Главная страница
Контакты

    Басты бет


Касимов И. Р., аға оқытушы, техника ғылымдарының магистрі

жүктеу 110.26 Kb.



жүктеу 110.26 Kb.
бет1/2
Дата08.04.2017
өлшемі110.26 Kb.

Касимов И. Р., аға оқытушы, техника ғылымдарының магистрі


  1   2

Internet желісінің протоколдары мен сервистері
Касимов И.Р., аға оқытушы, техника ғылымдарының магистрі

Икласова К.Е.

Ғылым (араб.: علم‎ (ілім) - білім, тану; лат. scientia - білім) - ақиқат жайлы объективті білімдерді жетілдіру мен жүйелеуге бағытталған адам іс-әрекетінің саласы. Жалпы мағынасы: жүйелік білім мен тәжірибе.

, аға оқытушы, техника ғылымдарының магистрі

Жамаш Т.Ж., «Информатика» мамандығы, 3-ші курс студенті

Мунайтпасова Г.М., «Ақпараттық жүйелер» мамандығы, 2-ші курс студенті


Аңдатпа

Қазір интернет желісінің ықпалында тұтас жұмыр жердің ол шетімен бұл шеті «ауылы аралас, қойы қоралас» көрші ауылға ұқсап қалды. Осындай жағдайда интернеттің бізге ғылым-білім мен озық өркениетті жеткізетін құптарлық жағының болуымен бірге ұлттық психологиямызға, төл табиғатымызға сай келмейтін теріс әсері де айтып тауысқысыз.

Интернет (оқылуы [интэрнэ́т]; ағылш. Internet - International Network) - компьютерлік серверлердің бүкіләлемдік желісі.

Жағдай - адам әрекетінің , жан-жануарлар тіршілігінің, табиғат пен қоғамдағы өзгерістің, оқиғаның, т.б. айналадағы ортаның ықпалына тәуелділігін білдіретін философиялық ұғым. Табиғаттағы, қоғамдағы белгілі бір өзгерісті тудырушы алғышарт есебінде де қарастырылады.

Ол біздің күнделікті өмірімізге тек жақсылық қана әкеліп жатқаны жоқ, онда не хикімет жақсылық та, не сұм арамдық та бар. Онда бардың бәрі кіршіксіз өнеге емес. Сол себепті оған сын көзбен қарап, ұнамды жақтарын таным таразысына салып дұрыс пайдалана білгеніміз жөн.

Интернет – кез-келген компьютерлермен бүкіл әлем бойынша ақпарат алмасу мен беру мүмкіндігі, желілер жүйесі.

Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.

Интернет − байланыс араларын өзара біріктіретін, тораптардың жиынтығы.

Протокол түсінігі − желімен жұмыс жасаған кездегі компьютерлер арасындағы мәліметтер алмасу «тілін» білдіреді.

Мәліметтер (данные; data) - автоматты құралдардың көмегімен, кей жағдайда адамның қатысуымен, өңдеуге I ыңғайлы түрде берілген мағлұмат. Мәліметтердің кірістік, шығыстық, басқару, проблемалық, сандық, мәтіндік, графикалық және т.б.

Әртүрлі компьютерлер бір-бірімен байланысу үшін, олар бір протоколмен байланысуы керек. Интернет протоколдар жүйесін TCP/IP
протоколдар жиыны деп атайды.

TCP/IP стектері әртекті желілерде жұмыс істеу үшін шығарылды. Бұл стек UNIX операциялық жүйесін қолданғаннан кейін кең көлемде тарала бастады. Қазіргі уақытта операциялық жүйе Internet желісіндегі компьютерлер мен корпоративті желілерді байланыстыру үшін қолданылады. Физикалық және арналық деңгейлерде стек жергілікті желілердің барлық базалық технологияларьн қолданалы.

Физика (көне грекше: φύσις - табиғат) - зат әлемді және оның қозғалысын зерттейтін ғылым. Бұл жөнінде физика күш, энергия, масса, оқтама т.б. сияқты тұжырымдамалармен шұғылданады.

ДЕҢГЕЙ (Уровень; layer, level) - абстракциялы дерексіздік дәреже; иерархиялық құрылым қабаты; осы желімен орындалатын белгілі бір мәселелер кешенін сипаттайтын есептеуіш желі қүрылымының логикалық қабаты,

TCP/IP стегі төрт деңгейден тұрады:

  • қолданбалы деңгей;

  • негізгі деңгей;

  • желіаралық байланыстар деңгейі;

  • желілік интерфейстер деңгейі.

