Главная страница
Контакты

    Басты бет


«Операциялық жүйелер» пәнінен оқу-әдістемелік кешен 5B060200 – «Информатика»мандығына арналған ОҚУ-Әдістемелік материалдар

жүктеу 0.92 Mb.



жүктеу 0.92 Mb.
бет1/4
Дата10.03.2017
өлшемі0.92 Mb.

«Операциялық жүйелер» пәнінен оқу-әдістемелік кешен 5B060200 – «Информатика»мандығына арналған ОҚУ-Әдістемелік материалдар


  1   2   3   4


ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

шәкәрім атындағы семей мемлекеттік университеті




3 деңгейлі СМЖ құжаты


ПОӘК

ПОӘК

042-14.2.02.01.20.78/03-2014



    «Операциялық жүйелер»

пәнінің оқу- әдістемелік кешені

№2 басылым 03.09.2014 ж.



    «Операциялық жүйелер»
пәнінен оқу-әдістемелік кешен

5B060200 – «Информатика»мандығына арналған


ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК МАТЕРИАЛДАР







Семей


2014

мазмұны

1. Дәрістер


2. Зертханалық және машықтану сабақтары

3. Студенттің өздік жұмысы




  1. ДӘРІСТЕР

ДӘРІС 1

Жүйелік программалық қамтама



  1. Жүйелік программалық қамтаманың құрамы

  2. Базалық программалық қамтама

Қазіргі заманғы ЭЕМ-ді программамен қамтамасыз ету машинаның көптеген қызметін іске асыруға арналған программалар жиынтығынан тұрады.

Жиынтық - геологияда: жарылымдармен шектеле отырып, бірқалыпты қатпарланған қат-қабаттар тобының немесе қатпарлардың бір бағытта ғана еңістенген осьтік жазықтықтарының бірлестігі.
Мысалы, аудармашы программалар бір тілден екіншісіне аудару қызметін атқарады;
Аударма - бір тілде бейнеленген мазмұнды екінші бір тілге әрі дәл әрі толық қайталай бейнелейтін тілдік қимыл.
принтерді қосу программасы; қол тетігін қосу драйвері. Компьютердің жұмысы операциялық жүйе арқылы басқарылатыны, ал пайдаланушының машинада түрлі информацияларды өңдеу үшін арнайы дайындалған программаларды пайдалануы тиіс екенін ескерту қажет. Қазіргі кезде түрлі типті компьютерлерге арнап дайындалған программалар жеткілікті. Құрылымы бойынша ЭЕМ-ді программамен қамтамасыз ету екі топқа бөлінеді, олар:

1)    жүйелік программалар;

2)    қолданбалы программалар;

3)    аспаптық программалар.

Жүйелік программалар компьютердің барлық құрылғыларының жұмысын үйлестіреді, пайдаланушыға машинаның ұтымды қызмет етуін қамтамасыз етеді. Жүйелік программалар түрлері:

       операциялық жүйе;

       драйвер;

Құрылым (лат. structura - түзіліс, орналасу, тәртіп) - объектінің тұтастығын, тепе-теңдігі мен негізгі қасиеттерінің сақталуын қамтамасыз ететін байланыстар мен қатынастар жиынтығы. Құрылым жүйе және элемент ұғымдарымен тығыз байланысты.
Драйвер - (ағылш. drіver - жүргізуші) - компьютердің сыртқы құрылғылармен өзара әрекеттесуін басқаратын бағдарлама. Драйверлер компьютерді басқаратын операциялық жүйелердің (MS DOS, Wіndows, Unіcs, т.б.)

       қабықша-программа;

       операциялық қоршау;

       утилит.

Windows арасындағы программалануды бастау үшін соншалықты маңызды деп саналатын екі сәтті қарастырамыз – бұл (АРІ – фүнкциясы) жүйелік функцияны шақыру және Windows-ға арналған программаның мүмкін болатын құрылымдары. Пирогов программаның 6 типін атап көрсетеді, оларды шартты түрде мынадай үлгіде атауға да болады:


  • классикалық құрылым – бір ғана басты терезеге ие;

  • диалогтық құрылым – басты терезесі диалогтық терезе болып табылады;
    ДИАЛОГТЫҚ ТЕРЕЗЕ(Диалоговое окно, диалоговый бокс; dialog box, win¬dow) - Windows ортасында - әрекет жасау үшін ақпарат енгізу немесе параметрлерді көрсету қажет болған жағдайда дисплей бетінде пайда болатын терезе; программа керекті мәліметгі сұрарда экранға шығатын тіктөртбүрышты шағын терезе.


