Главная страница
Контакты

    Басты бет


Операциялық жүйелер

жүктеу 1.56 Mb.



жүктеу 1.56 Mb.
бет2/8
Дата10.03.2017
өлшемі1.56 Mb.

Операциялық жүйелер


1   2   3   4   5   6   7   8


1

1. Глоссарий

3

2

2. Дәрістер

5

3

3. Зертханалық жұмыстар

4. Тәжірибелік сабақтар

68


108





1 ГЛОССАРИЙ

1.1 Операциялық жүйе – бағдарламалар жиынына, көмпютерлік құралдардың жұмысын қамтамасыз етеді.

Глосарий - белгілі бір шығармада кездесетін, сирек қолданылатын сөздердің түсіндірме сөздігі. .

Құрал (Инструмент; лат. instrumentum - құрал, қару) - 1)адам еңбегінің құралы немесе өнеркөсіптік кәсіпорын жағдайындағы жұмысқа арналған машинаның атқарушы механизмі.

Және де компютерлік қондырғы бағдарламалық қуаттылықты қадағалайды, операциялық жүйенің негізгі міндеті қондырғыны жүйелі және қолждануға ыңғайлы болуын қадағалайды. Операциялық жүйе рациональды және коордираттық қондырғыны басқару жүйесінде ең жоғары сапада болуын қадағалайды.

1.2 Қондырғылық құралкомпьютер орнатылымы: процессор, жады орнатылымы, кіріс-шығыс орнатылымы, және де берілген құралды қабылдау жіберу.

1.3 Буфер (buffer) – бұл оперативті жады обылысы. Буферизацияның қолданылуының бірнеше әдістері бар. Жай буферизатция процесі берілген процессормен және процесс буферде уақыт бойынша бөлінген.

Жады - айыр түйенің арқасына мініп жүру, жүк арту үшін салынатын арнайы әбзел. Жалғыз өркешті түйеге жүк артқанда, мінгенде арнайы ер-аут, ал айыр түйеге жады салады. Жады ішіне қамыс, қоға салынып, киізден тігіледі.

Буфер (ағылш. buffer, buff - соққыны бәсеңдету, жұмсарту) -

Әдіс , метод (гр. 'μέθοδος',methodes зерттеу не тану жолы, бір нәрсеге жетудің жолы) - көздеген мақсатқа жетудің тәсілі, тәртіпке келтірген қызмет жүйесі. Әдіс философияда зерттелетін нәрсенің ойша нұсқасын жасау үшін қажетті таным құралы болып табылады.

Компьютер (ағылш. computer - «есептегіш»), ЭЕМ (электрондық есептеуіш машина) - есептеулерді жүргізуге, және ақпаратты алдын ала белгіленген алгоритм бойынша қабылдау, қайта өңдеу, сақтау және нәтиже шығару үшін арналған машина.

Уақыт - өлшемдер жүйесінің оқиғаларды реттеу, олардың ұзақтығын және араларындағы интервалдарын сипаттауда, және нәрселердің қозғалысын сипаттауда пайдаланатын маңызды мүшесі. Уақыт мифология, философия және ғылымның әр салада пайдалану үшін қарама-қайшылысыз сипаттау, зерттеу нысаны болып, талай-талай ұлы ғалымдарды өмірге әкелген.

Екінші буферизация тәсілі осы екі процесті бірге атқарады.

1.4 Тікелей жадыға кіріс (Direct Memory Access, DMA) – негізгі опреация кіріс шығыстағы символдар негізгі жадыға беріледі.

Символ (грекше symbolon - танымдық белгі, таңба, рәміз, пернелеу) лингвистика, логика, математика ғылымдарында таңба ұғымын береді; өнерде, философияда нәрсенің, құбылыстың қасиетін, сыр-сипатын бейнелеп, астарлап білдіретін әмбебап эстетикалық категория.

1.5 Параллельді процесстер – бұл бір уақыттағы процесс. Параллелді процесс бір –біріне тәуелсіз немесе қозғалғыш.

Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні - тарихы тереңде жатқан елдің жаңа заманда өз алдына қайта егеменді ел болған күні. Тәуелсіздік күні мерекесі әр жылдың 16 желтоқсанында аталып өтеді. Бұл күн ұлттық, мемлекеттік деңгейдегі елеулі мереке болғандықтан 16-17-желтоқсан күндері күнтізбеде демалыс болып табылады.

Қозғалтқышты паралельді процесс бір-бірімен периодтық үйлестіргішті және өзара әрекетті қажет етеді.

1.6 Монитор (monitor)-ақпараттар структурасы мен процедуралар жиынтығы және де әр кезде бір ғана процесс қолдануы мүмкін.

