Главная страница
Контакты

    Басты бет


Жастарды патриоттықҚА, ерлікке тәрбиелеу ерешеліктері

жүктеу 167.03 Kb.



жүктеу 167.03 Kb.
бет1/2
Дата23.10.2017
өлшемі167.03 Kb.

Жастарды патриоттықҚА, ерлікке тәрбиелеу ерешеліктері


  1   2
ЖАСТАРДЫ ПАТРИОТТЫҚҚА, ЕРЛІККЕ ТӘРБИЕЛЕУ ЕРЕШЕЛІКТЕРІ Сейтжанов Д.С., Тұрсынбеков Д.Д., Алтаев Н.С. Патриотизм ұғымы әр жылдардағы саясат пен идеологияға байланысты түрлі мән-мағынаға ие болды. Мәселен, Кеңестік кезеңіңде «советтік патриотизм» деген ұғым елеулі рөл атқарды. Бұл ұғым туралы көптеген ғылыми еңбектер жарияланып, өте көп тұжырымдар жасалған. Мысалы, патриотизмнің тәрбиелік мүмкіндіктері туралы көптеген құнды идеяларды революционер-демократтар да (В.Г.Белинский, Н.Г.Чернышевский, Н.А.Добролюбов және т.б.), орыс педагогикасының атасы К.Д.Ушинский де, көрнекті мемлекет қайраткерлері (М.И.
"Еңбек" - өзінің тұтынушылығын қамтамасыз етуге қажетті бүкіл заттар жиынтығын жасайтын адам әрекетінің негізгі формасы.
Мемлекет - белгілі бір аумаққа иелік етіп, сол жердегі халықтың еркін дамуына мүмкіндік беретін, қоғам табиғатынан туындайтын ортақ істерді атқаруға қажетті басқарудың жоғарғы дәрежеде ұйымдасқан жүйесі, саяси билік ұйымы.
Калинин, Н.К.Крупская, А.В.Луначарский) мен педагогтар да (А.С.Макаренко, В.А.Сухомлинский) ұсынады. Олардың пайымдауынша, патриотизм тәрбиенің маңызды міндеті ғана емес, оның қуатты педагогикалық құралы болып табылады, өйткені адам жеткіншек жаста өзін таниды, өзінің қадір-қасиетін орнықтырады, патриоттық сезімдер мен моральдық ерік-жігер қасиеттері күйзеліс, толғаныс арқылы тәрбиеленеді.
Жеткіншек - Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданындағы ауыл, Шолаққорған ауылдық округі құрамында.
Егер, Кеңес Одағы құрамында болған халықтардың саяси тарихына назар салсақ, әрі оған объективті баға беруге ұмтылсақ, «советтік патриотизмнің» саяси-әлеуметтік санат (категория) ретінде, ұғым ретінде адамдардың санасынан, психологиялық күйінен өз орнын алғанын әсте жоққа шығаруға болмайды. Кеңестік ресми саясаттың мақсаты – жеке адам бойындағы ұлттық патриотизмді емес, коммунистік догмаларға негізделген жалпыодақтық, жалпыкеңестік патриотизмді тәрбиелеу болды.
Тарих (көне грек. ἱστορία -сұрастыру, зерттеу) - адамзат баласының өткенін зерттейтін қоғамдық ғылым.
Психология - адамның жеке бірлік ретіндегі психикасын, өзінің сан−алуан сезім, аффективтік, интеллектуалды, басқа да туа біткен функцияларымен бірге сыртқы ортамен өзара әрекетін зерттейтін ғылым, кей-кезде адам мінез-құлығын зерттеу деп те анықталады.
Мақсат - белгілі бір межеге қол жеткізуге бағытталған әрекеттің ой-санадағы көрінісі. Мақсат ойлау нәтижесінде болашақты алдын ала болжау арқылы туатын мұрат, ішкі қозғаушы күшті білдіреді. Мақсатқа жету үшін әр түрлі іс-әрекеттер мен қимылдар жасалады.
Коммунизм Коммунизм (лат. Communis - «ортақ») - болашақтың қияли көрінісін; кейбір саяси партиялар мен қозғалыстардың идеологиясын; ерекше өмір салтын білдіретін ұғым.
Коммунистік идеология «советтік патриотизмді» ортақ, біртұтас адамдардың жаңа әлеуметтік қауымы – Кеңес халқын қалыптастыруда негізгі құралы етуге тырысты.
Әлеуметтану - қоғамның қалыптасуы, жұмыс істеуі және даму заңдылықтары туралы ғылым. Әлеуметтану фактілерді, үдерістерді, қатынастарды, жеке тұлғалардың, әлеуметтану топтардың қызметін, олардың рөлін, мәртебесі мен әлеуметтану мінез-құлқын, олардың ұйымдарының институты.
Негізгі табиғаты жасампаздық пен жақсылыққа бағытталған патриотизм ұғымы кеңестік қоғам жағдайында Компартия идеологиясының құрбанына айналды.
Бағыттау (орыс. наведение) - күштерге (сүңгуір қайықтарға, авиациялык ұшу аппараттарына) немесе қаруға (ракеталарға) козғалыс параметрлері (бағыт, жылдамдық, биіктік жөне т.б.) арқылы берілетін басқару тәсілі.
