Главная страница
Контакты

    Басты бет


ДӘріс №1 Бұйымдарды және технологиялық процестерді стандарттаудың негізгі мақсаты мен принциптері

жүктеу 1.12 Mb.



жүктеу 1.12 Mb.
бет1/5
Дата16.09.2017
өлшемі1.12 Mb.

ДӘріс №1 Бұйымдарды және технологиялық процестерді стандарттаудың негізгі мақсаты мен принциптері


  1   2   3   4   5

ДӘРІС № 1
Бұйымдарды және технологиялық процестерді стандарттаудың негізгі мақсаты мен принциптері.
Стандарттау, үлгіқалыптау (ағылш. standardization) - есептеуіш техниканың аппараттық және программалық құралдарын ерекшелігі бойынша өндіру мен пайдалану тұрғысында қабылданған келісім; стандарттарды, нормалар мен ережелерді және т.б.
Қағида немесе принцип (лат. principim – принцип; негіз, алғы бастама) - белгілі білім жүйесінің түп-негізі, алғы бастамасы, абстрактылы түрдегі ең қысқа жалпылама мазмұны. Ғылыми танымда идея, теория, әдіс сияқты таным түрлерімен өзара байланыста тұжырымдалады.
Мақсат - белгілі бір межеге қол жеткізуге бағытталған әрекеттің ой-санадағы көрінісі. Мақсат ойлау нәтижесінде болашақты алдын ала болжау арқылы туатын мұрат, ішкі қозғаушы күшті білдіреді. Мақсатқа жету үшін әр түрлі іс-әрекеттер мен қимылдар жасалады.

Стандарттау - Кеңес берiлетiн, қамтамасыз ететiн құқық, стандарттау - бұл еңбектiң қауiпсiздiк құқығы және сонымен бiрге ол қолайлы бағаға тиiстi сапалы тауарлар алуға талаптар, нормалар, ережелер, тұтынушының сипаттамаларын әзiрлеудi және анықтау бағытталған.
Ереже - дәстүрлі халық құқығының қайнар көзі, нормативтік-құқықтық қағидалар. Ежелгі дәуірде және орта ғасырларда жөн-жосық, ата-баба жолы деп аталған. Ережелер сырт пішімі жағынан мақал-мәтелге, қанатты сөзге ұқсас болғанымен, нақтылығымен, дәйектілігімен ерекшеленеді.
Тауар - қоғамда айырбастау, сатып алу-сату жолымен бөлінетін, құны бар еңбек өнімі, яғни материалдық-заттық пішіндегі өндірістік-экономикалық қызметтің кез келген өнімі, қажеттілікті қанағаттандыратын және базарға жұрттың назарын аудару, сатып алу, пайдалану не тұтыну мақсатымен ұсынылатын нәрселер, яғни сатып алу-сату, сатушы мен сатып алушы арасындағы нарықтық қатынастар нысаны.

Кең мағынада стандарттау - өнiм, (процестер) жұмыс және тең дәрежеде кез келген материалға, компонентке, жабдыққа, жүйеге, олардыңның үйлесiмдiгi, ережеге, процедураға, функция, әдiске немесе белсендiлiктер жататын қызмет деп ұғылады.

Стандарттау мақсаты - жүзеге асатындай қазiргi жоспарлалатын немесе потенциалдық есептердiң шешiмi үшiн қойылған жағдайлар, талаптар, нормаларды бiрнеше рет қолдануы арқылы реттiлеудiң оңтайлы дәрежеге жетістікке жету.

Бағыттау (орыс. наведение) - күштерге (сүңгуір қайықтарға, авиациялык ұшу аппараттарына) немесе қаруға (ракеталарға) козғалыс параметрлері (бағыт, жылдамдық, биіктік жөне т.б.) арқылы берілетін басқару тәсілі.
Жағдай - адам әрекетінің , жан-жануарлар тіршілігінің, табиғат пен қоғамдағы өзгерістің, оқиғаның, т.б. айналадағы ортаның ықпалына тәуелділігін білдіретін философиялық ұғым. Табиғаттағы, қоғамдағы белгілі бір өзгерісті тудырушы алғышарт есебінде де қарастырылады.

Стандарттаудың негiзгi нәтижелерiмен техникалық тосқауылдарды халықаралық тауар алмасуда (қызмет) өнiмнiң сәйкестiгiнiң дәрежесiн жоғарылату, олардыңның функционалдық тағайындауын жою болуы керек, әр түрлi облыстардағы ғылыми-техникалық iлгерiлеуге және ынтымақтастығына жәрдемдесу.

