Главная страница
Контакты

    Басты бет


Internet желісінде іздеу мүмкіндігі

жүктеу 123.31 Kb.



жүктеу 123.31 Kb.
бет1/2
Дата19.05.2017
өлшемі123.31 Kb.

Internet желісінде іздеу мүмкіндігі


  1   2

Internet желісінде іздеу мүмкіндігі
Касимов И.Р., аға оқытушы, техника ғылымдарының магистрі

Кунділдаев А.Ж., «Информатика» мамандығы, 3-ші курс студенті

Сейтжанов Ж.Т., «Ақпараттық жүйелер» мамандығы, 2-ші курс студенті
Аңдатпа

Бір немесе бірнеше мемлекеттің аумағында орналасқан желілер ғаламдық деп аталады.

Ғылым Ғылым (араб.: علم‎ (ілім) - білім, тану; лат. scientia - білім) - ақиқат жайлы объективті білімдерді жетілдіру мен жүйелеуге бағытталған адам іс-әрекетінің саласы. Жалпы мағынасы: жүйелік білім мен тәжірибе.
Аумақ - құрлық бетінің өзіне тән табиғи, сондай-ақ адамның карекеті нәтижесінде жасалған қасиетгері мен ресурстары бар бөлігі. Ресурстардың ерекше түрлерінің болуымен - орналасуымен (ауданымен), географиялық орнының ерекшелігімен, табиғи ландшафтының өзіндік типтерімен, шаруашылыққа игерілу дәрежесімен, "қоғам қарекетінің кеңістіктік базисі" рөлін атқару қабілеттілігімен сипатталады.
Мемлекет - белгілі бір аумаққа иелік етіп, сол жердегі халықтың еркін дамуына мүмкіндік беретін, қоғам табиғатынан туындайтын ортақ істерді атқаруға қажетті басқарудың жоғарғы дәрежеде ұйымдасқан жүйесі, саяси билік ұйымы.
Интернет миллиондаған компьютерлерді бір алып желіге біріктіретін, ақпаратқа шексіз қол жеткізу және түрлі амалдармен қатынас жасау мүмкіндігін ұсынатын дүние жүзіндегі ең үлкен және ең танымал желі.
Интернет (оқылуы [интэрнэ́т]; ағылш. Internet - International Network) - компьютерлік серверлердің бүкіләлемдік желісі.
Ақпарат Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.
Интернет желісініндегі мәліметтерді миллиондаған мекемелер даярлайды.
Мәліметтер (данные; data) - автоматты құралдардың көмегімен, кей жағдайда адамның қатысуымен, өңдеуге I ыңғайлы түрде берілген мағлұмат. Мәліметтердің кірістік, шығыстық, басқару, проблемалық, сандық, мәтіндік, графикалық және т.б.
Әлемдік желідегі, ақпараттарды тез тауып алуда іздеу серверлерінің көмегі зор. Олар мыңдаған іріктелген құжаттардың, сайттардың адрестары сақталады. Көптеген іздеу серверлерінің ішінде кең тараған іздеу каталогтары (directories) мен машиналары (search) бар.

http:\\www.google.com GOOGL, ақпараттық іздестіру жүйесі 1999 жылы қыркүйек айында ашылған. Бүгінгі күндері Searchenginewatch.com эксперттерінің айтуына қарағанда базаның көлемін 560 млн құжаттар құрайды. Жүйе қолданушыларға қарапайым және кеңейтілген іздестіру интерфейсін ұсынады. Көптеген тілдерде сонымен қатар орыс тілінде, ақпарат іздеу мүмкіндігі бар.
Орыс тілі (өз атауы Русский язык) - орыс халқының ана тілі. Үнді-еуропа тілдерінің шығыс-славян тілдері тобына жатады. Орыс тілін зерттейтін ғылым русистика деп аталады.


http:\\www.yahoo.com – Yahoo тез іздестіретін анықтамалықтардың бірі. Ақпараттарды жеке сөздер бойынша немесе классификатор бойынша іздеу мүмкіндігін береді.

http:\\www.aport.ru – Апорт – ақпараттық іздестіру жүйесі алдыңғы қатардағы іздестіру жүйесіне кіреді. Бүгінгі күндері мәліметтер көлемін 20 млн индекстелінген құжаттар құрайды. Жүйеде іздестірудің кең спектрлі мүмкіндіктері бар. Онда қарапайым және кеңейтілген іздестіру мүмкіндіктері ұсынылады. Ақпараттарды, ағылшын және орыс тілінде іздеуге болады.

http:\\www.yandex.ru – Яндекс ақпараттық іздестіру жүйесі 1997 жылы ашылған. Бүгінгі күндері базадағы индекстелінген құжаттар көлемі 33 милионға жуық. Ақпараттық іздестіру жүйесі логикалық операторлармен белгіленген өзінің меншікті жүйесін қолданады, сонымен қатар көптеген түрлі іздестіру функцияларын ұсынады.

http:\\www.rambler.ru – Rambler іздестіру жүйесінде Россияның және ТМД елдеріндегі серверлерде орналасқан 12 миллионға жуық мәліметтер индекстелінген. Өзекті сөз бен қатар классификаторлар арқылы іздестіру мүмкіндігі қарастырылған.