Жиынтық - геологияда: жарылымдармен шектеле отырып, бірқалыпты қатпарланған қат-қабаттар тобының немесе қатпарлардың бір бағытта ғана еңістенген осьтік жазықтықтарының бірлестігі.

Мониторды біз бір бөлме сияқты елестетсек, онда ол бөлменің кілті болады, ол кілтпен кезек -кезек процесстерді орналастырады.

1.7 Тұғырық (deadlock) – бұл мультипрограммалық жүйе ситуациясы.

1.8 Сегменттік – беттік жады (paging/segmentation) –сегмент үшін жады беттер бөледі, және де сегменттің кестелік кеденіне байланысты бөлінеді.

1.9 Иерархияның төменгі дәрежесі –комбинация құрайды, соның көмегімен кез – келген мәліметтердің элементтері құралады.

1.10 Файлдық жүйе- ол барлық басқару жадының жүйесінің бір бөлшегі, сыртқы жадыда сақталған, оның міндеті көбінесе файлдарды басқару болып табылады, қолданушыларға ақпаратты бөлу бақыланады.

Барлық - Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданындағы ауыл, Коробиха ауылдық округі құрамында.

Мәліметтер (данные; data) - автоматты құралдардың көмегімен, кей жағдайда адамның қатысуымен, өңдеуге I ыңғайлы түрде берілген мағлұмат. Мәліметтердің кірістік, шығыстық, басқару, проблемалық, сандық, мәтіндік, графикалық және т.б.

Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.

1.11 Файлға кіру құқығын анықтау – ол операцияда әр қолданғышты анықтау, берілген файлға пайдаланады. Дифференциялдық операцияға кіру әр файлдық жүйеде өз тізімі анықталған.


2 ДӘРІСТЕР

Дәріс № 1

Тақырыбы:Операциялық жүйелерге кіріспе

Дәрістің сұрақтары:



  1. Операциялық жүйе. Анықтамасы және міндеті.

  2. Операциялық жүйелердің функциялары.

  3. Операциялық жүйелердің негізгі қасиеттері.

  4. ОЖ даму тарихы.

    Тарих (көне грек. ἱστορία -сұрастыру, зерттеу) - адамзат баласының өткенін зерттейтін қоғамдық ғылым.



  5. ОЖ классификациясы.


Анықтама

Операциялық жүйе – прграмма жиынына, көмпютерлік ақпаратты қамтамасыз етеді. Және де компютерлік қондырғы бағдарламалық қуаттылықты қадағалайды, операциялық жүйенің негізгі міндеті қондырғыны жүйелі және қолждануға ыңғайлы болуын қадағалайды. Операциялық жүйе рациональды қондырғыны басқару жүйесінде ең жоғары сапада болуын қадағалайды.

Операциялық жүйенің негізгі міндеті – ол ресурстық басқару, ол компьютерлік қондырғылар:

  • Процессор,

  • Жады,

  • Кірістік –шығыстық құрылым

Операциялық жүйе әртүрлі функциялары ұйымдастырылады, оларға:

  • Интерфейстік қолдануды анықтау,

  • Кондырғы ресурсын қолданылатын ресурсын ажыратуды қамтиды,

  • Бір режимдегі қолданыстармен жұмысты қамтиды,

  • Ортақ ресурстарға қолданысты болдыруды қадағалайды

Операциялық жүйенің қандай функцияны қамтитынына қарамастан, ол эксплуатанциондық қажеттерді қамтуы тиіс, және де келесідей сапаға иелі болуы қажет.

  1. Сенімділік. Сенімділік біраз көлемдік жүйеде сенімді болу қажет, қандай қондырғыда болса да.

    Сенімділік - компьютердегі белгілі бір қызмет атқаратын блоктың берілген уақыт кезеңі ішінде нақты жағдайда талап етілген жұмысты орындау қабілеті. Құрылғының тоқтаусыз жұмыс істеу мүмкіндігі, оның орташа тоқтамай жұмыс істеу уақыты, істен шыққан жағдайда қайта қалпына келтірудің орташа уақыты сенімділік көрсеткіштеріне жатады.

    Бағдарлама немесе қондырғыда жүйе қателіктерге ие болса, онда ол қателікті тауып және сол кезінде жөндеуге тиіс.

  2. Қорғау. Жүйе кедергілерден сақтануы керек.

  3. Тиімділігі. Операциялық жүйе программалық жүйеде күрделі комплексті қамтиды. Бұл жүйе экономды болуы қажет, көп ресурс қолданушыда қалу үшін.

  4. Болжаушылық. Бағдарламаны іске қосқанда, қолданушы өзінің күткен нәтижесін болжай білу қажет.

