Главная страница
Контакты

    Басты бет


«катонқарағай ауданы дамуының эколого-географиялық ЖӘне әлеуметтік аспектілері» Джрылгасынова Айжан Ержанкызы-география пәні мұғалімі, «Малонарым орта мектебі»

жүктеу 73.93 Kb.



жүктеу 73.93 Kb.
Дата01.04.2019
өлшемі73.93 Kb.

«катонқарағай ауданы дамуының эколого-географиялық ЖӘне әлеуметтік аспектілері» Джрылгасынова Айжан Ержанкызы-география пәні мұғалімі, «Малонарым орта мектебі»


«КАТОНҚАРАҒАЙ АУДАНЫ ДАМУЫНЫҢ ЭКОЛОГО-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК АСПЕКТІЛЕРІ» Джрылгасынова Айжан Ержанкызы-география пәні мұғалімі, «Малонарым орта мектебі» КММ, Малонарым ауылы,Катонқарағай ауданы Аңдатпа:жұмысымызда Катонқарағай ауданы дамуының экологиялық- географиялық және экономикалық аспектілерін қарастырдық.
Әлеуметтану - қоғамның қалыптасуы, жұмыс істеуі және даму заңдылықтары туралы ғылым. Әлеуметтану фактілерді, үдерістерді, қатынастарды, жеке тұлғалардың, әлеуметтану топтардың қызметін, олардың рөлін, мәртебесі мен әлеуметтану мінез-құлқын, олардың ұйымдарының институты.
Экономика (гр. Οικονομία - үй шаруашылығын жүргізу өнері) - материалдық игіліктерді өндіру, айырбастау, бөлу және тұтыну үрдісі кезінде адамдар арасында пайда болатын өндірістік қатынастар.
Біздің ойымызша, Катонқарағай ауданын осы тақырып шеңберінде қарастыру ауданды экономикалық-географиялық анализдеу жүйелі түрде жинақталады.
Жинақ (Набор; set) - белгілі бір ақпараттық мазмұны бар логикалық байланыстағы объектілер жиыны.
Зерттеудің өзектілігі көптеген әдебиеттерді қарастыра келе ,біз Катонқарағай ауданының экономикалық-географиялық сипаттамасы жайлы жарияланған жүйеленген материалдардың жоқ екендігін анықтадық. Сол себепті де біз ұсынып отырған Катонқарағай ауданының экономика-географиялық сипаттамасы заманауи және өзекті болып табылады. Зерттеудің мақсаты Шығыс Қазақстан Облысы құрамына енетін Катонқарағай ауданның экономикалық- географиялық жағдайларын және құрылу ерекшелігі даму бағыттарын анықтау болып табылады. Мақсатқа сүйене отырып, төмендегідей міндеттер жүктедік: Катонқарағай ауданының экономикалық-географиялық сипаттамасын жасау; Катонқарағай ауданының экономикалық-географиялық жағдайларының ерекшеліктерін анықтау; Аудан құрылуындағы тарихи, табиғи, демографиялық,әлеуметтік- экономикалық жағдайлларды анықтау;
Бізді қоршаған орта: жан-жануарлар мен өсімдіктер, Жер мен Ай, Күн мен алыстағы жұлдыздар - осылардың барлығы да табиғат деген ауқымды ұғымды білдіреді.
Жағдай - адам әрекетінің , жан-жануарлар тіршілігінің, табиғат пен қоғамдағы өзгерістің, оқиғаның, т.б. айналадағы ортаның ықпалына тәуелділігін білдіретін философиялық ұғым. Табиғаттағы, қоғамдағы белгілі бір өзгерісті тудырушы алғышарт есебінде де қарастырылады.
Демография (грекше демос - халық) - белгілі бір халықтың, ұлттың, ұлыстың, этникалық топтың санын, құрамы мен құрылымын, аумаққа бөлінуін, өсу не кему динамикасын қоғамдық-тарихи жағдайлармен байланыстырып зерттейтін әлеуметтік ғылым саласы.
Жүйелі анализдеу арқылы Катонқарағай ауданы дамуының аспектілерін анықтау. Зерттеу нысаны Катонқарағай ауданы дамуының эколого-географиялық және экономикалық аспектілері. Зерттеу пәні Катонқарағай ауданы. Негізгі жұмыстың теоретикалық-методологиялық негізі Н.Н.Баранскийдің, Ю.Г.Саушкиннің, В.П.Максаковскийдің экономикалық және әлеуметтік салаларға байланысты жариялаған еңбектері.