  • консольдық тип – басты терезесі диалогтық терезе (жасалатын немесе соған ілесіп отыратын) болып табылады;

  • Терезесіз құрылым - бұл басты терезесі жоқ Windows қосымшасы;

  • Сервистер – арнайы құрылымға ие және операциондық жүйеде айырықша рөл ойнайтындар;

  • Драйверлер – сыртқы қондырғыларды меңгеруге арналған бағдарламаның айырықша құрылымына ие болғандар.

Бірінші, классикалық құрылымды қарастырып көрейік.

Сонымен, Windows программалануы туралы бірнеше жалпы ережелерден басталық.

Ереже - дәстүрлі халық құқығының қайнар көзі, нормативтік-құқықтық қағидалар. Ежелгі дәуірде және орта ғасырларда жөн-жосық, ата-баба жолы деп аталған. Ережелер сырт пішімі жағынан мақал-мәтелге, қанатты сөзге ұқсас болғанымен, нақтылығымен, дәйектілігімен ерекшеленеді.



  1. Windows-дағы программалану API (Application Program Interface, программалық интерфейс қосымшасы) функциясын пайдалануға негізделеді. Сыртқы қондырғылармен әрі операциондық жүйенің өзара әрекеттесуі мұндай функциялардың тікелей ықпалымен өткізіледі.

  2. АРІ функциясының тізім, және олардың тізімдемесін дұрысы ең дұрысы мәселен Borland C пакетімен қойылып жүрген WIN32.HLP файлынан алуға болады. API функциясы бойынша және Windows арасында программалану бойынша нақты тізімдеме тұтастай Visual Studio NET құжаттамасында (документация) сақталады.

  3. Windows аралығындағы программалық басты элементі терезе болып табылады. Әрбір терезе үшін өзінің мәліметтерді өңдеу процедурасы анықталған.

  4. Терезе басқару элементтерінен құралуы мүмкін: (кнопкалар), тізімдер, редакциялау терезесі және басқалар. Бұл элементтер іс жүзінде терезе болып табылады, бірақ айырықша өзгешелік меңгерген болып саналады. Бұл элементтермен (және терезенің өзімен) өтіп жатқан оқиғалар процедураға мәліметтер келіп, түсуін туындатады (оқиғаны айқындайтын белгіні бір параметрлердегі процедура шақырылады).
    Мәліметтер (данные; data) - автоматты құралдардың көмегімен, кей жағдайда адамның қатысуымен, өңдеуге I ыңғайлы түрде берілген мағлұмат. Мәліметтердің кірістік, шығыстық, басқару, проблемалық, сандық, мәтіндік, графикалық және т.б.
    Ақпарат Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.


  5. Windows операциондық жүйесі есте сақтаудың линиялық адресацияны пайдаланады. Басқа сөзбен айтсақ, барлық есте сақтауды бір ғана сегмент деп қарауға мүмкіндігі туады.
    Сегмент (segment) жедел жадтағы бірін-бірі жабатын бір деңгейдің тармақтарының оверлейлік құрылымды программадағы тобының бірі; теле-өндеуде - буферде орналасатын хабардың бөлігі; жазба немесе жазбаның бөлігі.


  6. 5-баптың (пункт) ізімен біз факт жүзінде берілген мәліметтер көлемінде шектелмегендіктен код немесе стектің (жойылмайтын ауыстырылу көлемінде) болып табылады. Программа мәтініндегі сегменттер кодтың (секцияның) жекелеген үзіктерінің белгілі бір өзгешеліктерін тапсыруға жазба немесе жалпы пайдалануға рұқсат тепеуге және тағы басқа мүмкіндік береді.

  7. Windows операциондық жүйесі көп тапсырмалы орта болып табылады. әр тапсырманың өзінің адрестік кеңістігі және өзінің кезектегі мәліметтеріне ие болады. Бұдан басқа, тіпті бір бағдарлама аясында көп тапсырма жүзеге асырылуы да мүмкін – кез келген процедура дербес тапсырма ретінде іске қосылуы мүмкін.