Қолданбалы деңгейде қолданушыларға желілік сервис көрсететін қызметтер жинақталған. Мұнда қызметтер негізі жиі өзгеріп тұрады. Негізгі қызметтер арасынан төмендегідей протоколдарға қарауға болады:

  • DNS;

  • FTP;

  • HTTP;

  • HTTPS;

  • IMAP;

  • LDAP;

  • POP3;

  • SMTP;

  • SSH;

  • Telnet;

  • XMPP (Jabber);

  • SNMP.

Қолданбалы деңгей OSI моделінің қолданбалық деңгейі мен таңдау деңгейлерінің функцияларын біріктіреді. Негізгі деңгей мәліметтер пакетін жеткізу сенімділігін, олардын тұтастығын және жеткізілу тәртібін қамтамасыз етеді. Бұл деңгейде берілетін мәліметтер сегменттерге (пакеттерге) бөлігіп төменгі деңгейге жіберіледі.

Сегмент (segment) жедел жадтағы бірін-бірі жабатын бір деңгейдің тармақтарының оверлейлік құрылымды программадағы тобының бірі; теле-өндеуде - буферде орналасатын хабардың бөлігі; жазба немесе жазбаның бөлігі.

Жіберілгеннен кейін паке
ттер жиналып, содан соң мәліметтер қолданбалы деңгейге беріледі.

Негізгі деңгей OSI моделінің транспорттық және сеанстық деңгейлергінің функцияларын орындайды. Бұл деңгей транспорттық деп те аталады. Бұл деңгейдің негізгі протоколдары TCP (Transission Control Protocol), UDP болып табылады.

Желіаралық байланыс деңгейінің негізгі протоколы пакеттерді жеткізу IP протоколы (Internet Protocol) болып табылады. Бұл протокол жергілікті желілерде ғана емес, сондай-ақ бүкіләлемдік байланыстарда болатын, құрылымдық желілердегі мәліметтер пакетін жеткізуді қамтамасыз етеді.

Құрылым (лат. structura - түзіліс, орналасу, тәртіп) - объектінің тұтастығын, тепе-теңдігі мен негізгі қасиеттерінің сақталуын қамтамасыз ететін байланыстар мен қатынастар жиынтығы. Құрылым жүйе және элемент ұғымдарымен тығыз байланысты.

Осы деңгейде маршрутгық ақпаратты жннау үшін RIP (Routing Internet Protocol), OSPF (Open Shortest Path First) сияқты бағыттаушылар протоколдары қолданылады. Бұл деңгей OSI моделінің желілік деңгейіне сәйкес келеді.


Желілік интерфейс деңгейі құрылымдық желіге интеграцияланатын желілік иннтерфейстерді анықтайды. Қосылатын желі кез-келген технологияны қолдана алады. Әрбір желілІк технологияға, қолланылатын технологияның қатарларына желілік деңгейдің IP пакеттері орналасатын протоколдар шығарылады. Бұл деңгей OSI моделінің физикалық және арналық деңгейлеріне сәйкес келеді. TCP/IP стектерінің денгейлері OSI моделінің деңгейлеріне сәйкес келуі шартты. Бұл TCP/IP стектерінің осыдан 20 жыл бұрын шығарылуымен байланысты.

Негізгі деңгей протоколдары



TCP (Transmission Control Protocol) – бұл транспорттық деңгейдің ең кеңінен таратылған түрі. ТСР ең маңызды функциясына бұрыннан қолданылып келе жатқан IP (Internet Protocol) хаттамасымен салыстырғанда, мәліметтерді жоғалтпай жеткізуі болып саналады. Хабарламаны жеткізу үшін процесс – жіберуші мен процесс – алушының арасын алдын-ала жалғайды.

Хабарлама (Донесение) - жоғары тұрған командирге (бастыққа, штабқа) белгілі бір мәліметтерді хабарлау мақсатына арналған жауынгерлік немесе қызметтік есеп-ақпарат құжаты. Соғыс жағдайында төмендегідей хабарламалар даярланады: жауынгерлік, барлау, байланыс бойынша, инженерлік және химиялық қамтамасыз ету, тыл бойынша және басқа.

Бұл құрылған жалғау дейтаграмманың нақты түрде жетуін қамтамасыз етеді. ТСР хаттамасының бүлінген немесе жоғалған пакеттерді қайталап жіберу мүмкіндігі бар. Хабарламаның нақты түрде жеткізілуіне белгіленген функциялар өңдеушілерді қосалқы бағдарламалардан және дейтаграмманы басқару амалдарынан босатады. Хаттама жіберуші мен алушы арасында мәліметтер жіберілуін қамтамасыз етеді. ТСР жалғауды қондыруға бағытталған болғандықтан, дейтаграмманы алған адресат жіберушіге алғаедығы туралы хабар беруі керек.

