Главная страница
Контакты

    Басты бет


«Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы»

жүктеу 0.79 Mb.



жүктеу 0.79 Mb.
бет1/6
Дата15.03.2019
өлшемі0.79 Mb.

«Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы»


  1   2   3   4   5   6
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ 3 деңгейлі СМЖ құжат ОӘК 042-18-22-1.12203.

Мемлекет - белгілі бір аумаққа иелік етіп, сол жердегі халықтың еркін дамуына мүмкіндік беретін, қоғам табиғатынан туындайтын ортақ істерді атқаруға қажетті басқарудың жоғарғы дәрежеде ұйымдасқан жүйесі, саяси билік ұйымы.

Қала, шаһар - тұрғындары өнеркәсіп, сауда, қызмет көрсету орындарында және ғылыми, мәдени, басқару мекемелерінде жұмыс жасайтын, халқы тығыз орналасқан ірі елді мекен. Әдетте қала Тұрғындар районы, Өнеркәсіп районы, Сауда районы, кейбірінде Әкімшілік басқару районы секілді негізгі райондарға бөлінеді.

2014 Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы пәні бойынша ОӘК №1 басылым «Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы» ПӘННІҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ 5В060700-«Биология» мамандығына арналған Семей 2014 Мазмұны 1. Глоссарий 2. Дәрістер 3. Практикалық сабақтар 4. Студенттердің өз бетімен істейтін жұмыстары 1. Глоссарий Андроцей - бір гүлдегі аталықтардың жиынтығы. Апомиксис – ұрықтың ұрықтану процесінсіз пайда болуы. Амилопластар – крахмал жинайтын лейкопластар. Гифалар – саңырауқұлақтардың денесін түзетін жіңішке жіп тәрізді жасушалар. Геотропизм - өсімдік органдарының кеңістікте белгілі бір бағытта өсуге қабілеттілігі.

Жиынтық - геологияда: жарылымдармен шектеле отырып, бірқалыпты қатпарланған қат-қабаттар тобының немесе қатпарлардың бір бағытта ғана еңістенген осьтік жазықтықтарының бірлестігі.

Ұрық (грек. embryon) - адам мен жануарларда аталық және аналық жыныс жасушаларының қосылуы нәтижесінде түзілген бір жасушалы жаңа организм (зигота). Ұрықтың дамуы негізінен жұмыртқа жасушаларының қабықшаларында немесе аналық организмнің арнайы мүшелерінде өтеді (қараңыз Ұрықтың дамуы. Ұрық қабықшасы)

Лейкопластар (гр. leukos - ақ және plastos - жасалған) - Өсімдік жасушасындағы түрлі пішіндегі, (шар тәріздес, сопақ, эллипса тәріздес және т.б.), түссіз пластидтер. Көптеген жағдайларда күн сәулесінен калтарыста жатқан ағзаларда, тамырда, түпте, тамырсабақтарда, тұқымда, сирек жарықтандырылатын өсімдіктерде кездеседі. Л.

Кеңістік - философия, математика және физика секілді салаларды пайдаланылатын күрделі ұғым. Күнделікті өмірде іс-қимыл алаңы, барлық нәрселерді қамтитын ортақ ыдыс, әлдебір жүйе жай-жапсары сезініп түсініледі.

Гетерофилия - өсімдікте әртүрлі жапырақтылық. Гинецей – бір гүлдегі аналықтардың жиынтығы. Гаметофит - өсімдіктің жынысты ұрпағы. Калеоптилия - өсімдіктің сыртқы ұрықтық жапырақшасы. Клон – жыныссыз өсіп даму арқылы бір ортақ тектен тараған жасушалар немесе ұрпақтар. Микроспорофилл – жапырақтың өзгерген түрі, онда микроспорангилер түзіледі. Мегаспорофилл – құрылысы жапырақ тәрізді орган, онда тұқым бүршіктері жетіледі. Плазмодесмалар – жасушаның қабықшалары арқылы өтетін және екі жақын жатқан жасушаларды жалғастырып тұратын цитоплазманың жіңішке жіпшелері.