"Еңбек" - өзінің тұтынушылығын қамтамасыз етуге қажетті бүкіл заттар жиынтығын жасайтын адам әрекетінің негізгі формасы.
Зерттеу келесідей әдістерді қолдана отырып жүргізілді, әдеби, жүйелі-құрылымдық, себеп-салдарлық, салыстырмалы, картографиялық, факторлық анализ, бақылау, интернет көздері. Қазақстанның ұлттық экономикасының құрылуы экономикалық жоспарлауына, шаруашылықты кеңістікте орналастыруына және де аудандардың тепе-тең дамуына байланысты.
Әдіс , метод (гр. 'μέθοδος',methodes зерттеу не тану жолы, бір нәрсеге жетудің жолы) - көздеген мақсатқа жетудің тәсілі, тәртіпке келтірген қызмет жүйесі. Әдіс философияда зерттелетін нәрсенің ойша нұсқасын жасау үшін қажетті таным құралы болып табылады.
Кеңістік - философия, математика және физика секілді салаларды пайдаланылатын күрделі ұғым. Күнделікті өмірде іс-қимыл алаңы, барлық нәрселерді қамтитын ортақ ыдыс, әлдебір жүйе жай-жапсары сезініп түсініледі.
Еңбекті облыстар бойынша бөлу, өндірістік күштерді тиімді орналастыру мамандануға, еліміздің экономикалық құрылымдарын кешенді дамытуға үлесін қосады. Сол себепті де Қазақстанның әкімшілік аудандарын даму жағдайы мен бағыттарын анықтау өзекті болып табылады. Әлеуметтік-экономикалық аудандастыру территориялық зерттеудің басты бөлігінің бірі және де территориялық басқару мен қоғам өмірін ұйымдастыруды тиімді түрде жүзеге асыру ды, экономикалық, әлеуметтік, экологиялық өзекті мәселелерді шешумен айналысады. Аймақтық зерттеу мен қайта құрулардың объективті негізін қалайды. Аудандастыру, елдің табиғи ресурстық, экономикалық, әлеуметтік және демографиялық потенциалды негіздендіріп, ішкі және сыртқы қорлар мен ресурстарды тиімді түрде пайдалану, иерархиялық құрылымдағы аудандарды ұйымдастыруды жетілдіру, республикалық және аймақтық басқарудың құрылымдарын оптимизацияландыруды жізеге асырады. Еңбекті территориялық бөлу мен кеңістіктік-уақыттық кескіндегі әлеуметтік-экономикалық және экологиялық ақпаратты жүйелендірудің негізі.
Потенциал (потенциалдық функция) - физикалық күш өрістерінің кең көлемді тобын (электрлік, гравитациялық, т.б.) және физикалық шамалардың вектормен көрсетілген өрістерін (сұйықтық жылдамдығының өрісі, т.б.)
Ресурстар (французша ressourse - құрал-жабдық, мүмкіндік), босалқы қорлар - табыс, ақшалай және басқа қаражат, құндылықтар мен олардың көздері.
Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.
Территориялық болжамдау мақсаты үшін бар аудандар торын таңдап алу, бағдарламалау мен басқару экономикалық –әлеуметтік географияның түп негізі. Аудан-географиясындағы басты категориялардың бірі, кеңістіктің дифференциациялануы мен территориялық кешенді құрылымдардың процесстерін көрсетеді, географиялық зерттеу талаптары мен географиялық және кеңістіктік ойлау атрибуты болып табылады. Географиялық аудан-бұл тұтас территория (акватория), генезистің ортақтығымен сипатталатын, географиялық қабық компоненттері мен ландшафт элементтері немесе қоғамдық өндірістің қарым –қатынасы.
Құрылымдар, конструкциялар (лат. constructіo - құрастыру, жасау), техникада - машина мен ғимараттардың немесе тораптар құрылысы мен жұмысының сұлбасы, сондай-ақ, машинаның, ғимараттың, тораптың өзі және олардың бөлшектері.
Географиялық қабық ландшафттық қабық, эпигеосфера - атмосфера, литосфера, гидросфера және биосфера қабаттарының бір-бірімен тығыз байланыста болатын ортасы, яғни адамзаттың іс-әрекеті өтетін жердің беткі (жоғарғы) қабығы.