Internet желісінде іздеу мүмкіндігі .Интернеттің іздеу технологиялары



Қажетті ақпаратты іздеу принциптері.
Логика (гр. λογική - «талдауға құрылған», λόγος - «сөз», «сөйлем», «ойлау», «ақыл») - ойлау, оның формалары мен заңдылықтары туралы ғылым. Логика дәлелдеу мен теріске шығарудың белгілі бір әдіс-тәсілдері қаралатын ғылым теориялар жиынтығын құрайды.
Қағида немесе принцип (лат. principim – принцип; негіз, алғы бастама) - белгілі білім жүйесінің түп-негізі, алғы бастамасы, абстрактылы түрдегі ең қысқа жалпылама мазмұны. Ғылыми танымда идея, теория, әдіс сияқты таным түрлерімен өзара байланыста тұжырымдалады.
Іздеу машинасының жұмыс механизмі.
Механизм (гр. mehane - құрал, мәшине) - бір немесе бірнеше қатты денелерді басқа қатты денелер арқылы қажетті қозғалысқа келтіретін денелер жүйесі. Механизм құрылымдық белгілері бойынша топсалы (иінтіректі), бағдартқышты, тісті, сыналы, бұрамалы, ыңғайландырғыш, арнайы, шыбық қысқыш, иілгіш буынды, гидравликалық, пневматикалық және электрлі құрылғылары бар және т.б.
Индексті құру мен іздеуИнтернетте миллиондаған сайттар бар, соның ішінде өзекті ақпаратпен қоса көптеген ескі қорлар орналыстырылған. Интернет – белгілі бір басқарушысы жоқ демократиялық ақпарат көзі болып табылады. Кез келген адам желіге өзінің қорын орналастыра алады. Қорытындылап келгенде, интернетте ақпараттың қайталанбауына, оның стандартқа сай келуіне көп адамдар мән бере бермейді. Желіде барлығы бар екені белгілі, бірақ желіден қажетті ақпаратты алу қиын. Яғни, мәліметті табу үшін, оны жақсы іздей білу керек. Осы бөлімде интернет желісімен жұмыс істейтін іздеу аспаптары сипатталып, іздеу жүйесінің жұмыс механизмі түсіндірілген, іздеу оптимизациясына практикалық түсініктеме берілген.
Аспаптар (саймандар) панелі (Панель инструментов; toolbar) - 1) Windows жүйесінің әрекеттерді орындау батырмалары орналасқан басқару тақтасы; құрамында опцияның іске қосылғанын (қосылмағанын) көрсететін, әр түрлі әрекеттерді атқаратын көптеген жалаушалар мен қанатбелгілер болады.


Интернетте ақпаратты іздеуге арналған мынадай әртүрлі аспаптар бар: іздеу машиналары (поисковиктер), индекстелген каталогтер (рубрикаторлар), рейтингілер, метаіздеуіш жүйелер және тематикалық сілтемелердің тізімі, онлайн энциклопедиялары мен анықтамалар. Осы кезде әр түрлі үлгідегі ақпаратты табуда іздеу аспаптарының түрлі категорияларын қолдану тиімді болып келеді. Әр категорияны жеке қарастырайық. Индекстелген каталогтер

Көптеген жүйелер құжаттың мәтініне (2-ші сурет) енетін, кілттік сөзі бар құрастырылған URL сұранысына мүмкіндік береді. Кеңейтілген AltaVista іздеуінде бұл мына түрде орындалуы мүмкін url:tolstoy AND "Еркіндік беруге талпыну (сұраныстың екінші элементі әңгіменің аты болатын фразадан тұрады).

Әңгіме, әдебиетте - оқиғаны қара сөзбен баяндайтын шағын көркем шығарма жанры.

FTP файлдың архивымен жұмыс жасайтынг ескі желідегі АІЖ үшін, файлдар мен каталогтардың атауына кіретін кілттік сөздер бойынша іздеу әрқашан негізгі функция болып қалады.