Цитоплазма (гр. kytos - жасуша және гр. плазма - қалыптасқан) - жасуша жарғақшасы мен ядро арасын толтырып тұратын қоймалжың сұйықтық. Клетка Цитоплазмасының сырты плазмолеммамен қапталған. Плазмолемма - Цитоплазманың ақуызды-билипидті қабықшасы, оның орт.

Паренхималы жасушалар – ұзындығы енімен бірдей жасушалар. Прозенхималы жасушалар – ұзындығы енінен бірнеше есе артық жасушалар. Партеногенез – еркектің гаметасынсыз ұрғашының гаметасынан организмнің дамып өсуі. Полиплоидия – гаплоидтық жиынтықпен салыстырғанда хромосомалар санының өсуі.

Хромосомалар (хромо… және грек. soma - дене) - жасуша ядросында болатын, гендерді тасымалдайтын және организмдер мен жасушалардың тұқым қуалау қасиеттерін анықтайтын органоидтар. Хромосомалар өздігінен көбейе алады, өзіндік атқаратын қызметі мен арнайы құрылымы бар және оны келесі ұрпақта сақтай алады.

Субмикроскопиялық – Жасуша компаненттерінің электронды микроскоппен қарағанда, басқаша айтқанда он және жүз есе үлкейткенде ғана көрінетін жұқа құрылысы. Спорофит - өсімдіктің жыныссыз ұрпағы. Селекция – мал тұқымын, өсімдіктер сорттарын микроорганизмдердің, бактериялардың және вирустардың расаларын өзгертетін ғылымның саласы. Таллом – төменгі сатыдағы өсімдіктердің вегетативтік денесі. Телу – бір өсімдіктен ойып алған бүршіктің немесе сол өсімдіктің сабағынан дайындалған қалемшенің екінші өсімдіктің сабағымен жымдасып бірігіп кетуі. Тіршілік формаларыбелгілі бір экологиялық жағдайдың әсерінен қалыптасұан, өсчімдіктің сыртқы формасы.

Бірлік - топоним: Бірлік – Қазалы ауданындағы ауыл, Аранды ауылдық округі құрамында. Аудан орт Әйтеке би кентінен оңтүстік-батысқа қарай 26 км жерде, Сыр бойындағы «Сол жақ» Қазалы каналы бойында орналасқан.

Вегетативтік (вегетативный); (лат. vegetativus - өсімдік, өсімдікке тән) - өсімдік организміне тән зат алмасу мен көбею қызметтерін атқаратын адам мен жануарлар организмдеріндегі жасуша бөліктеріне, мүшелерге немесе мүшелер жүйелеріне байланысты қолданылатын атау.

Бактериялар (гр. bakterion - «таяқша») - тек микроскопта ғана көрінетін аса ұсақ жасушалар және олар көптеген әр алуан аурулар туғызады бірақ көбінесе нейтралды қызметті атқарады.

Форма (Қалып; form) - 1) мәліметтерді ұсыну тәсілі; 2) мәліметтер базасын басқару жүйелеріңде (мысалы, Access-Te) - мәліметтер базасындағы ақпаратты (мәліметтерді) енгізу мен редакциялауға пайдаланылатын дисплей экранына көрнекі түрде ұсыну тәсілі.

Жағдай - адам әрекетінің , жан-жануарлар тіршілігінің, табиғат пен қоғамдағы өзгерістің, оқиғаның, т.б. айналадағы ортаның ықпалына тәуелділігін білдіретін философиялық ұғым. Табиғаттағы, қоғамдағы белгілі бір өзгерісті тудырушы алғышарт есебінде де қарастырылады.

