Главная страница
Контакты

    Басты бет


Оқушылардың қабілеті мен дарындылығын психологиялық диагностика арқылы анықтау және дамыту

жүктеу 32.46 Kb.



жүктеу 32.46 Kb.
Дата15.09.2018
өлшемі32.46 Kb.

Оқушылардың қабілеті мен дарындылығын психологиялық диагностика арқылы анықтау және дамыту


Оқушылардың қабілеті мен дарындылығын психологиялық диагностика арқылы анықтау және дамыту. Қазіргі кезде тәуелсіз мемелекіміздің алдыңда жас ұрпаққа берілетін білім мазмұның жаңарту және оны игеру мәселесі ерекше орын алып отыр. ХХІ ғасыр-білім ғасыры, бәсеке ғасыры, еліміздің дүниежүзілік өркекниетке ұмтылған өрлеу ғасыры. Нарықтық экономиканың өмірге дендеп енуіне байланысты оқу-тәрбие жұмысына өзгерістер енгізілуде.
Психология - адамның жеке бірлік ретіндегі психикасын, өзінің сан−алуан сезім, аффективтік, интеллектуалды, басқа да туа біткен функцияларымен бірге сыртқы ортамен өзара әрекетін зерттейтін ғылым, кей-кезде адам мінез-құлығын зерттеу деп те анықталады.
Диагностика (техникалық) - техникалық ақауларды іздестіруге жөне анықтауға арналған теория, әдістер және жабдықтар туралы ілім.
Экономика (гр. Οικονομία - үй шаруашылығын жүргізу өнері) - материалдық игіліктерді өндіру, айырбастау, бөлу және тұтыну үрдісі кезінде адамдар арасында пайда болатын өндірістік қатынастар.
Ұлтымыздың алтын кені болатын дарынды балаларды тәрбиелеудің негізгі орталығы – мектеп. Ж.Аймауытовтың пікірінше, адам өмірге өзіндік табиғи қасиеттермен, қабілеттеріменен келеді. Ал баланың бойындағы туа біткен қасиеттерді дамытатын оқу мен тәрбие. Қабілетті, дарынды балаларды айқындау, оларды топтастырып, белгілі сала бойынша тереңдетіп оқыту, әсіресе ұлттық дәстүрімізбен мәдениетіміздің бойына сіңіре тәрбиелеу және дамыту қажет. Дарынды балаларды оқыту мен тәрбиелеу ұйымдастырудағы басты міндет – балалардың қабілеттері мен таланттарын жан – жақты аша түсу үшін дарындылық ерекшеліктерін (түрі, деңгейі т.б.
Бала - әке-шешенің перзенті, ұрпағы. Жыныс ерекшелігіне қарай ұл, қыз, жас шамасына қарай: нәресте, сәби, бөбек, балдырған, жеткіншек, жасөспірім болып жіктеледі. Ұл-қыздың жарық дүниеге келген сәтінен бастап кәмелетке толғанға дейінгі кезеңі Бала ұғымына сияды.
ДЕҢГЕЙ (Уровень; layer, level) - абстракциялы дерексіздік дәреже; иерархиялық құрылым қабаты; осы желімен орындалатын белгілі бір мәселелер кешенін сипаттайтын есептеуіш желі қүрылымының логикалық қабаты,
) анықтау мен айқындау болып табылады. Дарынды балаларды анықтау – баланың дамуын таңдаумен байланысты ұзақ процесс. Дарындылықты қандай да бір әдіспен анықтау мүмкін емес (мысалы, сынақтан өткізу). Дарынды баланы тәрбие беру мен оқыту барысында біртіндеп, сатылап анықтау қажет. Баланың дарындылығын бағалағанда қателесу ықтималдылығын барынша төмендету қажет, өйткені ғалымдардың өзі дарындылық атты таңқаларлық құбылысқа тән белгілер күрделі, сан қырлы және көп деңгейлі болғандығы нақты анықтама бере алмай отыр.
Ғалым (араб.: عالِم‎ - а́лим) - сөзі арабтың а́лим: (дінді) оқыған, оқымысты адамдарына арнап қолданылатын сөзі.
Дарындылық үнемі шығармашылықпен тығыз байланысты. Шығармашылық дарындылық тұжырымдамасын ұзақ жылдар бойы зерттеген А.М. Матюшкин «шығармашылық деңгей-дарындылықты дамытудың негізі» -деп баға берген. Оқушылардың жас ерекшелігіне қарай қабілеті, белгілі бір іске деген бейімділігі жас кезеннен-ақ белгілі болады.
Оқушы - белгілі бір іспен айналысатын адам. Бұл іс сабақ немесе адам қызығатын іс болуы мүмкін. Оқушы бір істі игерумен айналысады. Ол бұл істі жоғарғы деңгейге игергенге дейін оқушы деген атқа ие болады.
