Главная страница
Контакты

    Басты бет


Пән бойынша бағдарламасының

жүктеу 420.25 Kb.



жүктеу 420.25 Kb.
бет1/3
Дата01.04.2018
өлшемі420.25 Kb.

Пән бойынша бағдарламасының


  1   2   3
Пән бойынша бағдарламасының (SYLLABUS) титул парағы Нысан ПМУ ҰС Н 7.18.419 Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті Құрылыс материалдарын өндіру және стандарттау кафедрасы SM 1207 Құрылыс материалдары пӘнІ бойынша бағдарламасы (SYLLABUS) Павлодар, 2013 ж.
Стандарттау, үлгіқалыптау (ағылш. standardization) - есептеуіш техниканың аппараттық және программалық құралдарын ерекшелігі бойынша өндіру мен пайдалану тұрғысында қабылданған келісім; стандарттарды, нормалар мен ережелерді және т.б.
Мемлекет - белгілі бір аумаққа иелік етіп, сол жердегі халықтың еркін дамуына мүмкіндік беретін, қоғам табиғатынан туындайтын ортақ істерді атқаруға қажетті басқарудың жоғарғы дәрежеде ұйымдасқан жүйесі, саяси билік ұйымы.
Пән бойынша бағдарламасын (Syllabus) бекіту парағы Нысан ПМУ ҰС Н 7.18.419 БЕКІТЕМІН Сәулет-құрылыс факультетінің деканы _______ Күдерин М.Қ. 20__ ж. «___»________ Құрастырушы: __________ т.ғ.к., доцент Б.Ч. Кудрышова Құрылыс материалдарын өндіру және стандарттау кафедрасы 5В073000 «Құрылыс материалдарын, бұйымдарын және конструкцияларын өндіру» мамандығының студенттеріне арналған SM 1207 Құрылыс материалдары пӘнІ бойынша БАҒДАРЛАМАсы (Syllabus) Бағдарлама 20___ ж. «____»__________бекітілген жұмыс оқу бағдарламасының негізінде әзірленген. 20___ ж. «___»___________ кафедра отырысында ұсынылған. Хаттама № _____ Кафедра меңгерушісі _____________ В.Т. Станевич «___»_________20___ ж. Сәулет-құрылыс факультетінің оқу-әдістемелік кеңесімен құпталған 20___ ж. «___»_____________ хаттама №_____. ОӘК төрайымы _______________ Г.А. Жукенова «___»__________20___ ж. 1. Оқу пәнінің паспорты Пәннің атауы «Құрылыс материалдары» Міндетті компонент пәні Кредиттер саны және оқу мерзімі Барлығы – 3 кредит Курс: 1 Семестр: 2 Барлығы: аудиториялық сабақтар – 45 сағат Дәрістер – 15 сағат Тәжірибелік сабақтар – 30 сағат СӨЖ – 90 сағат ОСӨЖ – 22,5 сағат Жалпы еңбек сыйымдылық – 135 сағат Бақылау түрі Емтихан – 2 семестр 2 Оқытушы туралы мәлімет және байланысу ақпараттары: Мусаханова Салтанат Татарбековна «Құрылыс материалдарын өндіру және стандарттау.
Мәліметтер (данные; data) - автоматты құралдардың көмегімен, кей жағдайда адамның қатысуымен, өңдеуге I ыңғайлы түрде берілген мағлұмат. Мәліметтердің кірістік, шығыстық, басқару, проблемалық, сандық, мәтіндік, графикалық және т.б.
» кафедрасының аға оқытушысы. «Құрылыс материалдарын өндіру және стандарттау» кафедрасы С.Торайғыров атындағы ПМУ Д-302 корпусында, тел. 8-(7182) 67-36-59 орналасқан. Сабақтарды өткізу орны мен уақыты – аудиториялық сабақтар, межелік бақылау және емтихандық сессия бекітілген кестеге сәйкес жүргізіледі. 3. Нысан, мақсаттары мен міндеттері «Құрылыс материалдары» пәні «Құрылыс материалдарын, бұйымдарын және құрастырылымдарын өндіру» мамандығы бойынша студенттерге оқыту жоспарының арнайы мамандық үшін таңдау бойынша компонентіне жатады.