Катонқарағай ауданы- Орталық Азиядағы көшбасшы мемлекет ретінде танылған Қазақстанның Шығыстағы інжу-маржаны. Ауданның негізгі артықшылықтарына: ұтымды географиялық орналасу, жұмыссыздықтың салыстырмалы түрде төмен деңгейі, туризмді дамытуға мүмкіндік беретін бірегей рекреациялық жағдайлар бар. Ауданның геологиялық құрылысы екі құрылымды-стратиграфиялық қабаттан тұрады- күрделі дислокацияланған палеозойлық ірге тасы (негіз) және оның бетінде жатқан жас шөгінді жыныстардан тұрады.
Рекреация (лат. rесrеаtіо - қалпына келтіру) - адамның еңбек процесінде жұмсаған дене және рухани күштерін қалпына келтіру мен дамыту. Рекреацияның тиімділігін арттырудың жолдарын зерттеумен қоғамдық және жаратылыстану ғылымдарының әр түрлі салалары (әлеуметтану, экономика, физиология, медицина, архитектура және т.б.)
Жыныс - организмнің еркек не ұрғашы дарабасқа (особьқа) жататындығын білдіретін белгілер жиынтығы. Жыныс белгілері бойынша ажырату тек жыныстық жолмен көбейетіндерге ғана тән. Ж-тық айырмашылықтар жануарларға, өсімдіктерге және микроорганизмдерге де тән, олар болар-болмас не айқын да білінуі мүмкін.
Геология (гео... және logos - ілім) - Жердің қыртысын және ішкі қабаттарын, олардың құрамын, құрылысын, қозғалысын, даму тарихын, кен байлықтарының пайда болу, орналасу заңдылықтарын зерттейтін жаратылыстану ғылымдарының кешені.
Платформалық қалқанға келетін болсақ үш қабатты құрылымнан қалыптасқан: төменгі құрылымды қабат - максималды қалыңдығы 2 км, жоғарғы карбон мен пермнің жанартаулық-терригенді тау жыныстарынан құралған.
Құрылым (лат. structura - түзіліс, орналасу, тәртіп) - объектінің тұтастығын, тепе-теңдігі мен негізгі қасиеттерінің сақталуын қамтамасыз ететін байланыстар мен қатынастар жиынтығы. Құрылым жүйе және элемент ұғымдарымен тығыз байланысты.
Платформа (фр. plate – жайпақ, forme - форма) - геологияда қозғалмалығы біршама аз, жазық немесе үстірт тәрізді бедерлі, екі жікқабатты құрылымдық қабаттан – іргетастан және шөгінді тыстан тұратын жер қыртысының кең ауқымды атырабы.
Стратиграфияның жоғарғы бөлігінде платформалық шөгінділер жатыр: эоцен дәуіріндегі жоғарғы бор дәуірінің үгілу қабығы, қалдықты триас, көмірлі юра, миоцен-олигоценнің алатүсті сазды-гипсті-көлдік шөгінділер орналасқан.
Дәуір - халықаралық дәрежеде келісілген бірегей жержылнамалық шкаланың иерархиялық бағыныштылық тұрғысынан төртінші дәрежелі бірлігі немесе бөлімшесі.
Ойпаңның жоғарғы қабатын плиоцен-төрттік дәуірдегі жас шөгінділер алып жатыр, қалындығы 100 м.Катонқарағай ауданы облыстық жүйеде жетекші өңірлердің бірі болу үшін нақты бәсекелестік артықшылықтары бар кекекегндігнігн байқадық.Стратегиялық мақсаты диверсификация және барлық салаларда бәсекелестікті жоғарылату, инженерлік инфрақұрылымның тиімділігі арқылы экономиканы дамытуды қамтамасыз ету, сыртқы және ішкі факторларды барынша пайдалану есебінен ауданның әлеуметтік саласы мен әлеуметтік демографиялық дамуын, табиғи кешеннің қалпына келу әлеуетін сақтау және аудан тұрғындарының тіршілігін қамтамасыз етудің қолайлы жағдайларын жасау үшін қоршаған ортаны сауықтыру болып табылады.
Сауықтыру - ауыз қуысы шырышты қабығының, тістердің, пародонт ауруларының және т. б. аурулардың алдын алуға, дер кезінде емдеп жазуға - сауықтыруға бағытталған шипалық шаралар жиынтығы.