Бағыттау (орыс. наведение) - күштерге (сүңгуір қайықтарға, авиациялык ұшу аппараттарына) немесе қаруға (ракеталарға) козғалыс параметрлері (бағыт, жылдамдық, биіктік жөне т.б.) арқылы берілетін басқару тәсілі.

Жалпы жіберуші мен алушы арасында виртуальды канал қондырылады, ол жерде олар хабарламамен алмасады және алғандығы туралы хабар жіберіледі.

Мәліметтерді алмасу процесі машина-жіберуші және машина- алушы арасында жалғауды қондыру сұранысынан басталады. Бұл сұраныста арнайы бүтін саны болады, оны біз сокет номері деп атаймыз. Ал жауабына алушы өз сокетінің номерін жібереді. Жіберуші мен алушының сокеттерінің номері жалғауды анықтайды (былай айтқанда, жалғау жіберуші мен алушының IP-адресісіз орындалмайды, бірақ та бұл тек төменгі деңгейлі хаттамаларға қатысты).



UDP (User Datagram Protocol) хаттамасы TCP хаттамасына қарағанда өте қарапайым транспорттық хаттама болып келеді. UDP хаттамасы дейтаграмманы жеткізіп беруді қамтамасыз етеді, бірақ оларды дәлелдер алуды талап етпейді. UDP хаттамасы мәліметтерді қосылуларды орнатусыз-ақ жеткізіп беру талап етілген жағдайларда пайдаланады. Мұндай байланыс негізінде сенімсіз, өйткені оның хабарлары дұрыс қабылданды ма және ол ол тіпті алындыма, сол туралы жіберушіге хабарланбайды. Қателердің туындауын тексеру үшін пакеттің бақылау сомасы пайдаланылады, бірақ қателіктер ешқандай өңделінбейді – олар немесе жойылады немесе олардың өңделінуі өте жоғары қолданбалы деңгейде орындалады. UDP арқылы қолданбалы процеспен жіберілетін мәліметтер бөлшектерге бөлінбей, белгіленген орынға бір бүтін секілді жетеді. Мысалы, егер жіберуші-процесс порт арқылы бес хабарлама берсе, онда алушы-процесс порттан бес хабарды есептеуі қажет. Әрбір жазылған хабарлар көлемі әрбір оқылғандардың көлемімен сәйкес келуі қажет.

Желіаралық байланыс деңгейі протоколдары

RIP – орындалуы қарапайым болғандықтан, қазіргі кезге дейін кең тараған алғашқы хаттама. RIP қолдайтын бағыттауыш кестелерінде келесі ақпарат сақталады:

  • IP қабылдаушы түйін адресі;

  • қайталап орындалатын трансляциялар саны (хоптар), 1-ден 15-ке дейін;

  • жолдағы келесі бағыттауыштың IP-адресі;

  • әрбір жол үшін жеткізу уақыты;

  • бағыттауыштағы ақпараттың өзгеру уақыты (өмір сүру уақыты).

RIP хаттамасы ішкі бағыттауыштың қашықтық-векторлық хаттама болып табылады. RIP анықталған жолдардың әрқайсысы үшін ретрансляциялар санын тауып, ол ақпаратты ең тиімді жолды таңдау үшін қолданады. Егер RIP ретрансляциялар санын қадағаламаған болса, шексіздікті есептеу проблемасы туар еді. Кейбір желілерде арнаға ену мүмкіндігі болмаған жағдайда, RIP логикалық циклге әкелетін басқа жақсы жолды тізбектей іздеуді бастайды. Мұндай цикл шексіз қайталана беруі мүмкін. Ұқсас жағдайларды болдырмау үшін, RIP 1-ден15-ке дейінгі мәндерді қабылдайтын ретрансляциялар санағышын пайдаланады.

OSPF (Open Shortest Path First – Ең қысқа маршрутты таңдаудың ашық хаттамасы) – каналдың (link-state technology) қалпын зерттеп отыратын технологияға негізделген және ең қысқа жолды таңдау үшін қолданатын динамикалық маршрутизация хаттамасы. RFC 2328 толық сипатталған. Оның басты сипаттамалары келесідей:

SPF алгоритмін қолдану;

Логика (гр. λογική - «талдауға құрылған», λόγος - «сөз», «сөйлем», «ойлау», «ақыл») - ойлау, оның формалары мен заңдылықтары туралы ғылым. Логика дәлелдеу мен теріске шығарудың белгілі бір әдіс-тәсілдері қаралатын ғылым теориялар жиынтығын құрайды.