Бақылау - зерттеу не тексеру әдісі. Бақылау арнайы жоспар бойынша жүргізіледі. Жоспарда Бақылаудың мақсаты мен міндеттері, объектісі (сабақ, саяхат, лабораториядағы, шеберханадағы, оқу-тәжірибе учаскесіндегі оқушылардың жұмыстары), жүргізу әдісі мен жолдары дұрыс көрсетілуі тиіс.
Уақыт - өлшемдер жүйесінің оқиғаларды реттеу, олардың ұзақтығын және араларындағы интервалдарын сипаттауда, және нәрселердің қозғалысын сипаттауда пайдаланатын маңызды мүшесі. Уақыт мифология, философия және ғылымның әр салада пайдалану үшін қарама-қайшылысыз сипаттау, зерттеу нысаны болып, талай-талай ұлы ғалымдарды өмірге әкелген.
Мақсат - белгілі бір межеге қол жеткізуге бағытталған әрекеттің ой-санадағы көрінісі. Мақсат ойлау нәтижесінде болашақты алдын ала болжау арқылы туатын мұрат, ішкі қозғаушы күшті білдіреді. Мақсатқа жету үшін әр түрлі іс-әрекеттер мен қимылдар жасалады.
Пән нысаны «Құрылыс матераиладары» пән нысаны құрылыс материалдарды сынау, өндіру және бақылау тәсілдері. Пәннің мақсаты - «Қүрылыс материалдары » пәннің мақсаты күрылыс материалдарының әрқайсысын теориялық жэне практика түрінде, материалдың ерекшеліктері мен қасиеттерін, технологиясын, қүнын және т.б. жақсы білетін жоғары квалификациялы маман дайындау. Пәннің міндеттері - әрбір материалдың спецификалық ерекшеліктерін оқып білу, техникалық процесстің заңдьшығын керсету мен талдау, материал сапалылығын қамтамасыз ету, конструкциядағы материалдың үзаққа төзімділігі мен сенімділігін болжау. 4. Білімге, дағдыға, іскерлікке және біліктілікке талаптар Осы пәнді оқып меңгеру нәтижесінде студенттер: білу керек: күрылыс материалдарының номенклатурасын; қүрылыс материалдарының қасиеттерін және қүрылым ерекшеліктерін; өндірістің шикізат ресурстарын; технологиялық операция жағының маңыздылығын; істей білу керек: - қүрылыс материалдардың қасиеттерін анықтау әдістерін өткізу;
Шикізат бұрын еңбек әрекетіне түскен және одан әрі өнделуге тиіс еңбек заттары (мысалы, қазылған кеніш, қырқылған жүн); әдетте, шикізат қайсыбір өнеркәсіп саласына: жеңіл, тамақ, т.б. арналған деп ұғынылады; табиғи ресурстардың, негізінен, пайдалы қазбалардың өндірісте пайдаланылатын бөлігі.
Ресурс (Resource) - процеске немесе пайдаланушыға бөлінетін есептеуіш жүйенің логикалық немесе физикалық бөлігі: орталық процессор уақыты, жедел немесе сыртқы жад аймағы, логикалық немесе физикалық сыртқы құрылғы.
Әдіс , метод (гр. 'μέθοδος',methodes зерттеу не тану жолы, бір нәрсеге жетудің жолы) - көздеген мақсатқа жетудің тәсілі, тәртіпке келтірген қызмет жүйесі. Әдіс философияда зерттелетін нәрсенің ойша нұсқасын жасау үшін қажетті таным құралы болып табылады.