арқылы дамуы. 2 Модуль 1 Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы Блок 1 Даму циклінде гаметофиті басым болып келетін жоғары сатыдағы өсімдіктер Дәріс 1 Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы курсына кіріспе. Пәннің мақсаты, міндеті. Даму тарихы. Дәріс жоспары: Өсімдіктер систематикасының мақсаты, міндеті. Даму тарихы. Систематика деген ғылым біздің планетамызда кездесетін өсімдіктердің түрлерін сипаттап жазып, оларды туыстық топтарға біріктірумен және осы топтардың жүздеген миллион жылдарға созылған эволюциясына жауап беретіндей жүйеде орналастыруымен айналысады.

Мақсат - белгілі бір межеге қол жеткізуге бағытталған әрекеттің ой-санадағы көрінісі. Мақсат ойлау нәтижесінде болашақты алдын ала болжау арқылы туатын мұрат, ішкі қозғаушы күшті білдіреді. Мақсатқа жету үшін әр түрлі іс-әрекеттер мен қимылдар жасалады.

Ғаламшар немесе Планета (көне лат. planeta, грек. aster planetеs - кезбе жұлдыздар) - өз орбитасы бойынша Күнді не басқа жұлдызды айнала қозғалатын, гравитациялық өріс жасауға өз салмағы жеткілікті, соның нәтижесінде шар тәріздес орбитаға ие аспан денесі.

Жер шарында қазіргі кезде өмір сүретін өсімдіктердің жалпы саны шамамен 500 – мыңға жетеді. Өсімдіктер систематикасының негізгі мақсаты: Қазіргі кездегі және жойылып кеткен жер бетінде тек қана қалдықтары қалған өсімдіктердің әртүрлілігін сипаттап, жазып зерттеу Филогенетикалық, (туыстық) және жеке-жеке топтардың арасындағы қатынасын өзара айқындау, зерттеу Өсімдіктер дүниесінің эволюциясын және түрдің өзгеру процестерін айқындап, анықтап шешу. Өсімдіктер дүниесінің п.б. және эволюциясы жердегі тіршіліктің п.б. тарихымен тығыз байланысты. Жердің жасы 6 млрд. жыл болса, тіршіліктің п.б. – 3 млрд. болды. Ең бірінші қандай организм п.б. деп айту қиын, себебі жарық, оттегі, органикалық заттар болмаған, тек химиялық процестің нәтижесінде бастапқы организмдер өзіне қажетті реакция арқылы қоректенген. Темір бактериясы химиялық – процесс, гетеротрофты организм. Оттегі де, органикалық заттарда керек болған жоқ, хемосинтез арқылы өзіне органикалық затты алған. Кейбір ғалымдар алғашқы организм – бактерия мен көк - жасыл балдырлар, яғни прокариоттар деп айтады.

Ғалым (араб.: عالِم‎ - а́лим) - сөзі арабтың а́лим: (дінді) оқыған, оқымысты адамдарына арнап қолданылатын сөзі.

Прокариоттар - Прокариоттарға микроорганизмдер мен көк-жасыл балдырлар жатады. Прокариоттардың мөлшері өте кішкентай, ұзындығы 1-10 мкм. Прокариоттардың эукариоттардан айырмашылығы - олардың айқындалған органоидтері, яғни эндоплазмалық торы, Гольджи жиынтығы, митохондриялары болмайды.

Жасыл балдырлар - төменгі сатыдағы өсімдіктердің бір тобы. Табиғатта кең тараған. Негізінен тұщы суларды мекендейді. Тұзды және теңіз суларында, топырақта тіршілік ететін түрлері де кездеседі.

Бертін келе өсімдіктер дүниесінің жасыл түсі бар өкілдерінің пайда болуы хлорофиллмен байланысты дейді. Бұл автотрофты өсімдіктерге әкелді.

Автотрофтар (гр. autos - өзім, өздігінен; trophe - қорек, қоректену, тамақтану) - бейорганикалық заттардан (көмірқышқыл газынан, судан, азоттың бейорганикалық қосылыстарынан) фотосинтез немесе хемосинтез арқылы органикалық дүниенің тіршілігі үшін тым қажет күрделі органикалық заттарды (акуыздарды, майларды, көмірсуларды) түзетін организмдер.