  5. Ыңғайлылық. Операциялық жүйе қолданушыға ыңғайлы болуы қажет.

Операциялық жүйе, компьютерлік қондырғының аналогтығы, өзінің даму жолында радикалдық қатармен өзгеріп отырды, осыны жалғасу деп атайды.

Нолдік жалғасу (40 жылдар).

Ең алғашқы есептеуіш машиналарда Операциялық жүйе болмаған, қолданылатын бағдарламалар машиналық кодта болған.



Алғашқы жалғасу (50 жылдар)

Операциялық жүйенің 50 жылдардағы негізгі ерекшеліктері жеделдету құрлысында және тапсырмадан тапсырмаға көшуде болып табылады. Ең алғашында опреациялық жүйеде концепция атауы жүйелі файлдарда пайда болады. (мысалыға, стандартты жүйелі файл шығыс- кіріс).

50 жылдардың аяғында меншіктік фирмалар – операциялық жүйедегі компьютерді қолдануда келесідей мінездеме қойды:


  • Пакеттік тапсырма,

  • Кіріс –шығыс немесе басқару жүйесі IOCSinput-output control system

  • Автоматтық өзгеріс бір бағдарламадан екінші бағдарламаға өту.

    Фирма (итал. firma - қойылған қол) - пайда алу мақсатымен ресурстарды тауарлар өндіру немесе қызметтер көрсету үшін пайдаланатын, бір немесе бірнеше кәсіпкер иеленетін және басқаратын ұйым; заңи тұлға құқықтарын пайдаланатын шаруашылық, өнеркәсіптік, сауда кәсіпорны; бір текті немесе сабақтас кәсіпорындар бірлестігі; ұжымдық немесе жеке кәсіпкерлердің ең кең таралған ортақ атауы.



  • Қатерден кейін қалпына келтіру

  • Қолданушға өзінің тапсырмасын түсінікті етіп жеткізу

Зерттеуші лабраториялық фирма General Motors ең алғаш 50 жылдары операциялық жүйені өздерінің компьютерінде IBM-701-де жасап шығарған деп саналады.

General Motors,GM - АҚШ-тағы автомобиль өндіруші ең ірі корпорациялардың бірі. Бас штаб-пәтері Детройт (Техас штаты) қаласында орналасқан. Корпорация әлемнің 157 мемлекеттерінде өз өнімін сатады, және 37 елде өндіріс орталықтары бар.



Екінші жалғастыру (60жылдар)

Операциялық жүйе мультипрограммалық тәртіпте жұмыс ретінде құрылады, бұл кезде бірнеше қолданушы бағдарламалар бір негізгі компьютерлік жадыда болады, ал орталық процессор бір тапсырмадан екінші тапсырмаға ауысады.

Мультипроцессор типіндегі алғашқы жүйе пайда болады, егер жалғыз санауыш комплекс бірнеше процессорда болса, осы мультипроцессор комплекстік қуаттылықты арттыру үшін пайда болды.

Операциялық жүйеде уақытты бөлгіш пайда болады, олар диалогтық немесе интерактивтік режимде жұмысты қамтиды.

Режим (француз тілінде regіme, латын тілінде regіmen - басқару) - 1) мемлекеттік құрылыс, басқару тәсілі; 2) күнделікті өмір жұмыстың, демалыстың, тамақтанудың, ұйқының нақты белгіленген тәртібі; 3) белгілі мақсатқа жету үшін орнатылған ережелердің, шаралардың, нормалардың жиынтығы.

Осы жылдары алғаш тиімді уақыт жүйесі пайда болды, бұл кезде компьютерлер техникалық процеске қолданылды.

Сондай –ақ Burroughs фирмасы өзінің компьютеріне В5000 - ОS MCP (Master Control Program – негізгі басқарушы бағдарлама), мұнда жаңа заманға сай концепциясы бар операциялық жүйе құрылды;



  • Мультибағдарлама;

  • Мультипроцесс;

  • Виртуалды жады;

  • Операциялық жүйенің жоғары бөліктегі жазылуы;

  • Белгілі бір тілде бағдарламалау.

Үшінші жалғастыру (70-жылдар)

Үшінші жалғастырудың пайда болуы операциялық жүйенің IBM фирмасы 1946 жылы System/360 компьютерін дәл келді, бұл компьютерлер ортақ машина ретінде құрылған. Операциялық жүйенің үшінші жалғасудағы ерекшелігі көпрежимді жүйе болуында болып табылады. Операциялық жүйе үшінші жалғасуда бағдарлама қамтуында ерекше орынға ие болды.