Алгоритм, алгорифм (ағылшынша: algorіthm, algorіsmus - Әл-Хорезмидің атынан шыққан) - бастапқы берілген мәліметтермен бір мәнде анықталатын нәтиже алу үшін қай амалды (жұмысты) қандай ретпен орындау қажеттігін белгілейтін есептерді (мәселелерді) шешу (математикалық есеп-қисаптар орындау, техникалық объектілерді жобалау, ғылыми-зерттеу жұмысын жүргізу т.б.)



  • топологияда қандайда бір өзгерістер болған жағдайда ғана маршрутизаторларға жаңартулар жіберу;

  • жылдам жинақтылық;

  • оқшауланған желілерді жəне vlsm қолдау;

  • маршруттарды аутентификациялау.

OSPF хаттамасын пайдаланылатын желілерде маршрутизаторлар байланыс арналарындағы өзгерістер туралы хабарламалармен алмасып отырады, мысалы, жаңа желілердің қосылуы немесе қандайда бір ақаулар туралы, байланыс арналарының қалпына келуі туралы. Желі топологиясында өзгерістер болса, осы өзгерістер əсер ететін барлық маршрутизаторлар желінің басқа маршуртизаторларына хабарламалар жіберіп, бағыттар жаңартылып отырады. Барлық маршрутизаторлар сəйкес өзгерістерді топологиялардың мəліметтер қорына енгізіп, бағыттауыш кестесіндегі бағыттарды жаңартады.

Қазіргі таңда кең тараған интернет сервистері:

  • интернет байланыс;

  • интернет теледидар;

    Теледидар - телехабар бағдарламаларындағы бейне мен дыбыстық сүйемелдеудің радио сигналдарын күшейту мен түрлендіруге арналған теле, радиоқабылдағыш теледидар түрлі түсті, ақаласықара кескінді, стационарлы және тасымалды болып ажыратылады.



  • интернет радио;

  • іздеу жүйелері;

  • электронды пошта;

  • ip-телефония;

  • интернет жарнама;

  • интернет төлеу;

  • интернет дүкен;

  • электронды кезек;

  • интернет тапсырыс.

Интернет байланыс. Қазіргі замандағы интернет байланыс түрлері – Skype, Mail. Агент, Chat, ICQ, Fasebook, Tvitter. Интернет видеотелефон байланысы. Адам арасындағы байланыс.

Интернет теледидар. Интернет арқылы бүкіл әлемдік теле арналарды онлайн режимінде көруге болады. Мысал ретінде мен сіздерге Қазақстан ұлттық телеарнасын онлайн қосып берейін.

Интернет радио. Интернет арқылы бүкіл әлемдік радио желісін онлайн режимінде тыңдауға балады. болады. Мысал ретін мен сіздерге Радио FM онлайн қосып берейін.

Іздеу жүйелері. Интернет жүйесінде мәліметтерді іздеуге арналған арнайы программалар бар. Көбінесе іздеу қызметтерін көлемді мәліметтерді сақтай алатын серверлік компьютерде қуатты іздеу компаниялар жүргізіледі. Іздеу қызметі тегін атқарылады, дегенмен оны ұйымдастыру бизнестің ең пайдалы түріне жатады. Бірнеше жыл ішінде іздеу жүйелерінің ұйымдастыру жобаларының бюджеті 10-15 долларлы көлемді қамтыды, ал олардың қазіргі бағасы 15 миллионнан кем түспейді. Іздеу жүйесінің негізгі мәліметтерінің тұтынушылары – үлкен кітапхананың оқырмандары сияқты.

Бизнес (ағылш. busіness - кәсіпкерлік, сауда-саттық) - пайда табуға бағытталған әрекеттің, экономикалық қызметтің бір түрі; жеке кәсіпкердің не фирманың іскерлік қызметі..

Сервер (ағылш. server) - файлдар, қалталар және компьютерлердің деректері сияқты деректерге ортақ қатынасуды, сондай-ақ желі пайдаланушыларына электрондық пошта қызметтерін қамтамасыз ететін компьютер.

Кітапхана - мәдени-ағартушылық мекеме. Кітапхана баспасөз шығармаларын жинау, сақтау, насихаттаумен, оқырмандарға баспасөз шығармаларын берумен, мәдени-ағарту және ғылыми-көпшілік жұмыстарын ұйымдастырумен шұғылданады.

