Главная страница
Контакты

    Басты бет


Әож 004. 896 Жасанды зерденің негізгі қызметтері мен шарттарды ұсыну классификациясы ш. М. Бикенова

жүктеу 119.89 Kb.



жүктеу 119.89 Kb.
Дата12.05.2017
өлшемі119.89 Kb.

Әож 004. 896 Жасанды зерденің негізгі қызметтері мен шарттарды ұсыну классификациясы ш. М. Бикенова



ӘОЖ 004.896
ЖАСАНДЫ ЗЕРДЕНІҢ НЕГІЗГІ ҚЫЗМЕТТЕРІ МЕН ШАРТТАРДЫ ҰСЫНУ КЛАССИФИКАЦИЯСЫ
Ш.М. Бикенова,магистр, аға оқытушы

(Алматы қ., Қазақ мемлекеттік

қыздар педагогикалық университеті)
Аңдатпа: Жасанды зерденің негізгі функциялары мен шарттарды ұсыну классификациялары және жасанды зерде арқылы мәселелерди шешудиң логикалық бағыттары қарастырылады. Сонымен қатар ақпараттық жүйенің деңгейлері мен мысалдары беріледі. Жасанды зерденің білім беру жүйесіндегі мүмкіндіктерін көрсетілген.

Педагогика (гр. 'παῖς', paіda - бала, гр. 'ἄγω', gogos - жетектеуші) - жеке адамды тәрбиелеп, қалыптастыру үшін белгілі мақсатқа бағытталған жүйелі тәрбие мен білім беру туралы ғылым; тәрбиені, білім беруді және оқытуды зерттейтін теориялық және практикалық ғылымдардың жиыны.

Логика (гр. λογική - «талдауға құрылған», λόγος - «сөз», «сөйлем», «ойлау», «ақыл») - ойлау, оның формалары мен заңдылықтары туралы ғылым. Логика дәлелдеу мен теріске шығарудың белгілі бір әдіс-тәсілдері қаралатын ғылым теориялар жиынтығын құрайды.

ДЕҢГЕЙ (Уровень; layer, level) - абстракциялы дерексіздік дәреже; иерархиялық құрылым қабаты; осы желімен орындалатын белгілі бір мәселелер кешенін сипаттайтын есептеуіш желі қүрылымының логикалық қабаты,

Ақпарат Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.

Мемлекет - белгілі бір аумаққа иелік етіп, сол жердегі халықтың еркін дамуына мүмкіндік беретін, қоғам табиғатынан туындайтын ортақ істерді атқаруға қажетті басқарудың жоғарғы дәрежеде ұйымдасқан жүйесі, саяси билік ұйымы.

Білім беру Білім беру - тиісті оқу орны арқылы ғылыми мағлұмат беріп, адамның танымын, білімін, дағдысын, дүниеге көзқарасын жетілдіру процесі; қоғам мүшелерінің мәдениетін дамытудың негізгі шарты; мақсаты - қоғам мүшелерінің адамгершілік, интектуалды, мәдени дамуында және олардың денесінің дамуында, кәсіптік біліктілігінде жоғары деңгейге қол жеткізу болып табылатын тәрбие мен оқытудың үздіксіз процесі; жүйеге келтірілген білім, іскерлік дағды және ойлау тәсілдері көлемін меңгеру процесі мен нәтижесі. Білімділіктің басты өлшемі - білімнің жүйелілігі, ойлаудың жүйелілігі мен логикалылығы.

Классификациялар арасындағы айырмашылықтар құрылу дәрежесі бойынша жүргізіледі, мысалы: қарастырылған мәселенің құрылу дәрежесіне байланысты; функцияның автоматтандырылуына байланысты;жүзеге асқан функцияның автоматтандырылу дәрежесіне байланысты; басқару деңгейіне, атап айтқанда, ақпаратты пайдалану көлемі мен сипатынабайланысты.

Сонымен қатар білімді ұсынудың әр түрлі деңгейлері бар екені белгілі: ойлану қабілеті (жады); стандартты мәселелерді шешу (дағдылары мен қабілеттері); стандартты емес, шығармашылық мәселелерді шешу (білім, белсенді зерделі түсінік).