Халқымыздың ұлы ұстазы Абай өзінің қара сөздеріңде «Бала өмірге келгендегі қабілеттерін ары қарай дамытып, шыңдау қажет. Ол назардан тыс қалса, бара-бара жойылып, жоқ болады»,-деп атап көрсеткен. Бейімділік қабілет дегеніміз – тұлғаның белгілі бір іс - әркетпен айналысуға бет бұрып, оған көңілінің аууы, яғни оянып келе жатқан қабілетінің алғашқы белгісі. Сондықтан бала кезде ерекше көзге түсетін бейімділіктерін келешекке олардың қабілеттерінің ерекшеліктері екенің ескере отырып, дер кезіндекөре біліп, оған сай қабілеттерді дамыту мүмкіндігін жасау мақсатында гимназиямыздың төменгі сынып ата-аналарыменнен «Балаңыздың қабілетін қалай анықтауға болады» , «Кіші жастағы оқушылардың қызығушылық картасы», «Дарындылық картасы» әдістемелері жүргізіледі.
Мақсат - белгілі бір межеге қол жеткізуге бағытталған әрекеттің ой-санадағы көрінісі. Мақсат ойлау нәтижесінде болашақты алдын ала болжау арқылы туатын мұрат, ішкі қозғаушы күшті білдіреді. Мақсатқа жету үшін әр түрлі іс-әрекеттер мен қимылдар жасалады.
Дарынды балаларды іздеу, оларды оқыту мен тәрбиелеу қоғам үшін бүгінгі таңда ауадай қажет. Дарынды баланың ерекше белгісі: Ешкімге ұқсамайтын өзгешелігі; Танымдық қызығушылық қабілетінің жоғарлауы; Есте сақтау, зейін, елестету ой-өрісінің жоғары болуы; Ойлау қабілетінің дәлдігі; Шешімдер қабылдаудағы ерекшелігі. Дарынды балаларда кездесетін қиындықтар: Өзі қатарлас балалардың шешуі қиын ойларды игере алмауынан жалығу; Өзінен интеллектісі төмен балаларға шыдамдылық танытпауынан; Өз дәрежесінен артық философиялық ой толғау; Дене қызметі, инттеллектуалдық және әлеуметтік дамудың сәйкес келмеуі;
Пәлсапа немесе философия - адамзат баласының сонау ықылым заманнан басталған білімі, қоғамдық сананың формасы, болмыс пен танымның жалпы заңдылықтары туралы ілім. Кез-келген адамды әлем, қоршаған орта, қоғам, дін, діл, білім, саясат, мәдениет секілді мәселелер бей-жай қалдырмайтыны айдан анық.
Әлеуметтану - қоғамның қалыптасуы, жұмыс істеуі және даму заңдылықтары туралы ғылым. Әлеуметтану фактілерді, үдерістерді, қатынастарды, жеке тұлғалардың, әлеуметтану топтардың қызметін, олардың рөлін, мәртебесі мен әлеуметтану мінез-құлқын, олардың ұйымдарының институты.
Өз уақытынан ерте ішкі қажеттілікке ұмтылудан; Жетістігінен қабылданбаудан, өзін-өзі төмен бағалаудан; Барлық жағынан биікке ұмтылушылық; Оқу жоспарының бала қабілетіне сәйкес келмеуінен; Дарынды балаларға қарап үлкендердің көп талап қоюы және оның айналасындағы басқа балаларға кері әсерін тигізуі. Дарындылықтың қиындық туғызатын жасырын түрі: Саванта- «Оқымысты-ақымақ». Фанат – бір жағынан жұмыспен шұғылданады (компьютерлік, спорттық). Жалқау – Барлық кез-келген ақпаратты білгенімен ештеңе көрсете алмайды;
Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.
Тұйықтық – өзін-өзі төмен бағалайтындықтан, өзінің бойындағы қабілет пен дарындылығын ашып көрсете алмайды; Ұстамсыз – отбасында және өзін қоршаған ортада кикілжінге тез келетін балалар; Қияли – қарапайым, салмақты, кикілжіңнен өз бойын аулақ ұстайтын балалар. Дарынды балалармен жұмыс істеу барысында педагогикалық, психологиялық, әлеуметтік жағдайына баса назар аудару керек.
Педагогика (гр. 'παῖς', paіda - бала, гр. 'ἄγω', gogos - жетектеуші) - жеке адамды тәрбиелеп, қалыптастыру үшін белгілі мақсатқа бағытталған жүйелі тәрбие мен білім беру туралы ғылым; тәрбиені, білім беруді және оқытуды зерттейтін теориялық және практикалық ғылымдардың жиыны.
Отбасы - бірлесіп күн көретін туыстық қатынаста тұратын адамдар тобы. Балалар тәрбиесін жүзеге асырып, басқа да қоғамдық тұрғыдан мәнді кажеттіліқтерді қанағаттандыратын некелік немесе туыстық қатынастармен байланысқан адамдар тобы.
Жағдай - адам әрекетінің , жан-жануарлар тіршілігінің, табиғат пен қоғамдағы өзгерістің, оқиғаның, т.б. айналадағы ортаның ықпалына тәуелділігін білдіретін философиялық ұғым. Табиғаттағы, қоғамдағы белгілі бір өзгерісті тудырушы алғышарт есебінде де қарастырылады.
Жеке тұлғаны заманына қарай икемдеп, өз заманының озық өнегесін оның санасына сіңіре білу, оларды шығармашылық бағытта жан – жақты дамыту бүгінгі күннің басты талабы. Дарынды баларды анықтау әлі де үлкен проблема. Б.М.Тепловтың айтуы бойынша «Дарындылық өмірдің даму деңгейінде қалыптасады, ал қабілеттілік пен қызығушылық одан ертерек пайда болады».


жүктеу 32.46 Kb.