Бізді қоршаған орта: жан-жануарлар мен өсімдіктер, Жер мен Ай, Күн мен алыстағы жұлдыздар - осылардың барлығы да табиғат деген ауқымды ұғымды білдіреді.
Жағдай - адам әрекетінің , жан-жануарлар тіршілігінің, табиғат пен қоғамдағы өзгерістің, оқиғаның, т.б. айналадағы ортаның ықпалына тәуелділігін білдіретін философиялық ұғым. Табиғаттағы, қоғамдағы белгілі бір өзгерісті тудырушы алғышарт есебінде де қарастырылады.
Барлық халықтарды, еңбекшілерді біріктіретін «советтік патриотизм» ұраны негізінде жекелеген ұлттар мен ұлыстардың ұлттық мұдделері мен мақсаттары аяқ асты етілді. Мысалға, кезінде қазақ ұлтының табиғи мақсат-мүддесін айшықтайтын шығармаларға «советтік патриотизмге» зиянды, ұлтшылдық рухтағы шығармалар деген айып тағылды. Бұл ретте Ә.Әлімжановтың, О.Сүлейменовтің, Б.Нұржекеевтің және т.б. кітаптарына тағылған айыптарды еске алса да жеткілікті. Мұндай жағдайда «советтік патриотизм» кеңестік кұрылыстың рухани тірегінің бірі, көп ұлтты мемлекеттегі топтастырушы идея болғаны белгілі. Бүкіл кеңестік саяси жүйенің, саяси сананың дағдарысқа ұшырауы оның құрамдас бөлшегі болып табылатын «советтік патриотизм» идеясын да дағдарысқа ұшыратпай қоймады. Сөйтіп, советтік патриотизм өзінің игілікті, жасампаздық, біріктірушілік қабілеттерінен айрыла бастады. Өйткені кеңес халықтарының келешегі енді ортақ кеңестік тағдырға емес, әр ұлттың жеке тағдырына, жауапкершілігіне байланысты болатын тарихи-әлеуметгік жағдай қалыптасты. Дегенмен жаңа тарихи-әлеуметтік жағдайда патриотизм ұғымы жоғалып кетті деуге болмайды. Қазақстанның тәуелсіздік алып, егеменді ел ретінде жаңа даму жолына түсуі қоғамның жалпыадамзаттық құндылыққа бағдарланған жаңа идеологиясын қалыптастыруды қажет етеді. Бұған патриотизмді де жатқызуға болады. Патриотизм – жаңа түсінік емес, ол – қоғамдық сана нысандарының бірі, бұл тарихи және таптық санат қоғам дамуымен бірге дамып, жаңа мазмұнмен толығып отырады. Патриотизм ұғымы азаматтардың қоғамдық өмірдің саяси құрылымына және басқа да компоненттеріне деген идеологиялық қарым-қатынасын білдіреді.
Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні - тарихы тереңде жатқан елдің жаңа заманда өз алдына қайта егеменді ел болған күні. Тәуелсіздік күні мерекесі әр жылдың 16 желтоқсанында аталып өтеді. Бұл күн ұлттық, мемлекеттік деңгейдегі елеулі мереке болғандықтан 16-17-желтоқсан күндері күнтізбеде демалыс болып табылады.
Құрылым (лат. structura - түзіліс, орналасу, тәртіп) - объектінің тұтастығын, тепе-теңдігі мен негізгі қасиеттерінің сақталуын қамтамасыз ететін байланыстар мен қатынастар жиынтығы. Құрылым жүйе және элемент ұғымдарымен тығыз байланысты.
Әрбір адам осы бір жоғары да ізгілікті сезімді әр түрлі түсінетіні белгілі: бірі бұл ұғымды өз отбасы, істеп жүрген жұмысы, туып-өскен және мекен ететін жерімен астастырса, ал екіншісі үшін бұл мемлекет, ел, қоғам, қоршаған ортаны тұтасымен қамтитын аса кең мағыналы ұғым.
Мағына - сөздердің ұғыммен байланысты мәні, мазмұны. Сөз мағынасының қалыптасуына ұғымнан басқа да жәйттер себеп болады, ол адамның дүниеге көзқарасын, көңіл-күйін білдіреді. Сөз ұғымы тұтас, дербес болғанымен, мағынасы әлдеқайда кең әрі бірнешеу болуы мүмкін.
Отан мүдделеріне қамқорлық жасау; азаматтық сезімдердің көрініс беруі және Отанға адалдықты сақтау, оның бостандығы мен тәуелсіздігін қорғау; әлеуметтік және мәдени жетістіктерге деген мақтаныш; Отанның тарихи өткеніне және одан қалған мұраларға, дәстүрлерге құрметпен қарау; өз еңбегін, күш-жігері мен қабілеттерін Отаннын гүлденуіне арнауға ұмтылу. Патриотизмнің мәні туралы сөз еткенде, патриотизм идеялары бағзы замандардан-ақ қалыптасқанын және бұл прогресшіл идеяларды игерудің патриоттық тәрбиеде маңызды мәні бар екенін атап өткен жөн. Патриотизм идеясының (идеялар мен құндылықтар жүйесі ретіндегі патриотизм идеологиясының) дамуы, ең алдымен, Аристотель, Платон, Цицерон, әл-Фараби, Ж.