Фактор, экологияда - 1) процестердің қозғаушы күші немесе оларға ықпалы бар жағдай, қайсыбір процестегі, құбылыстағы мәнді жағдай; 2) факторлық талдауда зерттелетін айнымалы шамалар арасындағы корреляция өрнегінің көрінісі.
Инженер - инженерлік іспен айналысатын, ғылыми білімін, математиканы және өнертапқыштығын қолданып, техникалық, қоғамдық және коммерциялық проблемалардың шешімін табумен айналысатын маман. Инженерлер материалдарды (заттар), құрылымдарды және жүйелерді олардың тиімділігі, заңға сәйкестігі, қауіпсіздік мәселесі және бағасы себепті туындайтын шектеулерді ескере отырып жобалайды.
Катонқарағай ауданы табиғи-климаттық орналасуына қарағанда бірегей өңір. Ауданның табиғи-қлиматтық жағдайы, жердің ланшафты, флора мен фаунасының байлығы облыстың басқа аймақтарынан оны ерекшелеп тұрады. Мың түске құбылған даласы, аппақ қармен көмкерілген тау шыңдары, сиқырлы балқарағайлар ормандары, өзен, көлдері мен көздің жауын алар дала гүлдері сондай тартымды.
Орман - жер бетіндегі табиғи қорлардың, оның ішінде өсімдіктер жамылғысының басты бір типі. Құрамында бір-біріне жақын өскен ағаштың бір немесе бірнеше түрлері бар табиғи кешен. Құрамы мен өсуіне қарай мәңгі жасыл, қылқанды, ақшыл қылқанды, күңгірт қылқанды, жапырақты, ұсақ жапырақты, жалпақ жапырақты, тропиктік, муссондық, мангрлық және т.б.
Туризм саласы бойынша Катонқарағай ауданы Шығыс Қазақстан облысының қарқынды дамып келе жатқан өңірлерінің бірі. Аудан ауылшаруашылыққа жататынына қарамастан, ауданда туристік сала дамуда. Катонқарағай ауданында туризм инфрақұрылымын құру және туристік имиджін жасау аудан дамуының маңызды бағдары болып табылады. Катонқарағай ауданы халық саны үлесі бойынша, облыста 16 орынға ие. Халық тығыздығы 1км2 жерге 2,2 адамнан келеді. Катонқарағай ауданы халық саны үлесі бойынша, Семей қаласы , Өскемен қаласы , Үржар, Аягөз, Зырян, Глубокий аудандарынан, Риддер қаласы, Шемонаиха, Тарбағатай, Жарма, Ұлан, Барадулиха, Зайсан, Көкпекті, Күршім аудандарынан кейін облыста 16 орынға ие.
Шемонаиха - қала, Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданның орталығы, темір жол стансиясы облыс орталығы Өскемен қаласынан солтүстік-батысқа қарай 120 км жерде, Ертістің оң саласы - Оба өзенінің жағасында орналасқан.
Аудан өндірісі тау кен өндірісі -28,7.өңдеуші өнеркәсіп 63,2, электрмен қамту ,газ, ауа кондиционерлері 7,6,сумен қамту, кәріз жүйелері,қалдықтардыжинау мен орналастыру 0,4. Мал шаруашылық отарлары құрылымының негізгі бөлігін қой мен ешкі малы құрайды (54), ірі қара мал (24) мен жылқының (22 ) үлесі де елеулі. Мал шаруашылығында негізгі орын ірі қара мал басына келеді (56,4). Маңызды бөлігін жылқы (22), қой мен ешкі (16) алады Ауданның экономикасы мен қоршаған орта жағдайын қарастыруда мен орман ролін баса назарға алып қарастырдым. Орман – биологиялық айналымның ең жоғарғы интенсивтілігіне ие, ауданның ең продуктивті формациясының бірі. Жыл сайын екі орман шаруашылық иелікте 40000 нан 100000м3 дейін ағаш өндірілген және де аудан экономикасы негізінен, шабындықтар мен ауыл шаруашылығына, ара шаруашылығына бағытталған.
Бағыттау (орыс. наведение) - күштерге (сүңгуір қайықтарға, авиациялык ұшу аппараттарына) немесе қаруға (ракеталарға) козғалыс параметрлері (бағыт, жылдамдық, биіктік жөне т.б.) арқылы берілетін басқару тәсілі.