Көк - жасыл балдырлар фотосинтез жүретін жер бетінде оттегі және органикалық заттардан пайда болды дейді. Жерде климат бірнеше рет өзгеріске ұшырады, соның нәтижесінде әр түрлі топтар, жаңадан формалар пайда болды. Табиғи сұрыптау процессі жүргеннен кейін негізгі өсімдіктерді жер бетіндегі 6- дәуірге бөлуге болады: Бактериялар Балдырлар Псилофиттер Теломофиттер (папоротник, қырықбуын, плаун ) Жалаңаштұқымдылар Жабықтұқымдылар Өсімдіктер систематикасының тарихы: Шаруашылықпен байланысты (керекті, керексіз, зиянды) Өте ертедегі классификация (тағамдық, дәрілік, улы) Ертедегі Египетте б.э.д.

Қырықбуын (лат. Equisétum) - қырықбуындар тұқымдасына жататын мәңгі жасыл, көп жылдық шөптесін өсімдіктердің тұқымдас тармағы.

Дәуір - халықаралық дәрежеде келісілген бірегей жержылнамалық шкаланың иерархиялық бағыныштылық тұрғысынан төртінші дәрежелі бірлігі немесе бөлімшесі.

Бізді қоршаған орта: жан-жануарлар мен өсімдіктер, Жер мен Ай, Күн мен алыстағы жұлдыздар - осылардың барлығы да табиғат деген ауқымды ұғымды білдіреді.

3 мың жыл бұрын болған Рим, Грециядағы әр түрлі бағыттағы ғалымдар Теофраст, Ибн-Синна, Плинийлер, Гипократ бұлардың көбі философ және дәрігерлер олар өсімдіктерді жіктеп жазып кеткен ХУІ ғ. бастап Батыс Европада травниктер, аптекарлық бақ болды, негізі өсімдікті дұрыстап сипаттау, тек ботаника бақтары ашылғанда болды.

Ботаника (гр. botn - шөп, өсімдік) - өсімдіктер туралы ғылымдар жиынтығы, биологияның бір саласы; өсімдіктер туралы ғылым. Ботаника жеке өсімдіктер мен олардың бірлестігінің өзара және қоршаған ортамен байланысын, жер бетіне таралуын, шығу тегі мен эволюциясын, салалану заңдылығын (жіктелімін) зерттейді.

Материктің ашылуына байланысты басқа материктерде өсетін өсімдіктер зерттелді, оларды ботаника бақтарында егіп, жерсіндіріп, көбейтіп пайдаланды. Өсімдіктер систематикасының шығу тарихына байланысты өсімдіктер әлемінің жүйелері 3 түрлі принципте қалыптасқан: Жасанды (өсімдіктердің сабағына, тамырына, гүліне қарап); Табиғи (өсімдіктерді классификациялау негізінде көптеген морфологиялық белгісіне ерекшеліктеріне, ұқсастықтарына ғана емес, анатомиялық құрылысына да қарап алынды) Филогенетикалық жүйе жалпы өсімдіктер түрлерінің шығу тегіне негізделген. Бұл системаға толық жабық тұқымды гүлді өсімдіктерді алуға болады.

Морфология (гр. morf - түр, тұлға, logos - сөз, ілім) - дербес сөздердің грамматикалық мағыналарын тексеретін, грамматикалық сөз тұлғалардың қызметі мен қалыптасу, даму заңдылықтарын зерттейтін тіл ғылымының бір саласы.

Гүлді өсімдіктер немесе Жабық тұқымды өсімдіктер (лат. Magnoliophyta, немесе Angiospermae от көне грекше: ἀγγεῖον - ыдыс, көне грекше: σπέρμα - ұрық) - Жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің бөлімі, басты ерекшелігі – гүлінің, жемісінің болуы, гүлінде аналықтың болуы.