Жасанды зерденің мүмкіндіктері әр түрлі салаларды қарастырылады, бірақ біз мәселені шешу жолдарындағы мүмкіндіктерін қарастырамыз, себебі бұл бағыт зердені сипаттаудың типтік саласы болып табылады. Мәселелер стандартты және стандартты емес болып келеді. Стандартты мәселелердің алгортимдері белгілі болады. Стандартты емес мәселелер үшін алгоритм құру бұл жоғары біліктілікті, күрделі талқылауларды, шығармашылықты, өнертапқыштықты пайдалану болып табылады.

Білік - адамның белгілі бір құбылыс не күрделі мәселе жөнінде ой жүгіртіп, өзінше пайымдай білу қасиеті

Алгоритм, алгорифм (ағылшынша: algorіthm, algorіsmus - Әл-Хорезмидің атынан шыққан) - бастапқы берілген мәліметтермен бір мәнде анықталатын нәтиже алу үшін қай амалды (жұмысты) қандай ретпен орындау қажеттігін белгілейтін есептерді (мәселелерді) шешу (математикалық есеп-қисаптар орындау, техникалық объектілерді жобалау, ғылыми-зерттеу жұмысын жүргізу т.б.)

Сонымен қатар, бұл мәселе адамның білімі мен тәжірибесінің және зердесінің қатысуын талап етеді. Белгілі бір типтік шешілмеген мәселе алгоритм құру арқылы шешімі табылса, онда мәселе зерделі болып табылады.



Түйін сөздер: Жасанды зерде, информация, жасанды зерде классификациясы, логикалық программа.

Адам-машина байланысын зерттеуде және қолдануда информациялық жүйелердегі проектілеу және дамуда адам қызметін жеңілдетуге жасанды зерде технологиясы көмектеседі.

Зерде жүйелердің негізінде жасанды нейронды жүйелер ассоциативті есте қалу және басқару, оптимистік болжаулар жасау, бейнелерді анықтау проблемаларын шешуде маңызы өте зор.

Жасанды зерде аймағындағы зерттеу адам қызметінің ойлану қабілетіне, тәжірибелілікке сүйене отырып программаны енгізіп дамытуға негізделген. Оларға шешім қабылдау, бейнелерді анықтау, адам тілін түсіну және адам мен машинаның байланысын зерттеу кіреді. Дүниежүзінде жасанды зерде әдістері мен технологиясында программалық байланыстар өте кең тараған.

Оптимизм - дүниеге үміт көзімен, сеніммен караушылық, үмітсіздіктен аулақ болушылык. Дүниеде ізтілік үстем болады, әділет салганат күрады және барша жүрт бақьттка кенеледі деген сенімділікке негізделген дүниетану түсінігі пессимизмге карамақайшы.

Әдіс , метод (гр. 'μέθοδος',methodes зерттеу не тану жолы, бір нәрсеге жетудің жолы) - көздеген мақсатқа жетудің тәсілі, тәртіпке келтірген қызмет жүйесі. Әдіс философияда зерттелетін нәрсенің ойша нұсқасын жасау үшін қажетті таным құралы болып табылады.

Бұған дейін жасанды зердеге толықтай анықтама беру мүмкін еместігі айтылған, әйткенмен, оларды шешуді жасанды зерде ұғымымен байланыстыруға болатын есептерді, әдістерді атап шығуға болады.

Есепті автоматты түрде шешу жауапты іздеудің тек есептеу процедурасын ғана емес, мысалы, квадрат түбірді есептеуге қойылған есепті шешу әдісін табуды да білдіреді. Есептеу процедураларын құруды іске асыратын жүйелерді есепті автоматты шешу деп аталады.

Танушылар деп сыртқы ортадағы әртүрлі датчиктер арқылы әсер көрсететін, мысалы, бейнелерді тану мәселесін шешуге мүмкіндік беретін телекамералар сияқты құрылғыларды түсінеді. Мұндай жағдайларда тану нәтижелері экранға немесе баспа құрылғысына, неғұрлым заманауи жүйелерде айтылатын (дыбыстық) жауаптарды синтездеу мүмкіндігі.

Синтез (гр. ,synthesis құрастыру, тіркестіру) - Берілген қасиеттерін ескере отырып, бүтінді құру; Бүтіннің элементтері мен қасиеттерін талдай отырып, оның қасиеттерін анықтау; Тілдік құбылыстың құрамын өзара байланыста, тутас қалпында алып қарастыру.

Жағдай - адам әрекетінің , жан-жануарлар тіршілігінің, табиғат пен қоғамдағы өзгерістің, оқиғаның, т.б. айналадағы ортаның ықпалына тәуелділігін білдіретін философиялық ұғым. Табиғаттағы, қоғамдағы белгілі бір өзгерісті тудырушы алғышарт есебінде де қарастырылады.