Бақылау сұрақтары:

  1. ОЖ анықтамасын беріңіз.

  2. ОЖ функцияларын атап шығыңыз.

  3. Мультибағдарламалық және мультипроцессорлық тәртіптерінің айырмашылықтары туралы айтып беріңіз.

  4. Мультибағдарламалардың пайда болу себептері.

  5. ОЖ негізгі қасиеттері.


Дәріс № 2

Тақырыбы: Аппараттық жабдықтар және бағдарламалық қамсыздандыру

Дәрістің сұрақтары:



  1. Аппараттық құрал түсінігі.

    Жабдық - бір нәрсеге керек механизмдер, тетіктер, әр түрлі құралғылар жинағы.



  2. Орта процессоры және оның жұмыс істеу тәртіптері.

  3. Мультипроцессорлық өңдеу.

  4. Жадтың қабаттары. Көшу регистрі.

  5. Жадыны қорғау.

  6. Перифериялық құралдар және олардың жұмыс істеу тәртіптері.

  7. Виртуалды жад. Жадқа тікелей кіріс.

  8. Жадының иерархиясы.

  9. Бағдарламалық қамсыздандыру.


Аппараттық құрал – компьютер орнатылымы: процессор, жады орнатылымы, кіріс-шығыс орнатылымы, және де берілген құралды қабылдау жіберу.

Орталық процессор және оның жұмыс істеу режимі. Екі режиімге көңіл бөлгеніміз дұрыс: тапсырма режимі (problem state) және супервизор режимі (supervisor state). Операциялық жүйеде супервизор режимінде жұмыс атқарылады, барлық командаларға нұсқау бере отырып атқарылады.

Нұсқау (Инструкция; лат. instructio - құру, ереже) - әскердің (күштің) қандай да бір жағын реттейтін немесе ұрыс құралдарын қолдану мен пайдалану мәселелері бойынша толық нұсқаулары бар құжат. Нұсқау мемлекеттің қолданыстағы заңдары, үкіметтің қаулылары, бұйрықтар мен директивалар, жарғылар мен басшылыққа алынатын құжаттардың негізінде шығарылады, Нұсқауды шығару құқығы қорғаныс министріне, оның орынбасарларына, қарулы күштер түрлерінің бас қолбасшысына, әскер түрлерінің (арнайы әскер түрлерінің) қолбасшыларына (бастықтарына) берілген. Нұсқауда әдетте жойғыш құралдарды қолдану және ұрыс қимылдарын қамтамасыз ету (бомба тастау бойынша нұсқау), жауынгерлік дайындықты қамтамасыз ету (жаттығу және ұрыс атыстарын ұйымдастыру және өткізу бойынша нұсқау) мәселелері көрсетіледі. Мұнда, сонымен қатар, қандай да бір қызметгі реттейтін ережелер мен нормалар айтылуы мүмкін (әскери тасымал құжаттарын есепке алу тәртібі, оларды ресімдеу мен пайдалану және әскери тасымалдардың төлемақысы туралы нұсқау). Қорғаныс министрлігінің орталық аппараттарындағы органдары шығаратын әскерлердегі (флот күштеріндегі) нұсқаулардан басқа, әскер қызметіне катысты, мысалы, полк кезекшісінің нұсқауы, қарауыл бастығының нұсқауы сияқты нұсқаулар дайындалады. Бұл нұсқаулардың мазмұны әскери жарғы талаптары мен әскерді (флот күштерін) орналастыру ерекшеліктерін есепке алуға негізделеді. Нұсқау ережелері міндетті түрде орындалуы тиіс.



Мультипроцесстік өңдеулер (multiprocessing). Мультипроцестік жүйе бірнеше жүйеде, бірдей жадыда және операциялық жүйеде жұмыс істейді.

Жадының қабаттасуы. Жадының қабаттасу тәсілі (storage interleaving) оперативті жадының жылдамдығын көбейтуде қолданылады. Жадының қабаттасуы кезінде көршілік адрестік ұяшықтар әртүрлі модульдік жадыда орналасады, сондықтан бір мезгілде қолданысқа келеді.

Регистрдің араласуы. Регистірдің араласуы (relocation register) динамикалық араласуды бағдарламаны жадыда сақтауға көмектеседі. Регистрге базалық адрес араластырылады, ол негізгі жадыда сақталады.

Біраз нәтижелердің болуы үшін және де жұмыс істеп тұрғанға тәуелді болмай тексеретін әдіс ол опрос (polling) жіберу.

Бұзу (прерывание - interrupts) бір жағдайдан екінші жағдайға өтуге мүмкіндік береді. Қалыпты жағдай, бөгет болған жағдайда сақтап қалады.