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар: Өсімдіктер систематикасының мақсаты қандай Қандай организмдер автотрофтылар деп аталады Қандай организм гетеротрофтылар деп аталады Қолданылатын әдебиеттер: 1.

Әдебиет (араб.: асыл сөз‎) - сөз өнері, әлеуметтік мәні бар шығармалар жиынтығы.

1 Әметов.Ә.Ә.Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы. Алматы. 2000. 1.2. Комарницкий Н.А., Кудряшов Л.В., Уранов А.А. Систематика растений. М., 1975 1.3 Б.М.Силыбаева, Ж.К. Байғана, Н.Ш. Карипбаева, В.В. Полевик Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы Семей-2010ж. Дәріс 2. Жоғары сатыдағы өсімдіктерді жүйелеудің негізгі ережелері.

Ереже - дәстүрлі халық құқығының қайнар көзі, нормативтік-құқықтық қағидалар. Ежелгі дәуірде және орта ғасырларда жөн-жосық, ата-баба жолы деп аталған. Ережелер сырт пішімі жағынан мақал-мәтелге, қанатты сөзге ұқсас болғанымен, нақтылығымен, дәйектілігімен ерекшеленеді.

Дәріс жоспары: Дәріс жоспары: Таксономиялық бірліктер Түр туралы ұғым Бинарлық номенклатура Өсімдіктердің классификациясы Таксондар (систематикалық бірліктер) Өсімдіктерді жекелеген систематикалық топтарға біріктіру (классифи- кациялау), жалпыға бірдей қабылданған таксондар деп аталынатын систе - матикалық бірліктің негізінде жүзеге асады: 1.Бөлім (Divisio); 2.Класс(Classis);3. Қатар(Ordo); 4.Тұқымдас (Familia); 5.Туыс (Genus); 6. Түр (Species). Бұл таксономиялық бірліктерден жаңадан категорияларды шығаруға болады. Мыс:тұқымдас (семейства) – тұқымдас тармағы (подсемейства); класс - класс тармағы (подкласс). Филогенетикалық классификацияның негізгі бірлігі немесе ең кіші категориясы – түр. Түр организмнің тарихи дамуы мен оның тіршілік жағдайына байланысты өзгерісінің негізгі түйіні. Сондай ақ түр тірі материяның сапалық ерекше өлшем бірлігі. Сондықтан органикалық дүние өсімдіктер мен жануарлардың ақиқат түрлерінен тұрады.

Жануарлар (лат. Animalia) - тірі организмдер дүниесіндегі негізгі екі топтың бірі (екіншісі – өсімдіктер); жүруге және сезінуге бейім тіршілік иесі; негізінен, дайын органикалық қосылыстармен қоректенетін гетеротрофты организмдер.

Түр туралы ұғымға алғаш анықтама берген Джон Рей түр дегеніміз деді ол, бірер өсімдік тұқымдарының пайда болған индивидумдар жиынтығы. Ч.Дарвин түр табиғи сұрыпталу жолымен п.б. түр табиғаттағы ақиқатқа бір мысал. Түр өзіне ғана тән ерекше белгісі бар тұқымқуалаушылық қасиет белгіленген индивидиум. Түрдің ішінен сыртқы ортаның өзгерісінен форма п.б., ал сорт тек селекция жолымен алынады.

Сорт - тұқым қуалайтын морфологиялық, биологиялық және шаруашылық белгілерімен қасиеттері ұқсас, сұрыптаудың нәтижесінде шығарылған бір түрге жататын даралар жиынтығы.