Ақпараттық жүйені интеграциялауда үлкен немесе кіші деңгейде қолдану дыбыстық командаларды тану жүйелерін құруға мүмкіндік береді [1,2].

Табиғи дыбысты тану жүйелері қолданушыға компьютермен арнайы мамандандырылған табиғатқа жақын жоғарғы деңгейдегі тілдермен қарым-қатынас жасауын жеңілдетуге мүмкіндік береді.

Команда (command, instruction) - 1) программалау тілдерінде - кез келген операцияны орындауды және оған керекті мәліметтерді (операндыны) бейнелейтін өрнек; компьютер атқаруға тиіс операция сипаты; 2) ақпаратты өңдеу процесіне байланысты атқару құрылғысында жүйенің белгілі бір операцияны орындауын талап ететін басқару сигналы; 3) программа орындау процесінің адымын анықтайтын ұйғарым.

Компьютер (ағылш. computer - «есептегіш»), ЭЕМ (электрондық есептеуіш машина) - есептеулерді жүргізуге, және ақпаратты алдын ала белгіленген алгоритм бойынша қабылдау, қайта өңдеу, сақтау және нәтиже шығару үшін арналған машина.

Бізді қоршаған орта: жан-жануарлар мен өсімдіктер, Жер мен Ай, Күн мен алыстағы жұлдыздар - осылардың барлығы да табиғат деген ауқымды ұғымды білдіреді.

Теоремалармен оқытудың дәлелдеу есебі сынақ варианттарын өңдеу арқылы алгоритмді автоматты жетілдіру көмегімен, яғни, өзіңнің іс-тәжірибеңді жинақтау арқылы шешіледі. Оқуға деген қабілет жасанды зерденің негізгі қасиеттерінің бірін көрсетеді.

Қазіргі уақытта көптеген адамдар жасанды зерде және сараптау жүйелерін біріктіреді. Бұл теңдестіру компьютер үшін программалық және ақпараттық қамтамасыз ету жөніндегі дайындалған өнімдерге сәйкес пайда болады. Сәйкес сараптау жүйелері сарапшыдан алынған, яғни әрбір жүйе жасалған саланың мамандарынан алынған ақпараттың көмегімен қалыптасқан орасан зор білімдер қорынан тұрады. Жинақталған деректермен әрекет ету, шығару ережелерінен тұратын сараптау жүйесінің басқа бөлігінде іске асады. Қазір мұндай жүйелер медицинада, геологияда, сонымен қатар компьютерлерді жобалағанда сәтті қолданады.

Медицина (лат. medicina: medicus - дәрігерлік, емдік) - адамдардың денсаулығын сақтау мен нығайту, сырқаттарды емдеу мен аурудың алдын алу, денсаулық және жұмысқа қабілеттілік жағдайында, адамзат қоғамында ұзақ өмір сүруге жетуді көздейтін тәжірибелік іс-әрекеттің және ғылыми білімдердің жүйесі.

Геология (гео... және logos - ілім) - Жердің қыртысын және ішкі қабаттарын, олардың құрамын, құрылысын, қозғалысын, даму тарихын, кен байлықтарының пайда болу, орналасу заңдылықтарын зерттейтін жаратылыстану ғылымдарының кешені.

Әдеттегі программалау тілдері жасанды зерде жүйелерін жасау үшін аса ыңғайлы емес. Мұндай жүйелерді құру үшін логикалық шығарудың бапталған механизміне ие Пролог сияқты немесе тізімдерді өңдеуге бағдарланған ЛИСП сияқты тілдер тарайды. Бұдан басқа, көптеген арнайы тілдер жасалды. Пролог Еуропада жасалды және бұдан соң көптеген мамандардың таңданысына қарамастан, жапон жобасынан бесінші ұрпақтың ЭЕМ-ін жасауға негізгі тіл болып таңдап алынды.

Механизм (гр. mehane - құрал, мәшине) - бір немесе бірнеше қатты денелерді басқа қатты денелер арқылы қажетті қозғалысқа келтіретін денелер жүйесі. Механизм құрылымдық белгілері бойынша топсалы (иінтіректі), бағдартқышты, тісті, сыналы, бұрамалы, ыңғайландырғыш, арнайы, шыбық қысқыш, иілгіш буынды, гидравликалық, пневматикалық және электрлі құрылғылары бар және т.б.