Адрес (франц. adresse - бағыттау) - 1) [[Есептеу техникасы|Есептеу техникасында]] - мәліметтер орналастырылатын жад өрісінің (ұяшықтар немесе есте сақтау құрылғысының аймағы) символдық белгісі; адрес деп ЭЕМ командасының адрестік бөлігін де атайды; компьютер желілерінде - бір жерден екінші жерге берілетін мәліметтерді жіберуші мен алушының тұрған орындары.

Тәуелділік (Зависимость; dependence) функция мен оның аргументгері арасындағы қатынас; мәліметгер базасындағы мәліметтер ассоциациясы. Мәліметтер тәуелділігі (Зависимость данных (по данным); data dependence) - мәліметтер мен программаның өзара өсер етуі.

Жағдай - адам әрекетінің , жан-жануарлар тіршілігінің, табиғат пен қоғамдағы өзгерістің, оқиғаның, т.б. айналадағы ортаның ықпалына тәуелділігін білдіретін философиялық ұғым. Табиғаттағы, қоғамдағы белгілі бір өзгерісті тудырушы алғышарт есебінде де қарастырылады.



Буферизация. Буфер (buffer) – бұл оперативті жады обылысы. Буферизацияның қолданылуының бірнеше әдістері бар. Қарапайым буферизация процесі берілген процессормен және процесс буферде уақыт бойынша бөлінген. Екінші буферизация тәсілі осы екі процесті бірге атқарады.

Жадыны қорғау. Жадыны қорғау storage protection) ең негізгі шартты жұмыс жүйе үшін жадыда сақтау адрес диапазонын қадағалайды.

Жадыда сақтау кілттік жады қорғауымен (storage protect keys) бұл программа кілті бар программаға ғана рұқсат етіледі.



Кіру –шығу каналдары. Негізгі канал құрылғымен, параллель жұмыс істеуін көбейтеді.

Жады циклін басып алу. Канал мен процессор арасында өзіндік бір кедергі болып қалуы мүмкін. – бұл негізгі жадыға рұқсат болып табылады.

Адреске қатысы. Жұмысты қамту үшін адрестік қатынас қолданылады.

Виртуалдық жады. Виртуалдық жады (virtual storage) программада адресті көрсетеді. Виртуалдық адрес динамикалық болып келеді. Виртуалдық жадыда парақтық ұйымдастыру (paging) қолданылады және сигментация (segmentation) бағдарламаның бөлігін және логикалық компоненттерді қарастырады.

Логика (гр. λογική - «талдауға құрылған», λόγος - «сөз», «сөйлем», «ойлау», «ақыл») - ойлау, оның формалары мен заңдылықтары туралы ғылым. Логика дәлелдеу мен теріске шығарудың белгілі бір әдіс-тәсілдері қаралатын ғылым теориялар жиынтығын құрайды.



Тікелей жадыға кіріс (ТЖК). Тікелей жадыға кіріс (Direct Memory Access, DMA) – негізгі операция кіріс шығыстағы символдар негізгі жадыға беріледі.

Жадттың иерархиясы ( storage hierarchy). Қазіргі заманға сай машиналарда бірнеше жады бар: кэш –жады (cache,storage)опреративті, ішкі жады т.б осы жадылардың барлығы иерархия жадын құрайды.
Бақылау сұрақтары:

  1. Жадының қабаттасу концепциясы неде негізделеді?

  2. Қарапайм және екілік буферизацияның айырмашалақтары неде?

  3. Жадыны қорғау тәсілдері.

  4. Спулинг түсінігі туралы айтыңыз.

  5. Жадыға тікелей кіріс қалай ұйымдастырылады?

  6. Селекторлық жіне мультиплекстік каналдардың айырмашалақтары.

  7. Виртуалды жадыны қолдану тәсілі қандай мүмкіндіктерді береді?



Дәріс № 3

Тақырыбы: Процесстер. ОЖ ядросы.

Дәрістің сұрақтары:



  1. Процесс. Процесстің күйлері.

  2. Процесстермен операциялар орындау.

  3. Үзілістерді өңдеу. Үзілістер типтері.

  4. ОЖ ядросы. Ядроның негізгі функциялары.

  5. ОЖ иерархиялық структурасы.

  6. Linux ОЖ архитектурасы.


Процесс. Процесс ұғымы 60 жылдан бастап, операциялық жүйе программасында пайда болды.

Ұғым - объективті нағыздық нәрселерін және олардың қасиеттерін көрсететін абстрактілі ойлау формаларының бірі. Ұғым туралы мәселені талдауды "белгі" ұғымын қарастырудан бастайық.

