Главная страница
Контакты

    Басты бет


ДӘріс №21 интернет туралы жалпы ұҒЫМ. Жергілікті және ауқымды желілер жоспар

жүктеу 63.11 Kb.



жүктеу 63.11 Kb.
Дата14.04.2017
өлшемі63.11 Kb.

ДӘріс №21 интернет туралы жалпы ұҒЫМ. Жергілікті және ауқымды желілер жоспар




ДӘРІС №21

ИНТЕРНЕТ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ҰҒЫМ. ЖЕРГІЛІКТІ ЖӘНЕ АУҚЫМДЫ ЖЕЛІЛЕР
Жоспар

  1. Компьютерлік желі ұғымы

  2. INTERNET желісі

  3. World Wide WEB


1. КОМПЬЮТЕРЛІК ЖЕЛІ ҰҒЫМЫ

Компьютерлік желі (КЖ) немесе ЭЕМ желісі деп ақпаратты-есептеуіш жұмыстарын орындаған кезде есептеуіш дәрменділігін және естеу сақтаушы құралдарын тиімді қолдану үшін желілік программалық қамтамасыздандыру және өзара деректерді беру каналдарымен байланысқан ЭЕМ-дың териториялық кешенін айтады.

Құрал (Инструмент; лат. instrumentum - құрал, қару) - 1)адам еңбегінің құралы немесе өнеркөсіптік кәсіпорын жағдайындағы жұмысқа арналған машинаның атқарушы механизмі.

Интернет (оқылуы [интэрнэ́т]; ағылш. Internet - International Network) - компьютерлік серверлердің бүкіләлемдік желісі.

Компьютерлік желі (ағылш. сomputer network) - барлық құрылғылардың бір бірімен өзара әрекеттесуіне мүмкіндік беретін байланыс желілері арқылы қосылған компьютерлердің және басып шығарғыштар мен мәтіналғылар сияқты басқа құрылғылардың тобы.

Жалпы жағдайда компьютерлік желілер бір біріне енгізілген үш ішкі жүйлердің жиынтығын құрайды.

Жағдай - адам әрекетінің , жан-жануарлар тіршілігінің, табиғат пен қоғамдағы өзгерістің, оқиғаның, т.б. айналадағы ортаның ықпалына тәуелділігін білдіретін философиялық ұғым. Табиғаттағы, қоғамдағы белгілі бір өзгерісті тудырушы алғышарт есебінде де қарастырылады.



  • Жұмысшы станциялар желісі

  • Серверлер желісі

  • Деректерлі берудің негізгі желісі

Егер желіде сервер болмаса онда компьютерлік желілерді бірдәрежелі деп атайды немесе екідәрежелі деп аталады, егер желіде сервер болса.

Сервер (ағылш. server) - файлдар, қалталар және компьютерлердің деректері сияқты деректерге ортақ қатынасуды, сондай-ақ желі пайдаланушыларына электрондық пошта қызметтерін қамтамасыз ететін компьютер.



Жұмысшы станциялар желісі. Жұмысшы станцияларды олардың арасындаға желі арқылы сервермен және өзара байланыстыратын желі. Жұмысшы станция дегеніміз (клиенттік машина, жұмыс орны, абонеттік орын, терминал) – компьютерлік желінің абоненті жұмыс істейтін компьютер.

Серверлер желісі – серверлерді олардың арасындағы желі арқылы негізгі желімен және өзара байланыстыратын желі. КЖ-нің ортақ мәселелерін орындайтын және жұмыс станцияларына қызмет көрсететін компьютерді сервер деп атайды.

Деректерді тасымалдаудың негізгі желісісерверлер арасында мәліметтер тасымалдау жиынтығы.

Мәліметтер (данные; data) - автоматты құралдардың көмегімен, кей жағдайда адамның қатысуымен, өңдеуге I ыңғайлы түрде берілген мағлұмат. Мәліметтердің кірістік, шығыстық, басқару, проблемалық, сандық, мәтіндік, графикалық және т.б.