Маман - ұйымның инженерлік-техникалық, экономикалық және басқа да жұмыстарымен айналысатын қызметкері. Маман, әдетте, жоғары немесе арнаулы орта білімді болады. Атап айтқанда, агроном, бухгалтер, геолог, инженер, математик, механик, техник, физиолог, суретші, экономист, энергетик, мұғалім, дәрігер, т.б.

Негізінен АҚШ-та таралған липс тілін біртіндеп пролог ығыстырды.

Жасанды зерде жүйелері жұмыстарының жылдамдығы секундына логикалық шығулардың санын белгілейтін липстардың (lips-logical per sekond) көмегімен өрнектеледі.

Секунд - (лат. secunda dіvіsіo - екінші бөліну) (бастапқыда градустың, одан кейін сағаттың) - 1) уақыттың жүйелік бірлігі; СИ жүйесіндегі өлшем бірлігі. Белгіленуі - С; 1 с - Cs атомының (өлшемдер мен салмақтар бойынша 13-Бас конференцияның резолюциясы бойынша, 1967) аса жұқа екі деңгейінің арасынан өткен сәуле шығаруының 9 192 631 770 периодына тең.

Жасанды зерде жүйелерінде адам білімдері және есептерін шешу үшін қажет, компьютерде бұдан ары өңдеуге қажетті түрде жасалған және берілуі қажет. Бұның күрделілігі білімдердің көптеген аспектері жағдайға сәйкес өзгереді және адамға түсінікті болып сипаттау қиын іске асырылатындыққа негізделеді. Білімдер жасанды зерде жүйелерінде кез келген жағдай үшін таңдалған түсінікті қолдануға мүмкіндік беретін түрде берілген пәндік сала үшін қандай да бір түрде сақталуы қажет. Білімді сақтау үшін жадтың үлкен аймағы керек, бұдан басқа айтарлықтай уақыт оларды алдын ала өңдеуге кетеді. Жасанды зерде жүйесінде ендірілген білімдер адамға түсінікті болуы керек. Бұл айқын шарт жүйені жасағанда қалып кетуі мүмкін. Бір жағынан білімдер компьютерде өңдеуге ыңғайлы түрде берілуі керек. Жасанды зерденің көптеген аспекттері қазіргі уақытта роботехника ғылымының тез дамуына байланысты «өзінің тәжірибесінде оқуға» мүмкіндігі бар «саналы» роботты жасау идеясы жасанды зерденің ортақ мәселелерінің бірі болып табылады.

Ғылым Ғылым (араб.: علم‎ (ілім) - білім, тану; лат. scientia - білім) - ақиқат жайлы объективті білімдерді жетілдіру мен жүйелеуге бағытталған адам іс-әрекетінің саласы. Жалпы мағынасы: жүйелік білім мен тәжірибе.

Мұндай робот шектелген табиғи тілде сұхбат жүргізуге, ойластырудың қандай да бір табиғилығына инициативаны қажет ететін есептерді шеше алу керек. Ол үшін нәтижесінде қазір қолданатын роботтармен салыстырғанда мақсатқа бағытталған және алдын ала программаланған әрекеттерді орындайтын алдын ала үйретілген роботты жасау қажет.

Бағыттау (орыс. наведение) - күштерге (сүңгуір қайықтарға, авиациялык ұшу аппараттарына) немесе қаруға (ракеталарға) козғалыс параметрлері (бағыт, жылдамдық, биіктік жөне т.б.) арқылы берілетін басқару тәсілі.

Мақсат - белгілі бір межеге қол жеткізуге бағытталған әрекеттің ой-санадағы көрінісі. Мақсат ойлау нәтижесінде болашақты алдын ала болжау арқылы туатын мұрат, ішкі қозғаушы күшті білдіреді. Мақсатқа жету үшін әр түрлі іс-әрекеттер мен қимылдар жасалады.

Көптеген жылдар бойы жасанды зерде идеялары дұрыс қарастырылмады. Бұл кейбір теоретиктердің шектен тыс оптимизміне, сонымен қатар осы пән жайында сенсациялары жариялымдардың пайда болып, артынан іске аспауына байланысты еді.

Адам миының ақпаратты программалық модельдер идеясы күлкі туғызды, ол техникалық өндіріс саласында жасанды зердеге байланысты жұмыстардан оларды ендіру нәтижелері уәдеге сәйкес келмейтіндіктен.