- күрылыс материалдар және бұйымдарды пайдалану мен өңдеп шығару жүмыстарын өткізу. дағдыларын иеленуі керек: құрылыс материалдардың қасиеттерің анықтау мен салыстыруопределения и сравнения свойств строительных материалов. құзыретті болуы керек: құрылыс материалдар өндіру мен казіргі кездегі номенклатура саласында. 5. Пәнді оқытудың пәндік жоспары Сабақ түрлері бойынша академиялық сағаттарды бөлу № рс Тақырыптардың атауы Сабақтың түрлері бойынша сағаттар саны СӨЖ дәріс-тер прак Барлығы Оның ішінде СӨЖО 1 2 3 4 5 6 1 Кіріспе 0,5 1 6 2 2 Құрылыс материалдарының негізгі қасиеттері 1 2 6 2 3 Табиғи тасты материалдар 1 1 4 2 4 Керамикалық бұйымдар 1 2 6 2 5 Шыны және шыныдан жасалған бұйымдар 0,5 1 4 1 6 Бейорганикалық байланыстырғыш заттар 2 2 6 1 7 Бетон 2 2 6 1 8 Құрылыс ерітінділері 0,5 2 4 1 9 Асбестцементті бұйымдар 0,5 2 4 1 10 Автоклавты материалдар мен бұйымдар 0,5 2 4 1 11 Ағаш материалдары мен бұйымдары 1 2 4 1 12 Органикалық байланыстырғыш заттар және олардың негізгі қасиеттері 1 2 6 1 13 Полимерлі материалдар мен бұйымдары 1 2 6 1 14 Жылуоқшаулағыш материалдар мен бұйымдары 1 1 6 1 15 Акустикалық материалдары 0,5 2 6 1 16 Лак және бояу материалдары 0,5 2 6 1 17 Металл материалдары мен бұйымдары 0,5 2 6 1,5 Барлығы: 135 (3 кредит) 15 30 90 22,5 6. Дәріс сабақтарының мазмұны 1 тақырып – Кіріспе. Құрылыс материалдары туралы жалпы түсінік Жоспар 1 Құрылыс материалдары туралы жалпы түсініктері. 2 Құрылыс материалдардың жіктелуі. 1 Табиғи материалдар минералдық және органикалық болып жіктеледі.
Бізді қоршаған орта: жан-жануарлар мен өсімдіктер, Жер мен Ай, Күн мен алыстағы жұлдыздар - осылардың барлығы да табиғат деген ауқымды ұғымды білдіреді.
а) Минералдық табиғи материалдарға тау жынысынан жасалатын ұсақталған тас кесектері, іргетас қалайтын жалпақтау тас, дұрыс пішінді тас пен блок, үйдің іші-сыртын қалайтын тастар, ыстыққа және химиялық әсерге төзімді түрлі материалдар, құм, құмдық гравий, гравий, жеңіл қабырға қалайтын тастар және т.б. жатады. б) Органикалық материалдарға табиғи битум, жертезектен және ағаштан жасалынатын бұйымдар жатады. 2 Жасанды материалдар. а) Саздың түр-түрін күйдіру арқылы алынатын материалдар – керамикалық кірпіштер, тастар, қаптаушы плиталар, плиткалар, жеңіл толтырушылар (керамзит, вермикулит, перлит) және т.б.
Вермикулит (лат. vermiculus - шылаушын) – силикаттар класының гидрослюдалар тобындағы минерал. Хим. формуласы шамамен (Mg,Fe+2,Fe+3)3[(Sі,Al)4O10]•(OH)2•4H2O, силикаттар класының қабатгы типіне жататын минерал.
Минералдық жыныстарды өндіріс қалдықтарын балқыту арқылы алынатын бұйымдар – шынылар, блоктар, плиталар, ситаллдар. б) Минералдық байланыстырушы негізінде жасалынатын бетондар, темірбетон бұйымдары мен конструкциялары. в) Органикалық байланыстырушылар негізіндегі төбе жапқыш материалдар – рубериодтар, пергаминдер, тольдер, асфальтті бетондар. г) Полимерлер негізіндегі – ағашталшықты плиталар, ағаш жоңқалы плиталар, еден және қабырға қаптаушы плиткалар, линолеумдер, түрлі жылу қоршаушы, герметикалық және басқа материалдар. д) темірден, құрыштан, алюминийден, қорытпадан жасалған бұйымдар мен конструкциялар. е) композициялық асбест-цемент, полимербетон, шыны және ағаш пластиктары негізінде алынатын түрлі материалдар мен бұйымдар. Ұсынылатын әдебиет: [1,4]. 2 тақырып - Құрылыс материалдарының негізгі қасиеттері Жоспар 1 Материалдардың физикалық қасиеттері.