Мынаны ескеруіміз керек: программа бұл – файлды жүктеу немесе оны дискке сақтау (мысал ретінде), ал процесс - осы әрекеттердің өту этаптары.

Процесстің жағдайы. Енді негізгі үш процесстік жағдайды қарастырамыз.

  • Сол уақытта орындалған орталық процессордың бөліну процесінің жұмысының орындалып жатқанын айқындайды.

  • Орталық процессорды қолданып әрекеттерді орналастырса, процесстің жұмысы орындалып болғанын айқындайды.

  • Жұмыстың орындалу барысында күтпеген жағдайдың орын алуы, процесстік жағдайдың блокталғанын айқындайды.

Процесстің жұмыс жағдайы. Процестің басқару жүйесінің орындалуы келесі қатармен жүргізіледі:

Процесстің құрылуы. Процесстің құрылуына РСВ басқару процессі, алғашқы ресурстық процестің шығуы және т.б

Процесстің жойылуы. Процестің жойылу барысында шығарылған ресурстар жүйеге енгізіліп, кез-келген тізім және кестелер өшіріліп қалады, ал басқару блогындағы процесс кеңейеді.

Кесте (таблица; table) - мәліметтерді жолдар мен бағаналар қиылысында орналастыру арқылы ұсыну тәсілі. Әдетте, кестенің бірінші жолы бағаналардың тақырыптарымен толтырылады. Бағаналардағы мәлімет типтері әр түрлі болуы мүмкін, бірақ бір бағанада орналасатын мәліметтер бір типті болуы қажет.

Ресурстар (французша ressourse - құрал-жабдық, мүмкіндік), босалқы қорлар - табыс, ақшалай және басқа қаражат, құндылықтар мен олардың көздері.



Процесстің тоқтатылуы. Тоқтату процесі жұмысы қандайда бір процесстің көмегімен іске асырылады.

Іске қосу процессінің өзгеруі. РСВ процестік модификациялық жағдайлардағы операцияны білдіреді. Бұдан басқа да блоктау, жіберу, іске қосу процестері қолданылады.

ОЖ қосымша модуьдері және Ядро. ОЖ структуризациясы оның барлық модуьдерінің екі топқа бөлінуіне ортақ болып келеді:

  1. Ядро –ОЖ басты функцияларын шешуші модульдері.

  2. ОЖ көмекші функцияларын шешуші модульдері.

Ядролық модульдер ОЖ мынадай базалық функцияларын орындайды: процесстерді басқару, жадыға сақтау, шығыс-кіріс құрылғыларын басқару және т.с.с. Ядро ОЖ жүрегінен тұрады онсыз ОЖ толығымен жұмыс істеу қабілетінен айырылады және де бірде бір өзінің функцияларын орындай алмайды.

Ядроның құрамына кіретін функциялар, ішкі-жүелік есептердің шешуші құрамды процестері, мынадай:



  1. контекстерді ауыстыру.

  2. беттердің жүктеу/выгрузка

  3. үзілулерді өңдеу

06.02.12

Бұл функциялар қосымшаларға қол жетімді емес. Ядро функциясының басқа классы қосымшаға қолдау қызметін атқарады, және оларға атаулы қолданбалы программалық орта жасайды. Қосымшалар ядроға сұраныс жасай алады –жүйелік шақырулар –сол немесе басқа әрекеттердің орындалуы, мысалы бір файылдың оқылуы және ашылуы графикалық мәліметтерді дисплейға шығару, жүйелік уақытты алу т.б. қосымшамен шақырылатын функцияның ядросы, қолданбалы программалық интерфейстерді құрайды –АРІ (Application Programming Interfase) –әдістерді таңдау функциясы программисттің функционалды программалық компанентті қолдануға арналған жолы (программалар, модульдер, кітапханалар).

Таңдау (белгілеу, ерекшелеу) (Выбор (выделение, маркирование; selecting) Windows ортасында - жұмыс үстелінің кез келген объектісіне тышқан меңзерін алып барып, оны шерту операциясы. Осылай белгіленген объект түсі өзгеріп ерекшеленеді.

Сұраныс - нарықтық экономиканың аса маңызды санаттарының бірі, нарықта ұсынылған игіліктерге (тауарларға, көрсетілетін қызметтерге) төлем кабілеті бар қажеттіліктерді көрсетеді, яғни тұтынушы белгілі бір бағамен және белгілі бір уақыт кезеңінде сатып алуға келісетін тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің көлемі, мөлшері.

Функционал - бір не бірнеше функцияға тәуелді болатын айнымалы шаманы білдіретін математикалық ұғым. Ол алғаш рет вариациялық есептеуде пайда болған. Берілген тұйық қисық сызықпен шектелген аудан, белгілі бір жол бойындағы күш өрісінің жұмысы, т.б.