Шарттарды ұсыну классификациясы (жіктелуі)

  1. Қисынды үлгілер. Орнатып қою және кез келген мақсат шешімі әрқашан оның тиеуімен лайық пәндік облысқа байланысты. Дәл осылай құрастырушы кестелердің бөлшектерді өңдеу мақсатын шеше отырып, металл кесетін станоктар сияқты бөлшектер уақыт аралықтары, станок, бөлшек, станок түрі туралы жалпы түсініктер және т.б. информациялық тапсырмаларды шешуге қажетті жалпы түсініктердің негізін құрайтын барлық заттар және оқиғалар пәндік облыс деп аталады.

Нақты немесе абстрактылы объектілерден құралатын ойдағы пәндік облыс өзін маңыздылар деп таныстырады. Пәндік облыстың маңыздылары, бір-біріне анықталған қатынаста болады, сонымен қатар сол маңыздар сияқты пәндік облысқа қосып қарастыруға болады.

Маңыздар арасында қатынастар пікірлер көмегімен айтылады. Пікірлер бұл көрсетуші маңыздар үшін орын алатын немесе орын алмайтын ойдағы мүмкін жағдай. Тілде (жалған немесе табиғи) пікірлерге, сөйлемдерге жауап береді. Пікірлерді және сөйлемдерді маңыздар сияқты қарастырып және пәндік облысқа кіргізуге болады. Пәндік облыс сипаттау үшін арналған тілдерді білімдердің ұсыну тілдері деп атайды. Білім ұсынуларының әмбебап тілі табиғи тілі болып табылады. Бірақ машиналық жүйеде табиғи тілді пайдалануда білім ұсынулары пресуппорзициялар үлкен қиындықтарға соқтығысады. Оған жүйелердің екіұштылық т.б. жатады. Бірақ басты кедергі жеткілікті нақты операцияны қолданудың табиғи тілде формальдық семантикасы жоқ болуында болады. Математикалық логикада математикалық білімнің ұсынулары үшін ертеден қисынды формализмді қолданады.

Семантика (көне грекше: σημαντικός - танбалаушы, білдіруші) - тіл және тіл бірліктері (сөз, грамматикалық тұлға, сөз тіркесі, сөйлем) арқылы білдірілетін хабарды, заттар мен құбылыстардың мән-мазмұның зерттейтін тіл білімінің саласы, семиотиканың негізгі бөлімдерінің бірі.

Математика (гр. μάθημα - ғылым, білім, оқу; μαθηματικός - білуге құштарлық) - әлдебір әлемнің сандық қатынастары мен кеңістіктік формаларын, пішіндерін өлшейтін, оның ішінде - структуралар, өзгерістер, белгісіздік жөніндегі ғылым.

Басты мақсаттағы анықталған формальдық семантикасы және операциялық қолдауы бар предикаттардың есептеулері үшін механизмі өңделген. Сондықтан қолданбалы есептердің шешімімен байланысты пәндік облыстардың формальды сипаттау үшін қолданған 1-қисынды тіл болып саналады. Пәндік облыстың сипаттаулары логикалық тілдегі орындалған қисынды модельдер деп аталады.



  1. Желілік үлгілер.Анықтамалықтардың қатарын енгіземіз. Маңыздар астында табиғат объектісін түсінеміз. Бұл жағдайда ол пәндік маңыздылылық деп пәндік облысты атайды. Білімдер базасын пәндік маңыздылық ақпараттық жүйе туралы информациямен анықталған кейбір суреттеулер сәйкес келеді. Математикалық маңыздылықтар ішкі білім базасының жалпыланған түрдегі операциясының нәтижесінде алынған абстрактылы объектіні ұсынады.

  2. Өнімділік үлгісі. Өнім қатары көбірек әйгілі құралдармен ақпараттық жүйелерде білімді ұсынады. Өнімдер бір жағынан логикалық модельдерге жақын. Олар нәтижелі процедуралық шығаруға рұқсат етеді, ал бір жағынан, классикалық қисынды модельге қараған көбіне білімді көрнекті көрсетеді. Онда өнімнің интерпретациялық элементтерін өзгертетін мүмкіндігін беретін қатаң шектеулер жоқ. Егер жүйенің жадында өнімнің кейбір терімі сақталған болса, онда олар өнім жүйесін құрайды. Ақпараттық жүйелер қатарында желілік және өнімділік модельдердің білім ұсынулары комбинациясы құралады.