Ол байланыс каналдары мен түйіндерінен тұрады. Байланыс түйіні деп – коммутация құралдары мен бір пунктте мәліметтерді тасымалдау жиынтығын айтады. Байланыс түйіні байланыс каналы арқылы түскен мәліметті қабылдап алады да оны абонентке баратын каналға жібереді. Мәліметтерді тасымалдаудың негізгі желісі компьютерлік желілердің ядросы болып табылады және ол компьютерлерді, басқа құрылғыларды байланыстыруды жүзеге аырады.

Ж
елі түйіндерін байланыстырудың симметриялық сызбасын желі топологиясы деп атайды.

Симметрия (гр. symmetrіa - мөлшерлес) - Жиі кездесетін математикалық ұғымдардың бірі, центрге немесе өс жазықтығын қатысты алғанда бірдей пішінді.фигуралардың орналасуы.

Желі топологияларының түрлері көп, олардың ішіндегі негізгілері: шиналық, сақиналық, жұлдыз тәрізді түрлері болып табылады



а ә б

Сурет 1. Желі топологиясының түрлері:

а) шиналық, ә) сақиналық б) жұлдық тәрізді



Желінің түрлері. Желінің екі түрі бар: жергілікті желі және ауқымды желі.

Бір-бірімен қатар орналасқан компьютерлерді біріктіретін жүйелер жергілікті желі деп аталады. Мұндайда компьютерлерді байланыстыру осы мекеменің өздеріне бөлінген байланыс каналдары арқылы жүргізіледі.

Егер желі үлкен қаланың, елдің немесе дүние жүзінің компьютерлерін қамтитын болса, онда оны ауқымды желі деп атайды.

Ауқымды және жергілікті желілердің қолданылу мақсаттары әртүрлі, бұл екеуі де компьютерлік технологияның зор жетістіктері қатарына жатады.

Мақсат - белгілі бір межеге қол жеткізуге бағытталған әрекеттің ой-санадағы көрінісі. Мақсат ойлау нәтижесінде болашақты алдын ала болжау арқылы туатын мұрат, ішкі қозғаушы күшті білдіреді. Мақсатқа жету үшін әр түрлі іс-әрекеттер мен қимылдар жасалады.

Желіге енетін компьютерлер бірігіп пайдалана алады:


  • Мәліметтерді;

  • Хабарларды;

  • Принтерлерді;

  • Факстік аппараттарды;

  • Модемдерді;

  • Басқа да құрылғыларды.


2. INTERNET ЖЕЛІСІі

Әлеуметтік пенде болғандықтан адам әрқашанда өзі сияқтылары мен араласу тәсілдерін іздестіреді. Соңғы кездегі интернет желісінің күрт дамып кетуі қашықтық ұғымын жоққа шығарып, планетамыздың кез келген нүктесін бір- бірімен бейнелі түрде байланыстыруда.

Ғаламшар немесе Планета (көне лат. planeta, грек. aster planetеs - кезбе жұлдыздар) - өз орбитасы бойынша Күнді не басқа жұлдызды айнала қозғалатын, гравитациялық өріс жасауға өз салмағы жеткілікті, соның нәтижесінде шар тәріздес орбитаға ие аспан денесі.

Информацияның көзді тартар ертеңі таң қалдырып, өзінің соңы пайдалана аланытын қуантады. Қазірде интернет жалпыға бірдей информациялық қор тәрізді ертектегі «ханшалардан» күнделікті «күңіңізге» айналып барады. Оның қүрамында миллиондаған компьютерлер, компьютер терминалдары және қарапайым пайдаланушы адамдар бар. Кейбір есептер бойынша екі миллиондай компьютермен 30000000-ға жуық адам істеп жатыр. Интернет желісіне күніне 1000 компьютер қосылады екен. ISOC президентінің жақында интернет желісін пайдаланушылар саны 1000000000-қа жетеді деуі де бекер емес шығар.

Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.

Пайдаланушы (Пользователь; user, subscriber) - 1) асқа жүйенің ресурстарын пайдаланатын программа немесе жүйе; 2) терминал(пернетақта мен экран) арқылы электрондық машинамен бірлесіп әрекет жасайтын адам.