Функционал - бір не бірнеше функцияға тәуелді болатын айнымалы шаманы білдіретін математикалық ұғым. Ол алғаш рет вариациялық есептеуде пайда болған. Берілген тұйық қисық сызықпен шектелген аудан, белгілі бір жол бойындағы күш өрісінің жұмысы, т.б.
Стандарттаудың мақсаттарын жалпы және кіші деп бөлуге болады сәйкестігіне қарап. Жалпы мақсат ұғымның мазмұнының дегендегі ойға байланысты туындайды.
Ұғым - объективті нағыздық нәрселерін және олардың қасиеттерін көрсететін абстрактілі ойлау формаларының бірі. Ұғым туралы мәселені талдауды "белгі" ұғымын қарастырудан бастайық.
Ресейлiк стандарттау үшiн жалпы мақсаттарды Конкреизация сөзсiз болып табылған стандарттардың талаптары орындаумен байланысты. Оған нормалар, талаптар, қамтамасыз ететiн ережелердiң әзiрлеуi жатады:

• бұйымдардың үйлесiмдiлігі және өзара алмасушылық;

• ғылыми-техникалық iлгерiлеудiң дамуы деңгейi бар сәйкестiкте өнiм сапасы, жұмыстарды және қызметтерді көрсету;

• өлшем бiрлiк;

• (табиғи және техногендi) әр түрлi апаттар және төтенше жағдайларды пайда болу мүмкiндiкке қатысты шаруашылық объектiлерiнiң қауiпсiздiгi;

• қорғаныс қабiлетi және елдiң мобилизациялық даярлығы.

Стандарттаудың жалпы мақсат өнiм сапасының сұрақтары, процестерге және қызметке арналған тұтынушылардың қызығушылықтарын және мемлекеттiк қорғау болып табылады.

Бірлік - топоним: Бірлік – Қазалы ауданындағы ауыл, Аранды ауылдық округі құрамында. Аудан орт Әйтеке би кентінен оңтүстік-батысқа қарай 26 км жерде, Сыр бойындағы «Сол жақ» Қазалы каналы бойында орналасқан.
Мемлекет - белгілі бір аумаққа иелік етіп, сол жердегі халықтың еркін дамуына мүмкіндік беретін, қоғам табиғатынан туындайтын ортақ істерді атқаруға қажетті басқарудың жоғарғы дәрежеде ұйымдасқан жүйесі, саяси билік ұйымы.
ҚР заңына стандарттау «стандарттау туралы» бұл келесi мақсаттардың жетiстiгiне бағытталған:

- қоршаған орта, өмiр, денсаулық және мүлiк үшiн өнiмнiң қауiпсiздiгi, жұмыстарды және қызметтерді көрсетулер;

- табиғи және техногендi апаттар және басқа төтенше жағдайлардың пайда болуы мүмкіндігінің есебi бар шаруашылық объектiлерiнiң қауiпсiздiгi;

- қорғаныс қабiлетi және елдiң мобилизациялық даярлығы;

- техникалық және ақпараттық үйлесiмдiк, өнiмнiң өзара алмасушылығы;

Бізді қоршаған орта: жан-жануарлар мен өсімдіктер, Жер мен Ай, Күн мен алыстағы жұлдыздар - осылардың барлығы да табиғат деген ауқымды ұғымды білдіреді.
Ақпарат Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.

- өлшем бiрлiк;

- ғылымның дамуы, әдiсі және технологияның деңгейi бар сәйкестiгiнде өнiм сапасы, жұмыстарды және қызметтер көрсетулер;

- ресурстардың барлық түрлердi үнемдеу.

Ресурстар (французша ressourse - құрал-жабдық, мүмкіндік), босалқы қорлар - табыс, ақшалай және басқа қаражат, құндылықтар мен олардың көздері.


Стандарттаудың қағидалары. Стандарттау бұл ғылым сияқты және нақтылы бастапқы орындарға негiзделетін - қағидалар. Стандарттаудың қағидалары стандарттарды әзiрлеу процесiнiң негiзгi заңдылықтарын бейнелеп көрсетедi, халық шаруашылығын басқаруда оның қажеттiлiгiн негiздейдi, тиiмдi өткiзу және даму үрдiсiнi жағдайларын анықтайды.

Стандарттаудың ең маңызды қағидалары.

1. Олардың бiркелкi қолдануы үшiн ерiктi стандартты қолдану және жағдайдың қамтылуы. Ұлттық стандарт тең түрлі ерiктi негiзде қолданылылады және өнiмнiң шыққан жерiнiң орнына, (ЖЦП) өнiмнiң өмiрлiк оралымы, жұмыс жасау және қызмет көрсетудiң процестерiн жүзеге асыру, түрлер немесе мәмiлелер және (болатын жасаушылар, орындаушылармен, дүкеншiлермен, алушылармен) тұлғалардың ерекшелiктерiне тәуелсiз бiрдей мөлшерде.