Интеллектуальді (зерделі) интерфейс. Ақпараттық жүйелерге мәтін түсуін не кіруін болжаймыз. Ақпараттық жүйеде мәтінді түсінеді деп айтамыз, егер ол жауабын берсе, яғни ол адамның көзқарасы бойынша әртүрлі сұраққа дұрыс жауап береді деген сөз. «Адам» сөзі нақты адам-әдіскер деп түсіндіреді, яғни оған жүйенің қабілеттілігін бағалау тапсырылған. Мына мәтіндерге субъективизм үлесін енгізеді, өйткені әртүрлі адамдар әртүрліше түсіне алады.

Субъективизм - тарихи процестердің объективті заңдарын мойындамай, тек өз шешімдеріне ғана басшылық жасайтын адамдардың қызметі.



Түсіну деңгейлерінің классификациясы.Бес негізгі ақпараттық жүйені түсіну деңгейлерін ерекшелеуге болады:

Бірінші деңгей сұлба негізінде сипатталады, яғни мәтіннің тікелей мазмұнына қарай жүйе сұрақтарға әртүрлі жауап береді.

Мазмұн (Оглавление; table of Contents) - 1) мәтіндік құжаттың құрылымдық элементі. Беттердің нөмірі көрсетілген тақырыптардың тізімінен тұрады; 2) объектілердің атауы мен адресінен тұратын кесте.

Сұлба (Схема; грек, schema - сыртқы түрі, пішін) - машинада немесе механизмде негізгі немесе қосалқы функцияларды орындайтын элементтер мен байланыстардың жиынтыгын көрсететін масштабсыз Сұлба, сонымен қатар түзілімнің, аспаптың, құрылғының, қондырғының, құрылыстың және т.б.

Егер, жүйеге мәтін енгізілсе: «сағат таңғы 8-де, таңғы астан кейін, Петя мектепке кетті. Сағат 2-де үйге келді. Түскі астан кейін ол қыдыруға кетті», бірінші түсіну деңгейінде жүйе мына сұрақтарға жауап беруге міндетті: «Петя қай кезде мектепке кетті?» және «түскі астан кейін Петя не істеді?». Лингвистикалық процессорда мәтіннің және сұрақтардың морфологиялық, синтаксистік, семантикалық анализі жүреді. Лингвистикалық процестерден шығысында мәтіннің және сұрақтардың ішкі түсіндіруі болады, ол шығыс блокпен жұмыс істей алады. Бұл блок арнайы процедураларды қолдана отырып жауаптар іздейді. Басқаша сөзбен бірінші түсіну деңгейі ақпараттық жүйелерден нақты мәліметтердің көрсету құралдарын және мәліметтердің шығысын талап етеді.

Семантикалану ( орыс. семантизация, гр. ,σημαντικός - танбалаушы) - тіл бірлігі (единица) мағынасының айқындалуы, тіл бірлігінің мазмұны жайында қажетті мәліметтер беретін процесс пен нәтиже. Мысалы, лексикалық Семантикалану - мәтіндегі тіл брліктерінің мағынасын ашу арқылы анықталады.

Лингвистика (глоттология, тіл білімі; лат. lingua - тіл) - предлингвистикадан, микролингвистикадан және металингвистикадан құралатын тіл туралы ғылым. Әлем тілдерінің құрылымын, әлеуметтік қызметін, тарихи дамуын және оның жалпы заңдылықтарын зерттейтін ғылым саласы.

Морфология (гр. morf - түр, тұлға, logos - сөз, ілім) - дербес сөздердің грамматикалық мағыналарын тексеретін, грамматикалық сөз тұлғалардың қызметі мен қалыптасу, даму заңдылықтарын зерттейтін тіл ғылымының бір саласы.

Құрал (Инструмент; лат. instrumentum - құрал, қару) - 1)адам еңбегінің құралы немесе өнеркөсіптік кәсіпорын жағдайындағы жұмысқа арналған машинаның атқарушы механизмі.

Мәліметтер (данные; data) - автоматты құралдардың көмегімен, кей жағдайда адамның қатысуымен, өңдеуге I ыңғайлы түрде берілген мағлұмат. Мәліметтердің кірістік, шығыстық, басқару, проблемалық, сандық, мәтіндік, графикалық және т.б.



Екінші деңгей:ақпарат негізінде мәтінде болатын логиканы шығару құралдары қосылады. Бұл мәтіннің әртүрлі логикасы (уақыттық, кеңістіктік, каузальді т.б.