Жоғары молекулалы қосылыстар немесе полимерлер (гр. πολύ- - көп, μέρος - бөлік, бөлігі) - молекула құрамында өзара химикалық немесе координаттық байланыстармен қосылған жүздеген, мыңдаған атомдары бар және өздеріне ғана тән қасиеттермен ерекшеленетін заттар тобы.
Физика (көне грекше: φύσις - табиғат) - зат әлемді және оның қозғалысын зерттейтін ғылым. Бұл жөнінде физика күш, энергия, масса, оқтама т.б. сияқты тұжырымдамалармен шұғылданады.
2 Материалдардың физикалық процестерге қатынасын білдіретін қасиеттері. 3 Материалдардың химиялық қасиеттері. 4 Материалдардың технологиялық қасиеттері. 1Физикалық қасиеттер. а)Нағыз тығыздық (ρ)– абсолютті тығыз қалпындағы материалдардың бірлік көлеміндегі масса, гсм3, кгм3 мұндағыт – материалдың массасы; г, кг; Va – тығыз қалпындағы материал көлемі, см3, м3. б) Орташа тығыздық – табиғи қалпындағы материалдың кеуегі, жарығы, қуысы қосылып есептелінген бір өлшем көлеміндегі материалдың массасы, кгм3, гсм3 Мұндағы т – материал үлгісінің массасы, г, кг; V – табиғи қалпындағы материал үлгісінің көлемі, см3, м3. Орташа тығыздықты дұрыс немесе дұрыс емес пішінді материал үлгісі арқылы анықтайды (куб, призма немесе материалдың түйіршік, кесек сынығы). в) Сусымалы материалдың салулық тығыздығы (ρс) – салынған қалпындағы материалдың массаның оның көлеміне қатынасы, кгм3 Мұндағы т1 – сыйымдылықтың материалмен қоса массасы, кг; т – бос сыйымдылықтың массасы, кг; V – сыйымдылықтың көлемі, м3. Материалдың кеуектігі (К) – оның көлемінің кеуекпен толтырылған дәрежесі, пайызбен : Мұндағы ρт – материалдардың тығыздығы, кгм3 ρ – нағыз тығыздығы, кгм3. Кеуектер деп сумен немесе ауамен толтырылған ұя тәрізді майда қуыстар торын айтады. (мрамор, базальт К=0,2-0,8; керамзит, газдыбетон, минералдық мақта К=60-98. а) Ашық кеуектілік – су сіңіретін кеуектер (қуыстар) көлемдерінің қосындысының материалдардың жалпы көлеміне қатынасы (Ка) Мұндағы т1 және т2 – материалдардың құрғақ және су сіңірген қалпындағы массалары, г;
Май - организмге қуат беретін астың жұғымы. Май ақуыздарды, минерал тұздарды, сондай-ақ майды ерітетін витаминдерді организмнің қалыпты сіңіруіне қажет. Тамақтық рационында майдың болуы әртүрлі тағамдардың дәмділігін жақсартып, тәбетті арттырады.
Ашық кеуектілік - тау жынысытардағы бір-бірімен өзара байланысқан кеуектер көлемінің сол тау жынысытардың жалпы көлеміне қатынасы. Нашар дәнекерленген құмтастардың Ашық кеуектілік. көрсеткіші мен нақты кеуектілік көрсеткіші бір-біріне сәйкес келеді десе де болғандай.
V – материалдың жалпы көлемі, см3; ρн2о – су тығыздығы. б) Жабық кеуектер– (закрытая пористость характеризует объем закрытых пор в объеме материала) Материалдардың физикалық процестерге қатынасын білдіретін қасиеттері Су сіңіргіштігі және гигроскопиялығы. Материал суды өзіне сіңіру арқылы (су сіңіргіштігі) немесе ауадағы буды тартумен (гигроскопиялық ылғалдануы) суланады. Материалдың су өткізгіштігі – оның қысым астында денесінен су өткізу қабілеті. Материалдың қысымдықпен суды денесі арқылы өткізгіштігі сүзілу коэффициентімен сипатталады, м3сағ, оны мына формула бойынша анықтайды. Газ және бу өткізгіштігі – материал ірі және майда кеуекті болғандықтан, газды және буды созылмалы сұйықтанған қалпында да және молекулалық ағымымен де қабаттастырып, денесі арқылы жетелеуі мүмкін.