Президент (латын тілінде praesіdens - басшы, алдыңғы қатарда отыратын) - 1) республикалық елдердегі мемлекет басшысы. Президент конституциялық талаптарға (жас мөлшері, өмірбаян тазалығы, мемлекеттік тілді білуі, т.б.)

Мұнда таңданарлық еш нәрсе жоқ. Сол себепті интернет бізге «даналық көзі» болып көрінсе де, оның өзін қалай пайдаланатынымызды білген артық болмайды.

Интернет желісін алғашқы дүниеге келтіруге себеп болған 70-жылдар басында АҚШ қорғаныс минимтрлігінің APRANET компьютерлік жүйесң болып саналады, онда соғыс жағдайында байланыс желелерінің жұмысы зерттелген еді. Желі нүктелерінің үлкен аумақта шашырап жатқандығына және олардың бір-бірімен қосылу желілерінің күрделілігіне байланысты оның аздаған бөліктері бұзылғанмен сау желілердің өзара байланысы жылдам қайта құрылып, қалыпты жағдайына келе алатыны айқындалды.

Дегенмен INTERNET тек желі ғана емес, ол- желілердің желісі. Интернет көптеген байланыс желілерін бір-бірімен біріктіріп, дүниедегі ең үлкен компьютерлер торабын құрайды. Оның қарапайым желілік нүктелері үкімет мекемелерінде, университеттерде, коммерциялық фирмаларда, жергілікті кітапхана жүйелерде, тіпті мектептерде де орналасқан.

Кітапхана - мәдени-ағартушылық мекеме. Кітапхана баспасөз шығармаларын жинау, сақтау, насихаттаумен, оқырмандарға баспасөз шығармаларын берумен, мәдени-ағарту және ғылыми-көпшілік жұмыстарын ұйымдастырумен шұғылданады.

Интернеттің бір ерекшелігі оның құрамындағы көптеген компьютерлер нақты BBC тәрізді жұмыс істейді. Интернетке қосылу дегеніміз- басқа жерлерде тұрған мыңдаған компьютерлік жүйелермен байланысу деген сөз. Желідегі компьютерлерден үкімет архивіндегі, университеттің мәлімет базаларындағы, жергілікті қорлардағы көлеміндегі, кітапхана каталогтарындағы құжаттық мәліметтерді, суреттерді дыбыс клиптерін бейнелерді және т.б. цифрлық түрге айнала алатын барлық информацияны ала аласыз.

Интернет желісін сипаттау үшін оны телефон жүйесімен салыстыру қалыптасқан. Жалғыз телефон компаниясы болмайтыны сияқты интернет компаниясы да тек біреу емес. Дүниежүзіндегі ірі телефон компаниялары бірігіп, «телефон жүйесі» қалай пайдалатыны жөнінде келісіп отырады, яғни әр елдің кодын, төлейтін ақшасын, мұхит аралық қабіл құнын – кімдер, қалай бөлісіп көтеретін және де әр елдің телефон жүйесінің қосылу техникалық мәселелерін бірігіп анықтап отырады. Интернет желісі де дәл осы телефон жүйесі тәрізді басқарылады.

Интернетті пайдаланудың нақты себептері өте көп. Мысалы, сіздің Бурабайға барып демалғыңыз келіп отыр, сол жердегі акваланг пен жүзуге ыңғайлы орын туралы білігіңіз келеді дейік. Олай болса, «scuba» жаңалықтар тобын қарап шығу керек, мүмкін сонда демалған біреу мәлімет берген болар, әйтпесе сұрағыңызды сонда енгізіп күтіңіз.

Интернетпен қатынас құру.

Қатынас құру, қатынау (Доступ; access) - 1) сұраныс бойынша мәліметтерді алу мүмкіндігі; мәліметтерді таңдау тәсілдерінің сипаттамасы; 2) сақтау құрылғысымен және онда орналасқан файлдармен мәліметтерді жазу немесе оқу үшін байланыс орнату процедурасы.