2.Базалық программалық қамтама

Процессорда орыдалатын барлық жасақтаманы бағдарламалық жасақтама деп те атайды.

Жазба, математикада - қисық сызықтың жазбасы - ұзындығы берілген қисық сызықтың ұзындығына тең болатын түзу кесіндісі. Мұндай кесіндіні іздеу қисық сызықты түзулеу деп аталады. Қисық сызықтың жазбасы деп кейде оның эвольвентасы түсініледі.
Кеңістік - философия, математика және физика секілді салаларды пайдаланылатын күрделі ұғым. Күнделікті өмірде іс-қимыл алаңы, барлық нәрселерді қамтитын ортақ ыдыс, әлдебір жүйе жай-жапсары сезініп түсініледі.
Бағдарламалық өнім (ағыл. Software; soft - жұмсақ және ware - өнім;орыс. Программное обеспечение - бағдарламалық жасақтама,) - компьютердің жұмыс істеуіне арналған компьютер бағдарламалары жиынтығы, яғни бағдарламалық жасақтама.

Олар:

- жүйелік деп аталатын, компьютердің барлық құрылғылары мен мәліметтерді өңдеуді жасақтау жұмыстарын басқаратын;



- қолданбалы деп аталатын, мәліметтерді өңдеуге арналған;

- бағдарламалау жүйелері деп аталатын, басқа бағдарламаларды өңдеу қызметін атқаратын бағдарламалардан тұрады.

Жүйелік бағдарламалардың ішінде Опреациялық жүйе (ОЖ) негізгі болып табылады. Себебі:


  1. ОЖ компьютердің барлық мәліметтерін өңдеу жұмысын ұйымдастырады;

  2. Ол компьютердің барлық құрылғыларын басқарады.

  3. Адам мен компьютер арасындағы қарым-қатынасты ұйымдастырады.

ОЖ түрлері көп. Бірақ біз Windows типті Ож-ді қарастырамыз. Бұл ОЖ-ні әзірлеген американың Microsoft компаниясы.
Америка (ис. América, порт. América, фр. Amérique, кеч. Amirika, айм. Amërika, нидер. Amerika) - Америка-батыс жарты шардағы екі құрлықтан тұратын дүние бөлігі. Атлант және Тынық мұхиттары аралығында. Оның құрамына Солтүстік Америка мен Оңтүстік Америка құрлықтары, дүние жүзіндегі ең үлкен арал-Гренландия және тағыда басқа жағалауға жақын аралдар кіреді.

Компьютерде жұмыс жасау негізінен оның ОЖ-мен жұмыс істеу болып табылады. Сондықтан компьютермен жұмыс жасаудың жеңіл, қиындығы оның ОЖ-нің адаммен қандай қарым-қатынас ұйымдастыруына байланысты. Адам мен компьютер арасындағы қарым-қатынас тәсілі – интерфейс деп аталады. Интерфейстің екі түрі бар. Олар:командалық және терезелік.

Командалық интерфейсте адам компьютермен ОЖ-нің командалары арқылы қатынасады. Командалар көп және жазылу дұрыстығы сақталу қажет болғандықтан мұндай тәсіл жұмыс жасауға қиын. Командалық интерфейсі бар ОЖ – MS-Dos. Ол Windows-қа дейін қолданылды.

Терезелік интерфейс Windows типті ОЖ-де қолданылады. Мұнда компьютермен қатынас маус арқылы жүзеге асады. Команда жазып қажеті жоқ, тек керек әрекетті маус арқылы таңдап, жұмыс атқарылады.

Команда Команда (command, instruction) - 1) программалау тілдерінде - кез келген операцияны орындауды және оған керекті мәліметтерді (операндыны) бейнелейтін өрнек; компьютер атқаруға тиіс операция сипаты; 2) ақпаратты өңдеу процесіне байланысты атқару құрылғысында жүйенің белгілі бір операцияны орындауын талап ететін басқару сигналы; 3) программа орындау процесінің адымын анықтайтын ұйғарым.

Сонымен бірге Windows-тың MS-Dos-қа қарағандағы артықшылығы, бір мезгілде бәрнеше мәселелерді шешуге мүмкіндік беретіні.