Графика - (гр. graphein, тырнау, жазу, салу дегеннен) Жазуда қолданылатын таңбалардың (әріп және тыныс белгілерінін) жиынтығы. Жазу танбалары жүйесі мен тілдін фонетикалық жүйесінің ара қатынасын, байланысын білдіреді.

Кітапхана - мәдени-ағартушылық мекеме. Кітапхана баспасөз шығармаларын жинау, сақтау, насихаттаумен, оқырмандарға баспасөз шығармаларын берумен, мәдени-ағарту және ғылыми-көпшілік жұмыстарын ұйымдастырумен шұғылданады.

АРІ маңызды абстракция болып келеді, функционалдықты «таза түрде» жазушы.

Windows – Win32 API арналған қолданбалы программалаудың интерфейсын қарастырамыз. Win32 API жүйелік шақырулардан бөлектетілген . Бұл әр түрлі нұсқаларда программаларды көшірмей-ақ жүйелік шақыруларды өзгертуге мүмкіндік береді. Сондықтан шақыру жүйелік болама түсініксіз (ядромен орындалады), әлде ол пайдаланушының кеңістігінде өңделеді. Win32 API-да 1000 аса шақырулар болады. Мұндай көлем UNIX пайдаланушының графикалық интерфейстері пайдаланушы режимінде қосылуымен байланысты, ал Windows ядроға орнатылған.

Жазушы (кейде литератор) - қоғамдық пайдалануға арналған, сөздерден құралған туынды жасайтын адам. Жазушы деп әдетте аталмыш іс негізгі кәсібі, немесе негізгі кәсіптерінің бірі саналатын адамды айтады.

Пайдаланушы (Пользователь; user, subscriber) - 1) асқа жүйенің ресурстарын пайдаланатын программа немесе жүйе; 2) терминал(пернетақта мен экран) арқылы электрондық машинамен бірлесіп әрекет жасайтын адам.

Сондықтан Win32 API арналған басқару терезелері, тақырыптар, шрифттер т.б., көп шақырулар бар.

Win32 API шақырулары, стандартты POSIX шақыруларына ұқсауын қарастырамыз.

-CreatProcess (fork) –жаңа процесс құру.

-ExitProcess(exit) –процессті аяқтау.

-CreatFile(open) –файлды ашу.

-CloseHandle(close) –файлды жабу.

-ReadFile(read) –файлдағы мәліметтерді буферға оқиды.

-WritFile(write) –буфердағы мәліметтерді файлға жазады.

-CreatDirectory(mkdir) –жаңа каталог құрады.

-RemoveDirectory(rmdir) –каталогты жояды.

-SetCurrentDirectory(chdir) –жұмыс істейтін каталогты өзгертеді.


Win32s

Windows NT5.0

Windows NT4.0

Windows 95/98/Me

Windows 3.x

Win 32 Қолданбалы программа

Win32 API Қолданбалы программаның интерфейсі

Сурет.2.1. Win32 API Windows интерфейсі

Функциялар, ядро модульдерімен орындалатын ОЖ функциясы болып келеді, сондықтан олардың орындалу жылдамдығы жүйенің толығымен бар қабілетін анықтайды. Барлық ОЖ жұмыс істеу жылдамдығымен қамтамасыз ету үшін ядро модульдері және де олардың үлкен бөліктері әрқашан жедел есте сақтау жадысында болады, демек резидентті болады.

Интерфейс (Interface-inter-өзара, і face-бет жағы) - 1) программалаушылардың кәсіптік тілінде - өзара әрекеттесу "жазықтығы", пайдаланушы мен компьютердің қарым-қатынасы, яғни екі жүйенің немесе адам мен компьютердің өзара мәліметтер алмасуын жасақтайтын аппараттық-программалық құралдардың жиынтығы; 2) есептеуіш жүйе құрылғыларының не (немесе) программалардың өзара әсерлесуін жасақтайтын құралдар мен ережелер жиынтығы; есептеуіш жүйедегі құрылғыларды үйлестіру немесе жүйелер арасында үйлестіруге пайдаланылатын үйлестіргіш техникалық және программалық құралдар жиынтығы; жүйелердің, құрылғылардың немесе программалардың екі арасын бөлу шекарасы; екі қызметтік құрылғының және олардың қосылу, алмасу сигналдары және т.б. сипаттамаларымен анықталған шекарасы; 3) ішкі программаға басқаруды беру мен бастапқы программаға қайту процедурасы туралы сипаттамалар мен келісімдер жиынтығы.