Құндылықтар - бір заттың маңыздылығы, пайдалылығы. Сырттай құндылық зат не құбылыстың қасиеті болып анықталады. Алайда оның маңыздылығы мен пайдалылығы табиғаттан, объекттің ішкі құрылымының әсерінен емес, адам болмысына енген, адам оған құштар не қажеттілік сезетін нақты қасиеттердің субъективті бағалануынан болады.
Құрмет - жеке адамға өзге адамдар тарапынан көрсетілетін қошемет. Адамға құрмет көрсету оның жеке басы қасиеттеріне, ішкі құндылықтарына, кейде жас мөлшеріне, отбасы жағдайына, лауазымына орай орын алады.
Аристотель (көне грекше:Ἀριστοτέλης; б.з.б. 384 ж., Стагира (Орталық Македония), Халкидики түбегі - б.з.б. 322 ж. 7 наурыз, Халкида, Эвбея аралы) - ежелгі грек философы, Платонның шәкірті, Ескендір Зұлқарнайынның (Ұлы Александр) ұстазы, «адамзаттың бірінші ұстазы» деген құрметті атаққа ие.
Баласағұн секілді ежелгі ойшылдардың есімімен байланысты. Олар патриоттық сана-сезімдегі басты мәселе Отанға деген көзқарас, өйткені Отан ең алдымен саяси ортаны, кұқықтық қатынастармен байланысты адамдардың бірігуін және мемлекетті қамтиды, деп есептеді. Ойшылдардың бұл тұжырымдамалық идеялары өздерінің көкейкестілігін ешқашан да жоғалтқан емес. Өйткені патриотизм «Отан» ұғымымен тығыз байланысты, ол Отанға деген сұйіспеншілікті, берілгендікті, оның мүдделері жолына қызмет етуді білдіреді. Патриоттық сана-сезім Отан атрибуттарының санада бейнеленуінің нәтижесі ретінде қалыптасады. Отан жеке адам, адамдар топтары, тұтас алғанда халық үшін олардың қажетсінулері мен мүдделері тұрғысынан қоғамдық тұрмыстың елеулі мәні бар әлементтерін қамтиды. Патриоттық сана-сезім – Отанға деген қарым-қатынаспен байланысты идеялар мен көзқарастардың күрделі басқарылатын жүйесі, индивидтердің, әлеуметтік топтардың, ұлттық қоғамдастықтардың Отанды дамыту мен қорғауға бағытталған сезімі мен көңіл-күйі. Отансүйгіштік сана халықты топтастырушы рухани күш бола тұра, халықтың күш-жігерін тәуелсіздікті нығайтуға бағыттайды. Сондықтан елдегі тәлім-тәрбие идеологиясы мен ақпарат жүйесі халықтың бойында өзін республиканың төл азаматы ретінде сезінетіндей көңіл-күй қалыптатастыруы тиіс. Отаншылдық, елжандылық туған отбасына, туып-ескен ортаға, туған топырағы мен табиғатына деген құрметтен басталады. Демек, отансүйгіштіктің қайнар көзі адамгершілік қасиеттері болмақ. Отансүйгіштіктің іргетасы – ұлтжандылық. Өз ұлтын сүйіп, оның мұңын мұңдап, жоғын жоқтайтын азамат қана отаншыл болады. Отансүйгіштікті рухани кұбылыс ретінде зорлықпен, нұсқаумен, биліктің басқаруымен енгізу мүмкін емес. Тәрбиеге қатысы бар барлық білім беру жүйесіндегі мекемелер мақсатты, әрі нәтижелі жұмыс істегенде ғана отансүйгіштік қасиет санаға сіңеді.
Білім беру Білім беру - тиісті оқу орны арқылы ғылыми мағлұмат беріп, адамның танымын, білімін, дағдысын, дүниеге көзқарасын жетілдіру процесі; қоғам мүшелерінің мәдениетін дамытудың негізгі шарты; мақсаты - қоғам мүшелерінің адамгершілік, интектуалды, мәдени дамуында және олардың денесінің дамуында, кәсіптік біліктілігінде жоғары деңгейге қол жеткізу болып табылатын тәрбие мен оқытудың үздіксіз процесі; жүйеге келтірілген білім, іскерлік дағды және ойлау тәсілдері көлемін меңгеру процесі мен нәтижесі. Білімділіктің басты өлшемі - білімнің жүйелілігі, ойлаудың жүйелілігі мен логикалылығы.
Отансүйгіштік қасиетті қалыптастыруға мынадай
  1   2


жүктеу 167.03 Kb.