Кеңістік - философия, математика және физика секілді салаларды пайдаланылатын күрделі ұғым. Күнделікті өмірде іс-қимыл алаңы, барлық нәрселерді қамтитын ортақ ыдыс, әлдебір жүйе жай-жапсары сезініп түсініледі.

) олар ақпарат бұзуға мүмкіндікті мәтіндей болмайды. Біздің үлгімізге арналған екінші деңгейдегі үлгіні, сұрақ-жауаптарды дұрыс құруы мүмкін: «Алдында не болды: Петяның мектепке кетуі не оның түскі асы?» немесе «Петя мектептен келген соң қыдырды ма?» уақытша құрылған мәтінде тек қана ақпараттық жүйелер сұраққа жауап беруге істей алады. Ақпараттық жүйе сұлбасының екінші түсіну деңгейі көмегімен тағы бір бөлім базасын құрайды. Онда уақыттық құрылымдағы оқиғаларға қатысты заңдылықтар сақталады, кеңістік организацияларға тиісті каузельді тәуелділіктер және т.б. Ал қисынды одақ пседофизикамен қажетті құралдардың бәрімен жұмысқа арналған логикаға ие болады.

Үшінші деңгей:екінші деңгей құрамдарына мәтіннің білім жүйесімен толатын орта қосылады. Бұл ақпараттық жүйе білімі ереже бойынша логикалық сипатта болады және сценарий түрінде болады немесе басқа типті процедура түрінде бекітіледі. Үшінші деңгей ақпараттық жүйелер мына сұрақтарға жауап беруі керек: «Сағат 10-да Петя қайда болды?» немесе «Сағат 2-де Петя қайда болды?». Осы процесс нені білдіреді, ол үшін мынаны білу керек: «Мектепте болған», сонымен қатар мына процесс үздіксіз және субъекті болады, оған барлық уақытта «мектепте» деген қатысады.

Төртінші деңгей:Ақпараттық жүйе мына сұрақтарға жауап бере алады: «Неге Петя мынаны алмау керек?» немесе «Петя не істеді?». Егер жүйеге түскен сұрақ, үшінші деңгейге сәйкес келеді, онда жүйе керек жауапты береді. Егер жауап үшін қосымша ақпарат керек болса, онда мәтінді ішкі көрсету және блокқа беріледі, ол ақпараттық жүйеге көру бойынша немесе сыртқы әлем жағдайларын басқа каналға қол жеткізерлік.

Бесінші деңгей: Бұл деңгейде ақпараттық жүйеге жауап беру үшін мәтіннен басқа нақты субъект туралы ақпарат қалдырады, ол мәтіннің негізгі және коммуникацияға жататын жалпы ақпараттық жүйенің жадыда сақталуы. 5-деңгейге сәйкес теорияға –сөздік актілердің теориясы деп аталады. Мынаған көңіл бөлінеді, яғни әртүрлі фраза тек нақты құбылысты ғана көрсетпейді, сонымен қатар, өзіне 3 әрекетті қосады: локуция, иллокуция және перлокуция. Локуция – бұл былай айтылады, яғни өзінің ойын айту кезіндегі әрекет. Иллокуция – бұл сұрақ, бұйрық немесе өтініш және бекітуді айту кездегі әрекет. Перлокуция – бұл айтушының тыңдаушыларға әсер ететін «таңғалу», «көндіру» деген сияқты әрекет. Сөздік акт сөйлеу мәнерінің минималды мақсатты бірлігі деп анықтауға болады. Әрбір сөздік акт локутивті, иллокутивті, перлокутивті акттен тұрады.

Жасанды зерде өз дамуында білімнің белгілі бір саласы ретінде қалыптасып, көптеген мәселелерді шеше алатын мүмкіндігі бар екенін көрсетті. Жасанды зерде есептерінің негізгі мақсаты зерделік есептерді шешуге қажетті басқару және деректерді көрсету құрылымдарын қалыптастыру болып табылады. Осындай мақсатты іске асыру тілдеріне қажетті қасиеттерді негізінен анықтайтын осы құрылымдарға қойылатын талаптар. Зерделік жүйелерді сипаттау екі түрлі деңгейде өтеді: білімдер және таңбалар. Жасанды зерде тілдерінде программалау әдістері логикалық программалау тілдерімен тығыз байланысты [3,4].


ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Искусственный интеллект.

Интеллект (лат. іntellectus - таным, ұғыну, аңдау) - жеке тұлғаның ақыл-ой қабілеті. Ақыл-ой сезімі адамның таным әрекетімен байланысты.