Созылмалы - бұл бірден жазылып кете коймайтын, емдік шараларды қолданып үнемі сақталып жүруді қажет ететін ауруларға қолданылатын термин.
Жылу өткізгіштігі – материалдың өзінің қалыңдығы арқылы жылу жіберу қабілеті. Жылу өткізгіштік қасиет бүкіл жылу қоршаушы материалдар мен бұйымдар тобы үшін де, үйлердің қабырғасын көтеруге және төбесін жабуға жұмсалатын бұйымдар мен конструкциялар үшін де негізгі көрсеткіштердің бірі, калорий немесе Дж Материалдардың химиялық қасиеттері Материалдың химиялық қасиеті оның айналадағы заттармен химиялық әрекеттесу қабілетін немесе оны қоршап тұрған ортадағы заттар инертті болған жағдайда, өзінің қасиетін және структурасын сақтай алу қабілетін сипаттайды. Ерігіштік – заттардың белгілі бір ортада молекулалық және иондық дисперсиялар құру қабілеті. Минералдық заттар үшін – су, бензин, спирт, скипидар және т.б.
Жағдай - адам әрекетінің , жан-жануарлар тіршілігінің, табиғат пен қоғамдағы өзгерістің, оқиғаның, т.б. айналадағы ортаның ықпалына тәуелділігін білдіретін философиялық ұғым. Табиғаттағы, қоғамдағы белгілі бір өзгерісті тудырушы алғышарт есебінде де қарастырылады.
Минералдық заттар - басқаша күлді элементтер деп аталады, себебі өнімді жандырған соң күл түрінде қалады. Күлді элементтер адам организмі үшін маңызды орын алады: ткань құрамына кіреді, зат алмасуға, ферменттерді, гормондарды, ас қорыту сөлін түзуге қатысады.
заттардың ерігіштік өлшемі ретінде олардың қаныққан ерітіндідегі граммлитрмен өлшенетін концентрациясы.
Ерігіштік - заттың белгілі бір еріткіште еру қабілеті. Белгілі бір жағдайдағы заттың ерігіштігінің сипаттамасы ретінде оның қаныққан ерітіндідегі концентрациясы алынады. Сондықтан ерітіндінің құрамын қалай сипаттаса, ерігіштікті де сан жағынан солай сипаттайды.
Адгезия – бір материалдың басқа материал бетіне жабысу қасиеті. Екі түрлі материалдың адгезиясы олардың табиғатына, түйіршіктерінің пішініне және бетінің қалпына, бір-біріне тиісу жағдайына және т.б. факторларға байланысты болады.
Фактор, экологияда - 1) процестердің қозғаушы күші немесе оларға ықпалы бар жағдай, қайсыбір процестегі, құбылыстағы мәнді жағдай; 2) факторлық талдауда зерттелетін айнымалы шамалар арасындағы корреляция өрнегінің көрінісі.
Сорбция – екі фазаның аралық жиегінде заттың концентрациясының өзгеруін сипаттайды.
Аралық (лат. intervallum) - Cаптағы, ұрыс алдындағы, ұрыстық және жорықтық реттегі әскери қызметшілердің, қарулардың, машиналардың, ұшу апараттарының, кемелердің, сондай-ақ бөлімшелер мен бөлімдердің арасындағы майданшеп бойынша қашықтық; Көршілес қарулар снарядтарының көрші түсу нүктелері арасындағы майданшеп бойынша кашықтық; Зениттік басқарылатын ракеталарды жіберу, сондай-ақ торпедалар жіберу кезіндегі аралық үзіліс; Бірінен кейін бірі ұшқан ұшақтардың (тікұшақтардың) бір шектен не бір нүктеден кезектесе ұшып өтуге тиіс кауіпсіз уақыт аралығы.