Шабындық - жаз бойы өсуге бейімделген шөптесін өсімдіктер биогеоценозы. Табиғи Шабындық орташа ылғалдылық жағдайында дамитын көп жылдық мезофиттік шөптесін өсімдіктердің өсуіне қолайлы жерлерде болады.
Ауыл шаруашылығы - материалдық өндірістің ең маңызды түрлерінің бірі. Ауыл шаруашылығы халықты азық-түлікпен және өнеркәсіпті шикізаттың кейбір түрлерімен қамтамасыз етумен айналысады. Ауыл шаруашылығы екі үлкен саладан, яғни өсімдік шаруашылығынан және мал шаруашылығынан тұрады.
Қазіргі кезде ұлттық бақтың орман жамылғысын арттыру мақсаты- климатқұраушы, су қорғау, санитарлық-гигиеналық және рекреакциялық. Қазіргі кезде адамзат сүріп жатқан ортадан адам мен табиғаттың біртұтастығын байқамасқа болмайды. Адамның тіршілік қауіпсіздігі мен табиғатты қорғау негізгі мәселе. Адам әрқашан да өз қажеттілігіне пайдаланатын биосфераның ресурстарына тәуелді болып келеді. Адам және биосфера біртұтас жүйені құрайды Әлеуметтік ,яғни ол халыққа білім беру, денсаулық сақтау саласы, мәдениет, туризм және спорт.
Биосфера (гр. биос-тіршілік, өмір, гр. сфера - шар) - бұл ұғым биология ғылымына XIX ғасырда ене бастады. Ол кездерде бұл сөзбен тек жер жүзіндегі жануарлар дүниесі ғана аталатын. Кейінгі кездерде биосфера геологиялық мағынада да қолданылады.
Білім беру - тиісті оқу орны арқылы ғылыми мағлұмат беріп, адамның танымын, білімін, дағдысын, дүниеге көзқарасын жетілдіру процесі; қоғам мүшелерінің мәдениетін дамытудың негізгі шарты; мақсаты - қоғам мүшелерінің адамгершілік, интектуалды, мәдени дамуында және олардың денесінің дамуында, кәсіптік біліктілігінде жоғары деңгейге қол жеткізу болып табылатын тәрбие мен оқытудың үздіксіз процесі; жүйеге келтірілген білім, іскерлік дағды және ойлау тәсілдері көлемін меңгеру процесі мен нәтижесі. Білімділіктің басты өлшемі - білімнің жүйелілігі, ойлаудың жүйелілігі мен логикалылығы.
Бірінші кезекте білім беру саласына тоқталып өтсем. Жалпы орта білім беретін мектептерде қосымша білім беруді, спорт секцияларын ұйымдастыру желісін кеңейту, Аққайнар ауылындағы апатты жағдайдағы мектептің орнына мектептер салу, қолданыстағы мектептерді бейіндеу, сондай-ақ білім беру ұйымдарының материалдық-техникалық базасын жаңғырту арқылы, оның ішінде пәндік кабинеттерді орналастыру есебінен 12-жылдық оқыту жүйесіне көшу бойынша даярлық іс-шаралары жүргізілетін болады. Мектеп асханаларының технологиялық жабдықтарын ауыстыру, оқушыларды ыстық тамақпен қамту санын арттыру, автобустар сатып алу және тасымалдауды қажет ететін оқушыларды толық қамту, мектептердің медициналық кабинеттері базасында сапалы медициналық көмек көрсету есебінен оқытуға оңтайлы жағдайлар жасау бойынша жұмыстар жалғастырылады. Катонқарағай ауданының экономикалық - әлеуметтік жағдайын, қазіргі алатын орнын және болашағын болжау қазіргі уақыттағы ауданының даму бағытын анықтаудағы маңызды мәселелерінің бірі.
Автобус (француздың autos – өзі және латынша (omnі)bus, яғни баршаға арналған деген сөзінен шыққан) - жүргізушімен қоса есептегенде 9 және одан да көп адамды алып жүруге арналған, қорабы вагон түріндегі автомобиль.
Медицина (лат. medicina: medicus - дәрігерлік, емдік) - адамдардың денсаулығын сақтау мен нығайту, сырқаттарды емдеу мен аурудың алдын алу, денсаулық және жұмысқа қабілеттілік жағдайында, адамзат қоғамында ұзақ өмір сүруге жетуді көздейтін тәжірибелік іс-әрекеттің және ғылыми білімдердің жүйесі.