Бізге кенеттен бір файл керек болып қалды делік және оның қай жерде екені бізге белгілі болсын. Ол файл тегін берілетін программа, жұмысқа кереті ақпарат, сурет немесе кітап та болу мүмкін. Енді сол файлды өз компьютерімізге қалай әкелу жолын қарастыраық. Мұндай мақсат үшін файлды жеткізу хаттамасы деп аталатын жүйе қолданады. Практикада FTP не ftp термині жиі ұшырасады. Каталогты немесе почталық хабарда «файлды алу үшін компьютерге ftp жеткізу» деген сөздер кездесуі мүмкін. Ол осы файлды алу үшін FTP жүйесі қолданылатынын білдіреді.FTP арқылы қызмет ететін арнаулы программасы бар желіге қосылған компьютер FTP – сервер деп аталады.

Netscape Navigator және Internet Explorer тәрізді ыңғайлы графикалық интерфейсі бар браузерлердің шығуына байланысты әрбір адамның жұмысы керек кезінде «тышқан» тетігінің батырмасын басуға ғана тілегенін айтуға болады.

Интерфейс (Interface-inter-өзара, і face-бет жағы) - 1) программалаушылардың кәсіптік тілінде - өзара әрекеттесу "жазықтығы", пайдаланушы мен компьютердің қарым-қатынасы, яғни екі жүйенің немесе адам мен компьютердің өзара мәліметтер алмасуын жасақтайтын аппараттық-программалық құралдардың жиынтығы; 2) есептеуіш жүйе құрылғыларының не (немесе) программалардың өзара әсерлесуін жасақтайтын құралдар мен ережелер жиынтығы; есептеуіш жүйедегі құрылғыларды үйлестіру немесе жүйелер арасында үйлестіруге пайдаланылатын үйлестіргіш техникалық және программалық құралдар жиынтығы; жүйелердің, құрылғылардың немесе программалардың екі арасын бөлу шекарасы; екі қызметтік құрылғының және олардың қосылу, алмасу сигналдары және т.б. сипаттамаларымен анықталған шекарасы; 3) ішкі программаға басқаруды беру мен бастапқы программаға қайту процедурасы туралы сипаттамалар мен келісімдер жиынтығы.

Графика - (гр. graphein, тырнау, жазу, салу дегеннен) Жазуда қолданылатын таңбалардың (әріп және тыныс белгілерінін) жиынтығы. Жазу танбалары жүйесі мен тілдін фонетикалық жүйесінің ара қатынасын, байланысын білдіреді.

Internet Explorer (қысқаша ІЕ не MSIE) - Microsoft компаниясы 1995 ж. бастап Microsoft Windows амалдық жүйесі құрамдас бөлігі ретінде жасаған графиктік ғаламтор шолғыш өнімі. Бұл бағдарлама 1999 ж. бастап дүние жүзі бойынша қолданымы ең көлемді бағдарлама болып, 2002-2003 жж.

Керекті файлды не каталогты алу үшін курсорды сол файл атына алып бару керек, сол сәтте курсор сұқ саусағы сол файлды көрсетуге бағытталған қол бейнесіне айналып, тышқан батырмасын шерту арқылы, сол файлдың мәтін алуға мүмкіндік аламыз. Сол мәтін өз компьютерімізге жеткізіледі. Жоғарғы деңгейдегі каталогқа өту керек болса, «Артқа» батырмасын басамыз немесе жоғары жақтағы «бір деңгей жоғары шығу» батырмасын басу жеткілікті.

Бағыттау (орыс. наведение) - күштерге (сүңгуір қайықтарға, авиациялык ұшу аппараттарына) немесе қаруға (ракеталарға) козғалыс параметрлері (бағыт, жылдамдық, биіктік жөне т.б.) арқылы берілетін басқару тәсілі.