Адсорбция – көмірдің және басқа өатты немесе сұйық заттардың өз беттеріне буды, газды және еріген заттарды ұстау қабілетін айтады. Технологиялық қасиеттер Материалдардың кейбір технологиялық операцияларға икемделіп, физикалық қалыптарын, структураларын, фактураларын қажетті бағытта өзгертуі және керекті пішіні мен мөлшерін қабылдау қабілеттері олардың технологиялық қасиеттерін сипаттайды. Масса созымталдығы – сыртқы күш әсерінен тұтастығын бұзбай деформациялану және қажетті пішінді қабылдау қабілетімен сипатталады. Конструкцияның жылу тұрақтылығы, яғни ұзақ уақыт бойы тұрақты температуралық режимді сақтау қабілеті. Жылу тұрақтылық материалдың жылу сыйымдылық және жыылу өткізгіштік шамаларымен анықталады.
Деформациялау (Деформирование) - дайындаманың массасы өзгермей өлшемі және түрін өзгертетін процесс.
Жылу сыйымдылығы - дене температурасын 1°С-ге немесе 1 калорияға жоғарылату үшін берілетін жылу мөлшері. Яғни, дененің (заттектің) қандай да бір процестегі күйінің мардымсыз шексіз өзгерісі кезінде алатын жөне оларға температураны жоғарылату үшін қажет болатын жылу мөлшері.
3 тақырып - Табиғи тасты материалдар Жоспар 1 Табиғи тастардың жіктелуі. 2 Магмалық тау жыныстардың басты түрлері олардың құрылыстық қасиеттері. 3 Шөгінді тау жыныстарының басты түрлері және құрылыстық қасиеттері. 4 Метаморфтық тау жыныстары және олардың құрылыстық қасиеттері. Табиғи тас материалдары және бұйымдары деп тұтас жатқан тау жыныстарын қарапайым механикалық өңдеу (жару, тілу, ұсақтау, т.б. тәсілдер) арқылы алынатын плиталар, блоктар, қаптағыш материалдар, жолға төселінетін кесек және жалпақ тастар, жол жиек тастары, қиыршықтас, ұсақталған құм т.б. сол сияқты өнімдерді айтады. Құрылыс саласында кең қолданылатын табиғи тас материалдарын төмендегінше үлкен 2 топқа жіктеуге болады: 1 Құрылыста тікелей қолданылатын материалдар мен бұйымдар: үйлерді және ғимараттарды, өзен жағаларын, көпірлерді және т.б. инженерлік құрылыстарды қаптауға, жол және гидротехникалық құрылыстарына, үйлердің қабырғаларын көтеруге өнеркәсіптік үйлердің еденін төсеуге, басқыш алабын құрамдауға, құрылыс ерітінділері мен бетондарға толтырушы ретінде және т.б.
Гидротехника (гр. һуdor - су және техника) - су ресурстарын зерттеу, суды шаруашылықтың әртүрлі салаларында пайдалану, су тасқынынан қорғайтын инженерлік құрылыс салу мәселелерімен шұғылданатын ғылым мен техника саласы.
Инженер - инженерлік іспен айналысатын, ғылыми білімін, математиканы және өнертапқыштығын қолданып, техникалық, қоғамдық және коммерциялық проблемалардың шешімін табумен айналысатын маман. Инженерлер материалдарды (заттар), құрылымдарды және жүйелерді олардың тиімділігі, заңға сәйкестігі, қауіпсіздік мәселесі және бағасы себепті туындайтын шектеулерді ескере отырып жобалайды.
көптеген мақсаттар үшін пайдаланады; 2 Құрылыс материалдар өнеркәсібінде жасанды материалдар шығару үшін (керамика, шыны, минералдық байланыстырғыштар) шикізат ретінде қолданылатын минералдық жыныстар. Магмалық тау жыныстардың басты түрлері олардың құрылыстық қасиеттері. Магмалық тау жыныстар 3 түрге бөлінеді: тереңдіктер (интрузивті), ақтарылғандар (эффузивті) және жанартаулық.
'Жанартау,вулкан - Жер қабатының тереңдегі жарылыдары мен жарықтарынан оның бетіне шығатын балқыған тау жыныстары мен ыстық газдардың геологиялық құрамалары. Төбесінде шұңқырға ұқсас кратері не ойысы бар, көбінесе конус немесе күмбез тәріздес болып келетін геологиялық түзілім.
Тереңділік тау жыныстарына ортақ қасиет – кеуектілігінің аздығы, тығыздығының және мықтылығының жоғарылығы, су сіңірімділігі төмен, аязға төзімді, жылу өткізгіштік коэффициенті жоғары. Гранит және оған жақын тау жыныстары кварцтен, дала шпаттарынан, слюдалардан, мүйізді қоспалардан немесе авгиттен тұрады.