Жүйелік бағдарламалық жасақтамаға драйверлер де кіреді. Бұл компьютерге қосымша құрылғылармен бірге жабдықталатын бағдарламалары. ОЖ қосымша құрылғылармен олардың драйверлері арқыллы қатынасады.

Қолданбалы программалық жасақтама арнайы және әмбебап болып екіге бөлінеді.

Арнайы бағдарламаларға бір мамандықтағы адамдар пайдаланатын бағдарламалар жатады. Мысалы: бухгалтерлік бағдарламалар, проект жасаушылар, дәрігерлер пайдаланатын программалар.

Әмбебеп бағдарламаларға мәтіндік және графикалық редакторлар, электрондық кестелер, т.б.

Графика - (гр. graphein, тырнау, жазу, салу дегеннен) Жазуда қолданылатын таңбалардың (әріп және тыныс белгілерінін) жиынтығы. Жазу танбалары жүйесі мен тілдін фонетикалық жүйесінің ара қатынасын, байланысын білдіреді.
адамдардың көбі пайдаланатын бағдарламалар жатады.

Бағдарламалау жүйелерінң құрамына бағдарламалау тілдері және анайы бағдарламалар кіреді, олар көмегімен құрылған бағдарламалар компьютердің жадына енгізіледі, түзетіледі, тестіленеді және орындалады. Бағдарламалау жүйелерін көбінесе прораммистер қолданады.

Ақпаратты компьютерде сақтау.

Ақпарат компьютердің ішкі және сыртқы жадында сақталады.

Компьютердің ішкі жады негізгі болып табылады, себебі процессор тек осы жадпен тікелей жұмыс істейді. Оны көп жағдайда оперативті (жедел) жады деп атайды. Компьюттер өшкенде жедел жады тазарады.

Мәліметтер мен бағдарламалар ішкі жадтың ұяшығына байт немесе байттар тобы түрінде орналасады. Олармен ұяшықтың адресі бойынша қатынасады.

Компьютердің сыртқы жады ақпаратты ұзақ уақытқа сақтауға арналған. Ол қатқыл дискіде, иілгіш дискіде, лазерлік дискілерде, магнитті таспаларда орналасады.

Ал сыртқы жадқа ақпарат белгілі бір үлестер (порциялар) түрінде жазылады. Мұндай үлестер файлдар деп, құрылым файлдық деп аталады. Басқаша айтқанда файл – бір типті байттар тізбегі.

Файл деген ағылшын тілінен аударғанда қапшық дегенді білдіреді.

ДИСК (Disk) - шығарып оку-жазу бастиегіне қатысты айналдырылатын диск формасындағы мәліметтер. тасуышы; ақпаратты сақтау және қайта шығару қасиеті бар жұқа материалмен қапталған дөңгелек пластинка түрінде жасалған мәлімет тасуыш құрылғы.
Файл (ағылш. File) - дерек сақтаудың негізгі бірлігі болып табылады.
Ағылшын тілі Ағылшын тілі (ағылш. English, English language) - Үндіеуропа тілдері жанұясының батыс герман тобына жататын тіл. Ағылшын тілі ежелгі тіл болып есептеледі, ол қазіргі Ұлыбритания аумағын ежелде басып алған Англосаксондардың тілі, бірақ жауланған кельттердің тілдері де әсерін тигізген.
Нені файл деуге болады. Файл дегеніміз – бағдарламалар, мәліметтер немесе олардың бөліктері. Файл атауы өзара екі нүктемен бөлінген бөліктерден тұрады. Бірінші бөлігі өз аты, екінші бөллігі кеңейтілуі.

Файлдарды біртұтас обьект ретінде жазуға, көшіруге, жоюға, даярлауға, жылжытуға, қайта атауға болады.

Жылжыту (Подкачка; paging, swapping) - виртуальдық жадтың беттерін немесе сегменттерін ауыстыру; осы сәтте жедел жадқа қажетті ақпаратты орналастыруды жасақтайтын жедел жад пен сыртқы жад арасындағы мәселелер тіркесін ауыстыру.

Яғни сыртқы тасуыштағының бәрі де файл ретінде сақталады.

  1   2   3   4

  • 1. Дәрістер

  • жүктеу 0.92 Mb.