Систематикада номенклатура деген ұғым бар, өсімдіктерді латынша атайды. Өсімдіктердің ең кіші өлшем бірлігі түр екі атаумен немесе К.Линейдің бинарлық системасымен аталады, яғни өсімдіктердің түрін жазғанда әуелі туыс, одан кейін түрдің атауын жазады, оның соңында сол түрді анықтаған автордың бастапқы әрпі тұрады. Мыс: Күйдіргі сарғалдақ – Ranunculus acris L; Жатаған сарғалдақ - Ranunculus repens L. Өсімдіктер дүниесінің жоғарғы таксондарының орналасу реттілігі Төменгі сатыдағы өсімдіктер – Thallobionta I. Өсімдіктер дүниесінің клеткаға дейінгі тармағы - Procytobionta 1. Вирустар бөлімі – Virophyta П.Өсімдіктер дүниесінің талломды, ядроға дейінгі тармағы - Thallobionta procariota 2. Дробянкалар бөлімі - Schizophyta 3. Көк-жасыл балдырлар бөлімі –Cyanophyta III. Өсімдіктер дүниесінің талломды, ядролы, пластидті тармағы (төменгі сатыдағы автотрофты өсімдіктер) – Thallobionta eucaryota 4. Жалтырауық сары балдырлар бөлімі - Chrysophyta 5. Сары жасыл балдырлар бөлімі – Xanthophyta 6. Диатомды балдырлар бөлімі – Diatomophyta 7. Пирофитті балдырлар бөлімі – Pirrophyta 8. Эвгленалы балдырлар бөлімі – Euglenophyta 9. Қоңыр балдырлар бөлімі – Phaeophyta 10. Қызыл балдырлар бөлімі – Rhodophyta 11.

Қоңыр балдырлар (Рһаеорһусеае) - бұл көбінесе теңіз суында өсетін қоңыр түсті балдырлар. Қоңыр балдырлардың 900 шамалы түрі (200 туысы) бар. Бұлар 6 отрядқа бөлінеді олар: эктокарптықтар, сфацеляриялықтар, кутлериялықтар, диктиоталықтар, ламинариялықтар, фукустықтар.

Қызыл балдырлар (Rhodophyta) - теңіздерде, су түбінде таралған балдырдың ең үлкен бөлімі. Қызыл балдырлар теңіздерде су асты жартастарына, рифтерге, үлкенді-кішілі домалақ, қиыршық тастарға, құмға, ал майда түрлері ірі балдырларға жабысып өседі.

Жасыл балдырлар бөлімі – Chlorophyta 12. Хара балдырлар бөлімі – Charophyta 13. Қыналар бөлімі – Lichenophyta IV. Өсімдіктер дүниесінің талломды, ядролы, пластидтері жоқ (төменгі сатыдағы гетеротрофты өсімдіктер) тармағы – Thallobionta aplastidae 14. Кілегейлер бөлімі –Myxophyta 15. Саңырауқұлақтар бөлімі – Mycophyta Жоғары сатыдағы өсімдіктер – Cormobionta V. Өсімдіктер дүниесінің өркенге дейінгі архегониялылар тармағы – Procormobionta archegoniatae 16. Риниофиттер бөлімі – Rhyniophyta 17. Псилот тәрізділер бөлімі - Psilotophyta 18. Мүк тәрізділер бөлімі -Bryophyta VI. Өсімдіктер дүниесінің өркенді архегониялылар тармағы – Cormobionta archegoniatae 19. Плаун тәрізділер бөлімі – Lycopodiophyta 20. Қырықбуын тәрізділер бөлімі – Eguisetophyta 21. Папоротник тәрізділер бөлімі – Polypodiophyta 22. Жалаңаш тұқымдылар бөлімі - Cymnospermatophyta (Pinophyta) VII. Өсімдіктер дүниесінің өркенді аналықтылар тармағы – Cormobionta gynoeciatae 23. Жабық тұқымдылар бөлімі - (магнолиялар) – Angiospermatophyta (Magnoliophyta). Жер бетіндегі барлық өсімдіктерді екіге бөледі: төменгі және жоғары сатыдағы өсімдіктер . Төменгі сатыдағы өсімдіктердің денесі мүшелерге ажыратылмаған таллом немесе қатпаршақ деп атайды. Төменгі сатыдағы өсімдіктер автотрофты және гетеротрофты жолмен қоректенеді. Автотрофты организмдер балдырлар мен қыналар, ал гетеротрофты бактериялардың көпшілігі, саңырауқұлақтар.

