орындау


  1. Жаңа сабаққа арналған тәжірибелік жұмыс үлгісін көрсету және түсіндіру

  2. Өздік тәжірибелік жұмысты орындау


1.Жаңа сабаққа арналған тәжірибелік жұмыс үлгісін көрсету және түсіндіру

Мысалы: 4 адамның фамилиясынан тұратын тізім құрыңыз (Ерланов, Арманов, Берикова). Тізімге Ерлановтан кейін Арманов фамилиясын қосыңыз. Ерлановты программалық жолмен өшіріп тастаңыз.



Есептің шешімі № 1

procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);

begin

Button1.Caption:='dobavit';



Button1.Font.Style:=[fsBold];

ComboBox1.Items.Add('Сидоров');

ComboBox1.Items.Add('Иванов');

end;


procedure TForm1.Button2Click(Sender: TObject);

begin


Button2.Caption:='удалить';

Button2.Font.Style:=[fsbold];

Button2.Font.Size:=14;

Combobox1.Items.Delete(1);

end;

end.


2.Өздік тәжірибелік жұмысты орындау
Тізімдермен жұмыс

Мақсаты: Бағдарлама құруда comboBoxListBox қолдану және оның қасиеттерін өзгерту

Тапсырма №1.Фамилия бойынша телефон номерін анықтайтын тізімдерден тұратын бағдарлама құрыңыз

Жұмысты орындау технологиясы:

    1. Delphi-ді іске қосыңыз.

    2. Форма бетіне ListBox1, Label1, Label2 және Button1 компоненттерін орналастырыңыз.

3. Button1 компонентінің Caption қасиетіне “Анықтау” деп өзгертіңіз. Font (Шрифт) қасиетінің ішкі Size (Размер)қасиетіне 14 деп қойыңыз.

4. Label1 компонентінің Caption қасиетіне “Выберите из списка фамилию” деп жазыңыз. Font (Шрифт) қасиетіне Size (Размер) 18 деп қойыңыз.

5. Items қасиеті арқылы келесі тізімдерді енгізіңіз (Кыдырбаева Г.Т., Кастеева Г.Д., Кульсеитова Ш.С., Керимбаева Г.Т.). Тізімнің Font (Шрифт) қасиетіне Size (Размер) 14 деп қойыңыз.

6. Button1 батырмасын басу арқылы келесі код бағдарламасын жазыңыз:



procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);

begin

if ListBox1.Selected [0] then

label2. Caption:= '25-35-25'

else if

listbox1. Selected [1] then

label2.Caption:= '30-65-45'

else if

listbox1. Selected [2] then

label2.Caption:= '22-65-35'

else if

listbox1. Selected [3] then

label2.Caption:= '25-65-45'

End;

end.

7. Қосымшаны орындауға жіберініз. қосымшаны орындау үшін Run/Run (Саймандар панеліндегі пиктограммалық батырманы басуға болады) немесе F9 функциялардың клавишасын басамыз.




Тапсырма №2.

1. Төменде берілген бағдарламалық код арқылы келесі тапсырманы жеке өзіңіз орындаңыз:



Форманы жіберудегі терезе:



Бағдарламалық коды:

procedure TForm1.FormCreate(Sender: TObject);

begin

caption:='комбинированный список';

comboBox1.Items.Add('stRectangle');

comboBox1.Items.Add('stSquare');

comboBox1.Items.Add('stRoundRect');

comboBox1.Items.Add('stRoundSquare');

comboBox1.Items.Add('stEllipse');

comboBox1.Items.Add('stCircle');

comboBox1.Style:=csDropDownList;

comboBox1.ItemIndex:=0;

shape1.Brush.Color:=clYellow;

end;

procedure TForm1.ComboBox1Change(Sender: TObject);

begin

shape1.Shape:=TshapeType(ComboBox1.ItemIndex);

end; end.
V.Сабақты бекіту

Жаңа тақырыпты бекіту сұрақ-жауап түрінде өтеді.


VІ. Сабақты қорытындылау, студенттерді бағалау

Бағалау: Тест жұмыстарының нәтижесі, жаңа тақырыпқа арналған тәжірибелік жұмысты орындау және жалпы сабаққа қатысуы бойынша бағалау.
Бағалау, экономикада - материалдық игіліктердің құнын анықтау мақсатында жүзеге асырылатын іс-әрекеттердің жиынтығы.

VІ. Үйге тапсырма беру

  • С.Бобровский «Delphi 7», 123-124 бет, қайталау

  • Тізім компоненттерін пайдаланып, қарапайым программа құру. (Мысалы: Түстер тізімін құру. Объектінің түсі таңдалынған түске сәйкес түсін өзгертетін бағдарлама)


Оқытушы __________ М.Е. Рахымжанова


жүктеу 126.83 Kb.