Применение в интегрированных производственныхсистемах. Под ред. Кьюсиака. Э. – М.: Машиностроение, 1991.

2. Искусственный интеллект. Справочник в 3-х томах.– М.: Радио и связь. 1990.

3. Ковальский Р. Логика в решении проблем. – М.: Наука, 1990.

4. Лорьер Ж.Л. Системы искусственного интеллекта. – М.: Мир, 1991.

5.ЛевинР., Дранг Д., Эдельсон Б. Практическое введение в технологию искусственного интеллекта и экспертных систем с иллюстрациями на Бейсике. – М.: Финансы и статистика, 1990.

6. Логический подход к искусственному интеллекту. – М.: Мир, 1991.
РЕЗЮМЕ
Бикенова Ш.М., магистр, ст.преподаватель

(г.Алматы, Казахский государственный женский педагогический университет)
ОСНОВНЫЕ ФУНКЦИИ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА И УСЛОВИЯ ПРЕДСТАВЛЕНИЯ КЛАССИФИКАЦИИ

В этой статье рассмотрены основные функций искусственного интеллекта, классификация представления условия и логический подход к решений задач с помощью искусственного интеллекта. А так же, уровни понятия информационных систем и приведены их примеры. Показаны возможности искусственного интеллекта развивающегося, как передовая область образования.

Различия между этими классификациями определяются теми критериями, по которым производится классификация, например: по степени структурированности решаемых задач; по автоматизируемым функциям; по степени автоматизации реализуемых функций; по сфере применения и характеру использования информации, в частности, по уровням управления.

Известно, что при обучении людей существуют различные уровни предметной обученности: воспроизведение (память); решение стандартных задач (умения, навыки); решение нестандартных, творческих задач (знания, активное интеллектуальное понимание).

Искусственный интеллект может проявляется в различных областях, но мы рассмотрим его возможности в решении задач, т.к. эта область проявления является типичной для интеллекта. Задачи бывают стандартные и нестандартные. Для стандартных задач известны алгоритмы решения. Для нестандартных они неизвестны. Поэтому решение нестандартной задачи представляет собой проблему. Разработка алгоритма решения задачи связано с тонкими и сложными рассуждениями, требующими изобретательности, опыта, высокой квалификации. Считается, что эта работа является творческой, существенно неформализуемой и требует участия человека с его "естественным" опытом и интеллектом. Интеллектуальными считаются задачи, связанные с разработкой алгоритмов решения ранее нерешенных задач определенного типа.

Ключевые слова: искусственный интеллект, информация, классификация искусственного интеллекта, логическая программа.
SUMMARY
Bikenova Sh.M.,master, senior lecturer

(city Almaty, Kazakh State Women’s Teacher Training University)


THE MAIN CLASSIFICATION AND FUNCTIONS OF ARTIFICIAL INTELLLIGENCE
This article describes the main features of artificial intelligence, classification and presentation of terms a logical approach to problem solving with the help of artificial intelligence. And also, the levels of the concept of information systems and provides examples of them. The possibilities of artificial intelligence to develop, as a forward field of education.

The differences between these classifications are determined by the criteria on which the classification is made, for example, by the degree of structuring of tasks; for automated functions; on the degree of automation implemented functions; on the scope and nature of use of the information, in particular on the management level.


It is known that in the training of people there are different levels of subject teaching: play (memory); the solution of standard problems (skills, abilities); a decision of non-standard, creative tasks (knowledge, an active intellectual understanding).

Artificial intelligence can manifest itself in different areas, but we will look at its capabilities in resolving problems as This area is a typical manifestation of intelligence. The tasks are standard and nonstandard. For standard known algorithms for solving problems. For non-standard, they are not known. Therefore, the solution of the problem of non-standard-issue. Development of an algorithm for solving the problem associated with subtle and complex reasoning, requires ingenuity, experience and qualifications. It is believed that this work is a creative, essential and non-formalizable requires the participation of a man with his "natural" experience and intelligence. Intelligent considered problems associated with the development of algorithms for solving previously unsolved problems of a certain type.



Keywords: artificial intelligence, information, classification of artificial intelligence, logical program.

  • Лингвистикалық
  • ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
  • РЕЗЮМЕ Бикенова Ш.М.
  • Ключевые слова
  • THE MAIN CLASSIFICATION AND FUNCTIONS OF ARTIFICIAL INTELLLIGENCE

  • жүктеу 119.89 Kb.