Слюдалар - қабатталған құрылымды алюмосиликаттардан тұратын минералдар тобы.
Табиғатта ең көп таралған жыныс. Гранит тығыздығы және қысқандағы мықтылығы жоғары болғанмен, омырылғыш келеді, себебі оның созғандағы мықтылығы қысқандағы мықтылығынан 40-60 есе төмен; су сіңіргіштігі 1, аязға төзімділігі 200 циклден жоғары, жақсы өңделеді, үйкеліске шыдамды. Граниттен құрылыста сулық жағаларды беріктеуге, көпірдің тіреулерін, үйлердің цокольдарын қаптауға және беріктігі, аязға төзімділігі жоғары бетондар үшін қиыршықтас жасауға кең қолданылады. Сиениттер гранитке қарағанда, кварцтен емес көпшілігінде дала шпаттарынан және күңгірт-қара түске боялған минералдардан (15) тұрады. Түстері дала шпаттар түстеріне байланысты қызғылт, сұр және көкшіл өңді болып келеді. Қолдануы және физикалық-механикалық қасиеттері бойынша сиенит гранитке ұқсас, айырмашылығы оңай өңделеді және табиғи факторларға онша төзімді емес. Диориттер және кварцтық диориттер майда және орташа түйіршікті құрылысымен, сұрлау, күңгірт-көктеу түсімен сипатталады.
Диорит (грек. dioriso - бөлемін) - интрузиялық орта магмалық тау жынысы. Ол негізінен орта плагиоклаз бен горнблендтен тұрады. Қалыпты диоритте плагиоклаз 65-70%, горнбленд 30-35% құрайды. Егер плаглиоклаз бүл мөлшерден артық болса, онда диорит лейкократты немесе лейкодиорит деп, егер керісінше фемалық минерал артық болса, онда диорит меланократты немесе меланодиорит деп аталады.
Диоритте дала шпаты басымдау, күңгірт-қара түске боянған минералдардың мөлшері 25 дейін болады. Құрылыстық-техникалық жағынан гранит пен сиениттен кем соқпайды. Қайта мықтылығы бойынша граниттен басымдау. Жақсы жылтылдатылады, қиын өңделінеді, үйкеліске төзімді. Габбро 50 дейін дала шпаттарынан және қара-қоңыр түстегі минералдардан тұрады. Сондықтан түсі күңгірт-сұрлы, қоңыр, сұр болып кездеседі. Оның түрлесі – плагиоклаздан тұратын лабрадорит.
Лабрадорит- түгелге жуық Лабрадор минералынан тұратын толық кристалды лейкократты габбро; кейбір әдемі түрлері қаптама тас ретінде қолданылады..
Плагиоклаздар (грек. plagіos - қиғаш, klasіs - сындыру) - қаңқалы құрылымды силикаттардың дала шпаттарына жататын минералдар тобы. Плагиоклаздар табиғатта өте көп тараған, көптеген тау жыныстарын түзеді.
Бұл жыныс өте көрнекті өңдеуші материал. Оны ерекше бағалы қаптаушы плиталар жасау үшін пайдаланады. Шөгінді тау жыныстарының басты түрлері және құрылыстық қасиеттері. Құмдарды толықтырғыш ретінде бетондарда және ерітінділерде, кеуекті және тығыз автоклавты бұйымдар жасау үшін, жол астына төсеу үшін, темірі аз құмдарды шыны өнеркәсібінде қолданады. Гравий түрлі тау жыныстарының мүжілгендігінен пайда болған бос қабаттағы жыныс, түйіршік мөлшері – 5-150 мм аралығында. Гравийді төмен маркадағы (М300 дейін) бетондар алу үшін, үй іргесінің астына, теміржол және автожол төсеміне пайдаланады. Саздар мөлшері 0,01 майда түйіршіктерден тұрады. Саздар галлуазит, каолинит, монтмориллонит және т.б. минералдар негізінде топталады. Сазды керамика бұйымдарын жасау үшін, әктің орнына
  1   2   3


жүктеу 420.25 Kb.