Кітапхана қаншалықты үлкен болған сайын, оның ішінен керекті кітап табуға қиын болатыны белгілі емес пе? Сондықтан жұмысты жеңілдету үшін әр түрлі салалар бойынша арнайы каталогтар дайындалады. Желідегі керекті мәліметтерді табу ісін арнайы іздеу жүйелері қамтамасыз етеді. Интернетті пайдалану үшін осы іздеу жүйесін пайдалану керек. қорларындағы іздеу жүйелері жұмысты гиперсілтімелер арқылы байланысқан тіліндегі құжаттарға негізделген. Іздеу жүйесіне сұраныс бергенде, қандай сөз тіркесін табу керек екендігін көрсетеміз. Олар табылғаннан кейін экранға сол құжаттар тізімі шығады, қажеттілерін қарап отырып, өте керектілерін өз компьютерімізге көшіріп аламыз немесе адрестерін есте сақтаймыз. Осындай атқарылған жұмыс нәтижелігінің бірдейлігіне қарамастан (тұтынушы гиперсілтемелер тізімін алады), іздеу қызметтерінің жұмыс істеу ерекшеліктері әр түрлі болуы мүмкін.


Электрондық пошта. E-mail интернет арқылы хат-хабарлама жазып, өзара байланысатын электрондық пошта. Оны пайдалану үшін интернетке қосулы компьютер, арнайы браузер немесе пошта клиенті бағдарламасы болса жеткілікті. Электрондық поштаны пайдаланудың негізгі екі түрі бар: web-интерфейс арқылы, компьютердегі пошта клиенті арқылы.

Web-интерфейс арқылы байланысу үшін браузер программасы – Internet Explorer, Mozilla Firefox, Opera, Chrome сияқты арнайы интернетті шолушы программалардың біреуі компьютерде орнатылған болуы тиіс.

Internet Explorer Internet Explorer (қысқаша ІЕ не MSIE) - Microsoft компаниясы 1995 ж. бастап Microsoft Windows амалдық жүйесі құрамдас бөлігі ретінде жасаған графиктік ғаламтор шолғыш өнімі. Бұл бағдарлама 1999 ж. бастап дүние жүзі бойынша қолданымы ең көлемді бағдарлама болып, 2002-2003 жж.

Mozilla Firefox Mozilla Firefox ([moʊˈzɪlə ˈfaɪɹfɑks] / [moʊˈzɪlə ˈfaɪəfɒks]) - еркін таратылатын веб браузер. Қолданылуы бойынша дүние жүзінде екінші орынды (2011 жылдың наурызында 29,98%), ал еркін бағдарламалық қамтама ішінде бірінші орын алады.

Олар қазір тегін әрбір компьютерде орнатылады. Солар арқылы пошта провайдерінің сайтына шығып, пошта жәшігін ашу керек, логин мен пароль (құпия сөз) алу керек. Мысалы, Отандық – www.nur.kz, www.mail.kz және т.с.с. Ресейлік – www.mail.ru, www.yandex.ru, www.rambler.ru, шетелдік – www.gmail.com, www.yandex.com, www.hotmail.com және т.с.с. өте көп тегін пошта қызметін көрсететін провайдерлер.


Электрондық пошта тиімділігі:

  • хатты кез-келген уақытта оқуға болады;

  • хатты кез-келген уақытта жіберуге болады;

  • хаттың тез бару мүмкіндігі.

IP-телефония. IP-телефония (немесе VoIp, ағылшынша Voice over ip; IP-телефония) интернет желісі немесе басқа да IP желісі бойынша дыбыстық сигналды жіберетін байланыс жүйесі. Сигнал байланыс каналы бойымен сандық түрде жіберіледі және де жіберілер алдында шығынды жою үшін сығылады.

Функционалдығы: VoIp технологиясы PSTN технологиясы бойынша қиынға және қымбатқа түсетін есептер мен шешімдерді жүзеге асырады. Мысалы: Жоғары жалдамдықты телефон байланысы арқылы бірден көп телефон қонырауларын жіберу. Сондықтан VoIp технологиясы үйде немесе офистегі телефон желісін қосудың қарапайым әдісі ретінде қолданылады.

Қасиеттері:


  • Конференция.

  • Қоңырау шалуды қайта адрестеу.

  • Автоматты түрде нөмірді қайта теру.

  • Қоңырау шалушының нөмңрін анықтау.

  • Дәстүрлі

  1   2

  • Физикалық
  • Internet Explorer , Mozilla Firefox

  • жүктеу 110.26 Kb.