ДЕҢГЕЙ (Уровень; layer, level) - абстракциялы дерексіздік дәреже; иерархиялық құрылым қабаты; осы желімен орындалатын белгілі бір мәселелер кешенін сипаттайтын есептеуіш желі қүрылымының логикалық қабаты,

Браузер арқылы кез келген уақытта басқа FTP-серверге ауыса аламыз. Ол үшін «Адрес» деген терезеге жаңа адрес енгізіп,Enter пернесін басу қажет немесе «Адрес» өрісінің оң жағындағы бағыттауыш тілсыздық батырманы басып, шыққан тізімнен керектісін таңдап алған жөн. Керекті адресті «Таңдамалар» батырмасы арқылы да тізімдер ішінен тауып алуға болады.

Браузермен жұмысты аяқтау үшін «файл» менюінің «жабу» пунктін орындау керек. Бұл мақсат үшін оң жақ жоғарғы бұрыштағы «Х» батырмасын пайдаланса да болады.

Интернет ішінен керекті информацияны іздеп табуға мүмкіндік беретін тағы бір мүмкіндікті қарастырып өтейік. World wide web, яғни «дүниежүзілік өрмек» информация іздеп бүкіл дүниежүзіне «электрондық саяхат» жасайтын гипермәтіндік жүйе болып табылады. Қазіргі кездегі әр түрлі информация алуға болатынын ең кең тараған жүйе ретінде WWW есептеледі. Интернеттің қалған бөліктерінен гөрі WWW жүйесін пайдалану жеңіл, әрі ыңғайлы.

Мұнда бір-бірімен байланысқан сөздер тізбекше арқылы іздеу жүргізіледі. Өзіңізге керекті тақырыпты таңдап алып, соған байланысты информацияны қарап шығасыз, сол информация ішіне тағы бір тақырыпты таңдап алсаңыз, соған байланысты ғана мәліметтерді оқи бастайсыз. Осылай бір тақырыптан екіншісіне ауысып қарап шығасыз, бірақ, қажет болса, кейін оралуыңыз да қиын емес.WWW жүйесі байланыс орнатылған құжаттардан тұрады.



Гипермәтін деген не ?

Егер сіз Windows жүйесінің көмек беретін мәліметтер құрылымын қарап шықсаңыз немесе Macintosh компьютерінің Hyper Card файлын көрсеңіз, сол гипермәтін мысалы бола алады.

Блок тақырыбы (Заголовок блока; block header) - блоктың басында орналасып, ол жайлы мәліметтер беретін және операциялық жүйеде қолданылатын арнайы жазба. Мысалы, блок тақырыбында оған кіретін логикалық жазбалар саны көрсетілуі мүмкін.

Құрылым (лат. structura - түзіліс, орналасу, тәртіп) - объектінің тұтастығын, тепе-теңдігі мен негізгі қасиеттерінің сақталуын қамтамасыз ететін байланыстар мен қатынастар жиынтығы. Құрылым жүйе және элемент ұғымдарымен тығыз байланысты.

Гипермәтін құжат бір ұғымнан екінші ұғымға мәтіндік байланыс арқылы тез өтуді қамтамасыз етеді.



Сабақты бекіту үшін қойылатын сұрақтар.

  1. Интернет дегеніміз не?

  2. Компьютерлік желі дегеніміз не?

  3. WWW қандай қызмет атқарады?

  4. Браузер ұғымы.

  5. Компьютерлік желілердің түрлеріне сипаттама беріңіз?

  6. Компьютерлік топология түрлері



Қолданылатын әдебиеттер тізімі.

Әдебиет (араб.: асыл сөз‎) - сөз өнері, әлеуметтік мәні бар шығармалар жиынтығы.



  1. В. Симонович «Информатикадан базалық курс» 198 - 203 беттер

  2. «Информатикадан 30 сабақ» 311 - 334 беттер

  • 1 . КОМПЬЮТЕРЛІК ЖЕЛІ
  • Жұмысшы станциялар желісі.
  • Деректерді тасымалдаудың негізгі желісі
  • а ә б Сурет 1. Желі топологиясының түрлері
  • ауқымды желі.
  • Интернетпен қатынас құру
  • Internet Explorer
  • Сабақты бекіту үшін қойылатын сұрақтар.
  • Қолданылатын әдебиеттер

  • жүктеу 63.11 Kb.