Уақыт - өлшемдер жүйесінің оқиғаларды реттеу, олардың ұзақтығын және араларындағы интервалдарын сипаттауда, және нәрселердің қозғалысын сипаттауда пайдаланатын маңызды мүшесі. Уақыт мифология, философия және ғылымның әр салада пайдалану үшін қарама-қайшылысыз сипаттау, зерттеу нысаны болып, талай-талай ұлы ғалымдарды өмірге әкелген.
Қазіргі таңда ауданның даму жағдайына кері әсерін тигізетін бірқатар мәселелер бар, олар: ауылшаруашылық өнімдерін өңдеуде ең төменгі үлеске ие болып отыр. Азықтық дақылдардың (сенаж, силос) жеткіліксіз базасы, бордақылау рационының құнарсыздығы малдардың өнімділігін азайтуда. Сонымен Катонқарағай ауданының экономикалық- географиялық сипаттамасымен таныса келе, оның Шығыс Қазақстан облысының экономикалық дамуындағы орнын анықтауға мүмкіндік алдық. Плиткалар, плита, кірпіш және цементтен өндірілетін өнім көлемі және марал шаруашылығы мен осы өнімдер көлемі бойынша аудан облыста 1 орында.
Цeмент (нем. Zement, лат. Caementum - ұсақталған тас, қиыршық тас) - гидравликалық байланыстырғыш материалдар тобы; негізгі құрылыс материалдарының бірі; органикалық емес материалдың майда ұнтағы; гидравликалық тұтқыр материалдардың үлкен тобының жалпы атауы.
нан және ұн өнімі, минералды және газдалған су бойынша 4 орын,Көлдененіне кесілген орман материалдары бонша 5 орын. Көлемі мен жылумен қамтылу көрсеткіштері бойынша 8 орында,халық саны бойынша 16 орын, сумен қамту, кәріз жүйелері жұмысы, жұмыртқа өндіру көлемі бойынша 16 орынға ие. Катонқарағай ауданы территориясы әлеуметтік-экономикалық жағдайлардың дәрежесі мен дамуына , қоғамның ішкі және сыртқы мұқтаж-мүдделеріне қарай әр түрлі бағытта және түрліше қарқынмен зерттеледі.
Қарқын (Темп) - тапсырманың орындалуының немесе операцияның, құбылыстың қарқындык дамуының шапшандыгы (кейде тазалығы). Әскери істе Қарқынның мынадай түрлері болады: лап қою қарқынны; шабуыл қарқынны; десант түсіру қарқынны; теңіз десантын түсіру қарқынны, атыс қарқынны т.б.
Физикалық-географиялық зерттеудің дамуы ауданның табиғи-ресурстық мүмкіндіктері мен өнеркәсіптік өндірістік құрылымдардың өзгеруіне ықпалын тигізді. ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 1.Н86 Нұрғалымова Г.С. Шығыс Қазақстанның көне тарихы мен мәдениеті: тарихи-географиялық зерттеу.- Алматы , «Арыс» баспасы, 2002.- 116 бет. 2.А90 Атамекен. Географиялық энциклопедия. Бас.ред. Б.Ө.Жақып.- Алматы : «Қазақ энциклопедиясы», 2011.- 648 бет. 3.Қазақстан ұлттық энциклопедия 5 том ,Алматы ,2003 4.Т 78. Труды Катон- Карагайского государственного национального природного парка. Т.1 Сост. Р.Н. Кырыкбаева, А.Н. Челышев- Усть- Каменогорск: ТОО «Профит», 2006.-278 стр., 36 ил. 5.Ашби В., Анненикова С.Ю. Усть-Каменогорск – Рахмановские ключи. Каз.орнитол.бюлл. 2002. Алматы, 2002. С.32. 6.Стариков С.В. Некоторые итоги работ по ирвентаризации орнитофауны Катон-Карагайского государственного природного парка, Региональный кампонент в системе экол.образования и воспитание -2005 . Усть –Каменогорск, 2005. С. 14-29. 7.Отчет Катон-Карагайского госудасрственного национального природного парка за 2016 год. 8.Аралбаев Н.К, Данилов М.П., Исаев Е.Б. Растительный покров Ботаника- геологического заказника «Рахмановские ключи»- отчет за 2003 год, 43с. 9.Қазақстанның қорықтары мен ұлттық бақтары. С.В.Стариков.

  • Платформалық

  • жүктеу 73.93 Kb.