2. Халықаралық стандарттың қолданылуы бұл ұлттық стандарттың дайындалуына негiз. Шығару жағдай құрай алады: РФ климаттық және географиялық ерекшелiктер немесе отандық өндiрiстiң (технологиялық) техникалық ерекшелiктерiне олардың талаптарын сәйкес емес халықаралық стандарттардың талаптарына сәйкес емес салдарынан;

Тұлға - жеке адамның өзіндік адамгершілік, әлеуметтік, психологиялық қырларын ашып, адамды саналы іс-әрекет иесі және қоғам мүшесі ретінде жан-жақты сипаттайтын ұғым. Aдамның әлеуметтік қасиеттерінің жиынтығы, қоғамның даму жемісі және белсенді қызмет ету мен қарым-қатынас орнату арқылы жеке адамды әлеуметтік қатынастар жүйесіне енгізудің жемісі.
Климат (гр. κλίμα (klimatos) - еңкейіс) - белгілі бір жердегі ауа райының көп жылдық режимі, яғни осы жерде болуға тиісті ауа райы жағдайларының жиынтығы мен оның бір ізбен өзгеріп отыруы.
Ресей қарсы шығады стандарттау жөнiндегi халықаралық ұйымда дауыс беру шеңберлерiндегi халықаралық стандартқа сәйкес.

3. Стандарттау арналған жұмыстарды қатысушы, өнiмнiң жасаушысы және қызметтiң орындаушысы бiр жақтан, және тұтынушының талаптары - жалпы келiсiм сияқты ұғылатын консенсус табу тиiстi, яғни маңызды сұрақтар бойымен қарсылықтардың жоқтығы қалай мүдделi тараптардың көпшiлiгi, талпыныста барлық жақтарды пiкiрін ескере және сәйкес келмейтiн пiкiрлер мүмкiндiктерiнен сүйене. Консенсус толық ынтымақтықты жорымайды.

4. Стандарттаудың жүйелiлiгi. Жүйелiлiк - бұл әр объектiнiң қарастыруы, бұл күрделi жүйеден астам. Мысалы, бұл - тұтынушы Тарасы көлiк Тараға бөлiк кiредi - жәшiк, соңғы контейнерге жатқызылады, контейнер көлiкке құрал-жабдыққа сыйғызып салады.

Консенсус (лат. consensus - келісім, бірауыздық, ынтымақтылық) - келіссөздер барысында қандай да бір мәселе бойынша дауыс берусіз ортақ шешімге келу.
Контейнер Контейнер - автомобиль, темір жол, теңіз, әуе көлігімен жүктерді тасымалдауға және бір көлік құралынан екінші көлік құралына механикаландырылған түсіріп-тиеу үшін икемдестірілген стандартты көп айналымды ыдыс (тара).
Жүйелiлiк күрделi жүйенiң барлық элементтерiн үйлесiмдiктi табу.

5. Стандарттың динамикалылық дамуы. Белгiлi жай, стандарт елдiң шаруашылығында жүзеге асатындай қазiргi заңдылықтарды пiшiндейді. Сондықтан стандарт болып жататын өзгерiстерге дағдыландыруы керек. Динамикалылық НД стандарттардың периодты тексеруi, өзгерiстердiң оларға енгiзумен, жою қамтамасыз етiледi. Ол үшiн қайта құрылған стандарт ұшыраған моралдiқ қартаю аз болғандай етiп қоғамның дамуы озуы керек. Даму сонымен бiрге өнiмнiң номенклатурасына перспективалы талаптары, бақылаудың сапа көрсеткiшi, әдiстерi және оқытушы стандартқа енгiзу қамтамасыз етеді басқа елдердi халықаралық және аймақтық стандарттар, озық ұлттық стандарттарды әзiрлеу НД кезеңiндегi есеп жолымен қамтамасыз етедi.

Бақылау - зерттеу не тексеру әдісі. Бақылау арнайы жоспар бойынша жүргізіледі. Жоспарда Бақылаудың мақсаты мен міндеттері, объектісі (сабақ, саяхат, лабораториядағы, шеберханадағы, оқу-тәжірибе учаскесіндегі оқушылардың жұмыстары), жүргізу әдісі мен жолдары дұрыс көрсетілуі тиіс.

6. Бұл өндiрiске минималды стандарттау мақсаттарының орындауы үшiн керек үлкенiрек дәрежеде өнiмнiң және үндеуiне жасау, жұмыс жасауға және қызмет көрсетуге бөгеулерге жол бермеу үшін керек. Стандарттаудың қағидатымен ұлттық стандарт немесе техникалық регламенттiң талаптарын деңгейiн қалыптастыруында негiзге ала, елдiң даярлығы, үлкен талаптарды орындауын ескеру керек. Жаңа құжатты енгiзу басқа жағдайда едәуiр бөлiктiң зақымдануы болуы мүмкін.

  1   2   3   4   5

  • Стандарттаудың қағидалары
  • Стандарттаудың ең маңызды қағидалары.
  • Стандарттаудың жүйелiлiгi.
  • Стандарттың динамикалылық дамуы

  • жүктеу 1.12 Mb.