Файл (ағылш. File) - дерек сақтаудың негізгі бірлігі болып табылады.
Нақты түрде іздеу адрес элементтерімен жүргізіледі, мұндағы Өрнектің пайда болуынан кейінгі көрініс URL схемасының адрестік стандартын уақытты мөлшерлеу арқылы жүргізеді. Сонымен индекстеудің әмбебаптығына жетті: ішкі бар файлдан тәуелсіз, оның АІЖ форматы ресурсты сәтті тіркеді. Бүгінге қарағанда негізгі мәнді жүктеуді тасымалдайтын адрес элементтері, сол уақытта өте үлкен ұқыптылықпен шыққаны белгілі. Желіде мәліметтер файлына еркін қатынасуды орналастыру үшін немесе 1.txt , gr12.exe атаулы программалар қоршаған ортаға қатысты жаман әсерде болады. Сондай-ақ ақпараттың көлемінің жинақталу шамасы бойынша келесі мәселелер мен кездесуге тура келді – оның адресіне енгізілген, кілттік сөздер жиыны көмегімен ресурсты релевантты сұранысқа шығу күннен күнге күрделірек болды. Сол кезде АІЖ жеке ресурсында айқындылығын жоғарлату керек болатындай, индекстелген жеке файлдарды қосымша мәтіндік түсініктемелермен жеткізуге мүмкіндік беретін шешім табылды.

Интернетке дүние жүзілік Өрнектің және мәтіндік ақпараттық маңызы бар Web – парағының келуі жағдайды өзгертті.

Жағдай - адам әрекетінің , жан-жануарлар тіршілігінің, табиғат пен қоғамдағы өзгерістің, оқиғаның, т.б. айналадағы ортаның ықпалына тәуелділігін білдіретін философиялық ұғым. Табиғаттағы, қоғамдағы белгілі бір өзгерісті тудырушы алғышарт есебінде де қарастырылады.

Еркін индекстеу үшін, Web құжаты форматының ашылуына байланысты, WWW іздеу машиналары тез дами бастады. Осы уақытта URL элементтері бойынша іздеу, Өрнектің көптеген іздеу жүйелерінен бастапқыда қолдау таппады. Сонымен қатар, ол бүгінгі күнде көптеген АІЖ-де қолданылады (Компьютер Пресс N 8 қара) және SESP стандарттық жобасында міндетті атрибут ретінде 1999 жылы іздеу жүйелері үшін тапсырылған. Қазіргі уақытта URL күшті болып барады. Ал кейбір жағдайларда іздеу есептерін шешудің өте сирек кездесетін құралы болып табылады. Бірақ-та оның қолданылуы бірнеше ерекшеліктерге байланысты.

Автор өңдеушінің тілегі адрестің ұзындығын керегінше қысқарту, бұдан қның ақпараттылығын сақтай отырып, файлдар мен каталогтардың атауының көлемді және адекватты ресурстардың атауы ретінде пайдалануын талап етеді.

Ресурстар (французша ressourse - құрал-жабдық, мүмкіндік), босалқы қорлар - табыс, ақшалай және басқа қаражат, құндылықтар мен олардың көздері.
Сервердің бүкіл файлдық құрылымы жеке құжаттың мазмұнына қарағанда, қандай да бір шамада URL іздеуінің қолдану аймағы мен нәтижелілігін анықтайтын тұрақтылыққа ие болады.
Мазмұн (Оглавление; table of Contents) - 1) мәтіндік құжаттың құрылымдық элементі. Беттердің нөмірі көрсетілген тақырыптардың тізімінен тұрады; 2) объектілердің атауы мен адресінен тұратын кесте.
Сервер (ағылш. server) - файлдар, қалталар және компьютерлердің деректері сияқты деректерге ортақ қатынасуды, сондай-ақ желі пайдаланушыларына электрондық пошта қызметтерін қамтамасыз ететін компьютер.

Желіде Web парақтарын 20 есе пайдаланатын мәтіндегі games (ойын) ойын сөзін немесе сол атпен берілген каталогты табу керек. Егер сізді ойынның қазіргі версиясы қызықтыратын болса, онда каталогтың келешекте өте қажет болуы мүмкін. Сол сияқты, табылған unix.html файлы Unix операциялық жүйесінің оқулығы ретінде пайдаланудың мүмкіндігі зор. Ал денесінде кілттік сөздер бірнеше рет кездесетін кез келген атпен берілген құжаттардың мүмкіндігі аз.

Көптеген Web мастерлерлі түйін аттарының жүйесін ыңғайлы түрде жасай отырып, келіп кетушілер үшін емес – бұдан атауларда түсініксіз цифрлар, қысқартулар және тағы басқа үшін береді. Осы қатысқа байланысты «ішкі қолдануға» арналған аттарды табу мәселесі ойдан ала салғандай. Бірақта, кейде ресурстар туралы бастапқы мәліметтер және мәліметтердің желідегі ресми түрде көріністерінің сипаттамалары атаулармен немесе осы жағдаймен нәтижелі жұмыс істеу үшін жеткілікті.

Адрестің элементтерін мүмкін болатын терминдерді іріктеп алу, оларды қысқарту және жазу варианттары жолымен таңдап алу іздеудің басқа тәсілдерімен сәтті бәсекелесуге әкеледі.

Тәжрибеде сервердің домендік атауы

  1   2

  • Сервердің

  • жүктеу 123.31 Kb.