Продуценттер (гр. autos - өзі және trophй - қорек) аутотрофты организмдер - қоршалған ортадағы бейорганикалық заттардан фотосинтез немесе хемосинтез процесі нәтижесінде тіршілігіне қажетті органикалық зат түзетін организмдер; химиялық реакциялар барысында босайтын энергияларды немесе сәуле энергиясын пайдалана отыра органикалық емес қоспалардан органикалық заттарды синтездеуші ағзалар.

Гетеротрофты қоректену паразитті және сапрофитті деп бөлінеді. Төменгі сатыдағы өсімдіктерге бактериялар, вирустар, саңырауқұлақ- тар, қыналар жатады. Жоғары сатыдағы өсімдіктерге - жоғары сатыдағы споралы өсімдіктер (мүктер, папоротниктер, қырықбуындылар, плаундар). Тұқымды өсімдіктер екіге бөлінеді : Жалаңаш тұқымды және жабық тұқымды өсімдіктер деп. Жалаңаш тұқымдыларға қарағай, самырсын, шырша, балқарағай т.б.

Паразитизм (гр. parasіtos – арамтамақ) - белгілі бір организмнің (паразиттің) екінші бір организмді (иені) тіршілік ортасы ретінде пайдаланып, сонда өсіп дамуы, қоректенуі.

Балқарағай (лат. Lárix) - қарағай тұқымдасына жататын қылқан жапырақты биік ағаш. Қазақстанда Алтайда, Тарбағатай және Сауыр тауларында өсетін бір ғана түрі - Сібір Балқарағайы (Lárix sіbіrіca) бар. Оның биіктігі 30 м-дей, діңінің диаметрі 175 см-ге жетеді.

, ал жабық тұқымдыларға барлық гүлді өсімдіктер жатады. Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар: Өсімдіктер қандай таксономиялық бірліктерге жіктеледі Түр туралы ұғымға алғаш анықтама берген кім Бинарлық номенклатураны ашқан кім және оның маңызы Қандай өсімдіктер төменгі сатыдағыларға жатады , неге олай аталады Тұқымды өсімдіктер қалай жіктеледі Қолданылатын әдебиеттер: 1.1 Әметов.Ә.Ә.Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы. Алматы. 2000. 1.2. Комарницкий Н.А., Кудряшов Л.В., Уранов А.А. Систематика растений. М., 1975 1.3 Б.М.Силыбаева, Ж.К. Байғана, Н.Ш. Карипбаева, В.В. Полевик Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы Семей-2010ж. Дәріс 3. Риниофиттер бөлімі. Дәріс жоспары: Бұл бөлімге жататын өсімдіктер палеозой дәуірінде тіршілік етіп, жер бетіне мүлдем жойылған. Қазіргі кездее бұл топқа топтастырылған өсімдіктер тек жер асты қалдықтаоы арқылы ғана белгілі. Ең бастысы, жоғары сатыдағы өсімдіктердің алғашқы даму эволюциясын көрсететін белгілері сақталған өсімдіктердің қатарына жатады. Негізінен батпақты жерлерде өсетін өсімдіктер, сонымен қатар қайтадан сулы ортада және қүрылықта тіршілік ететін формалары да болған. Бүлардың спорофиті дихотомиялк түрде тармақ талған, тамырлары, нағыз жапырақтары жоқ телом дел аталатың сабақ түрінде болған.

Сабақ - бір пәнді оқытуға арналған оқу сағаты; мектептегі оқу жұмысын ұйымдастырудың негізгі түрі.