Есте сақтау - жадында түту. Ес үрдістерінің бірі, жаңадан түсіп жатқан ақпаратты жадыға енгізуді белгілейді. Есте сақтау динамикасын психодиагностикалау әдістемесі - адамның есте сақтауының динамикалық сипаттарын анықтауға көмектесетін психодиагностикалық әдістемелер, көбіне бұл әдістемелер адам қаншалықты тез есте сақтайтынын және ақпаратты өндеуін анықтайды.

Ядро компютерлік жүйедегі барлық есептеуіш процестерді қозғаушы күші болып келеді, және ядроның құлауы барлық жүйенің құлауымен тең. Сондықтан ОЖ құрастырушылар ядро кодтарының қауіпсіздігіне ерекше көңіл бөледі, нәтижесінде процесс пен олардың отладка көп айларға созылуы мүмкін.

Кейде ядро арнайы форматтың кей программалық модульдері ретінде рәсімделеді, пайдаланушылық қосымша форматтардан ерекшеленеді.

Қалған ОЖ модульдері аса қажетті бірақ аз міндетті функцияларды орындайды. Мысалы, мұндай көмекші модульдерге мыналар кіреді:



  1. Мәліметтерді архивтеу программасы.

  2. Дискті дифрагменттеу.

  3. Тексттік редакторды.

ОЖ көмекші модульдері кейде қосымша түрінде, кейде процедуралар кітапханасы түрінде рәсімделеді.

Сол себепті ОЖ кейбір компаненттері қарапайым қосымша ретінде рәсімделген, демек стандартты модульдердің берілген ОЖ форматында орындалу ретінде берілгендіктен, ОЖ мен қосымшалар арасына нақты шектеу қою өте күрделі де жиі болады.

Қандайда бір программа ОЖ бөлігі болама жоқпа екендігін, ОЖ қабілеттілігі шешім қабілдайды. Көп факторлардың ішінде осы шешімге әсер ете алатын, берілген ОЖ потенциялдық қолданушылардың программаға сұранысы көлемді болуы маңызды болып келеді.

Әсер - адамға не өзге жанды-жансыз дүниеге сырттағы құбылыстан, іс-әрекеттен болатын ықпал.

Формат (фр. format - формаға келтіру) полиграфияда дайын басылымның мөлшері (мысалы 170 • 260 мм) немесе баспа қағазының мөлшері (60x90 см); полиграфияда теру форматы терілген жолдың ұзындығы мен биіктігі; басу қағазының форматы - қағаз рулонының ені немесе парақ қағаздың ені мен ұзындығы.

Фактор, экологияда - 1) процестердің қозғаушы күші немесе оларға ықпалы бар жағдай, қайсыбір процестегі, құбылыстағы мәнді жағдай; 2) факторлық талдауда зерттелетін айнымалы шамалар арасындағы корреляция өрнегінің көрінісі.

Кейбір программа берілген уақытта пайдаланушылық қосымша ретінде бола алады, ал содан кейін ОЖ бөлігі болады және керісінше болады. Осыған мысал ретінде Microsoft компаниясының Web-браузер пограммасының өзгеру статусы келеді, әлгі жеке қосымша ретінде бастапқыда Windows NT 4.

Статус (The status) - объектінің (компьютердің, кұрылғының, арнаның, программаның, мәліметтердің) сипаттамасы. Ол объектінің жұмыс істеу ерекшелігін анықтайды.

Microsoft Corporation (/maɪkrəˌsɒft/) - дүниежүзіндегі ең ірі компаниялардың бірі. Бағдарламалық қамсыздандыру өндірісінің және сервер мен жеке компьютерлер үшін интернет технологияларды құруы мен қызметін көрсететін АҚШ-та тіркелген көпұлтаралық компания.

0 және Windows 95/98 ОЖ бөлігі болды, ал бүгінгі күні сот шешімінде бұл браузер қайта тұрақты қосымшаға айналуына үлкен мүмкіндік бар.

Тұрақты - Оңтүстік Қазақстан облысының Бәйдібек ауданындағы ауыл, Ақбастау ауылдық округі құрамында.

Веб шолғыш (ағылш. web browser) - интернеттегі не басқа кез келген желілердегі http://https веб сайттарын, яғни веб парақтарын (html, php және т.б.) қарап шығу, өңдеу және араларымен өту әрекеттерін орындауға арналған бағдарлама.





ОЖ ядросы

–ОЖ қосалқы модулі

–Қолданушы қосалқыс
Сурет 2.2. Қосалқы және ОЖ арасындағы айқындық

1   2   3   4   5   6   7   8

  • 2. Дәрістер 5

  • жүктеу 1.56 Mb.