Қарапайым түрлерінде көбінесе бір клеткалы, кейде көп клеткалы ризоидтары, ал курделі формаларында ризомоидтары (тамырсабақ түріндегі теломньщ төменгі бөлігі) тамыр қызиетін атқарған. Жапырқтары жоқ, тек күрделі формаларында жапырақ қызметін атқаратын тікенек тәрізді өскіндер - филлоидтер болған. Псилофит тэрізділердің теломдарының анатомиялық қүрылысы өте қарапайым. Сыртында устьицалары бар бір қабатты эпидермис, оның астыңда кеп қабатты хлоропласты клеткалардан түратын қабың, ортасында протостель (спиральді немесе сақиналы түрде, кейде басқаша жуанданған трахеидтерден туратын, ксилеманы флоэманың үзынша келген клеткалары қоршап жатады) орналасқан. Камбийі жоқ, сол себепті екінші реттік жуандану тэн емес, өсімдіктердің өсуін төбелік меристема атқарған. Теломның жоғарғы үшында жалғыз бір ұялы, қабырғасы көп қабатты спорангий орналасқан. Спорангийдің ішіндегі спора-лар түзілген. Риниофиттер тең споралы өсімдіктер, олардың спорангийінің үш сэулелі саңылауы болған.

Саңылау - радиорелейлік байланыста көрші екі станция арасындағы антенналар биіктігінде горизонтальны тікелей көру сызығымен сол аралықтағы жер бедерінің ең биік нүктесі арасындағы биіктік(вертикаль қашықтық ).

Риниофиттердің төменгі силур дэуірінде тіршілік еткен түрлері тек споралары арқылы, ал жоғарғы силур дәуірінде тіршілік еткен куксония (Сооквопіа) туысы макроқалдықтары бойынша сипатталған. 1895 жылы американдық палеоботаник Даусон риниофиттердің ең алғашқы өкілін псилофит (Рзііорһуіоп) деп атаған.

Америка (ис. América, порт. América, фр. Amérique, кеч. Amirika, айм. Amërika, нидер. Amerika) - Америка-батыс жарты шардағы екі құрлықтан тұратын дүние бөлігі. Атлант және Тынық мұхиттары аралығында. Оның құрамына Солтүстік Америка мен Оңтүстік Америка құрлықтары, дүние жүзіндегі ең үлкен арал-Гренландия және тағыда басқа жағалауға жақын аралдар кіреді.

Ол тамы-ры мен жапырақтары жок, жалаңаш өсімдік деген мағынаны береді. Алғашкы жер бетіндегі псилофит туыстарына жататьш барлық өсімдіктер топтары псилофиттер деп аталған. Кейіннен Рзііорһуіоп туысының ең алғашқы атауы қайта реттелуіне байланыстызаңсызданып жойылды. Қазіргі кезеіде риния (Кһупіа) туыстарьның біршама толык сипатталуына байланысты, бүл топтағы 5арлық өсімдіктер риниофиттер некесе риниофитон-дар (ИіуаіорһуШ) деп аталады. Риниофиіте]: кейінгі папорот-ник тэрізділердің ішінде папоротниктер, сыіа жапырақтылар, илаундар, жалаңаш түдымдылардың (гроголосеменные) негізгі аті — тектері болып саналғандықтан, оларға папорот-ник тәріздлер (Ргор^егісіорһуіа) деп басқаша агау берген. Қазба қалдықтарынан альгаған өсімдіктердщ дүрнс сақталмауына байланысш көптеген авторлар риниофиттерді екі бөлімге, яғни риниофиттерге жэне зостерофиллофиттерге бөліп қарастыру толық түрде дэлелдеуді қажет ететіндіғш көрсеткен. Сонымен қатар, екі топтағы өсімдіктердің белгілері коп жағдайда өте ұқсас болуына байланысты шартты түрде риниофиттер бөлімі риниялықтар жэне зостерофиллиялыктар кластарына беліп қарастырады. Риниопсидтер (Rhупіорsidа) класы Бұл кластың негізгі ерекшелігі спорангиялары бұтақтың ұшыyда орналасады Риниялар (RhупіаІis) қатары Өсімдіктің дихотомиялық типті
  1   2   3   4   5   6

  • Табиғи
  • Қоңыр балдырлар

  • жүктеу 0.79 Mb.