Главная страница
Контакты

    Басты бет


Білім беру жүйесіндегі жаңа леп құдабаева Мөлдір Қабидоллақызы

жүктеу 58.33 Kb.



жүктеу 58.33 Kb.
Дата04.06.2018
өлшемі58.33 Kb.

Білім беру жүйесіндегі жаңа леп құдабаева Мөлдір Қабидоллақызы


БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ЖАҢА ЛЕП Құдабаева Мөлдір Қабидоллақызы «М.Тынышпаев атындағы Қазақ көлік және коммуникациялар академиясы» АҚ Ақтөбе көлік және коммуникациялар колледжінің арнайы пәндер оқытушысы Қазақстанның экономикалық, саяси, мәдени дамуына үлес қосатын, әлемдік өркениетке көтерілетін білімді де мәдениетті, парасатты, денсаулығы мықты азамат тәрбиелеп шығару – бүгінгі ұзтаздар қауымының басты мақсаты. «Қазіргі заманда жастарға ақпараттық технологиямен байланысты әлемдік стандартқа сай мүдделі жаңа білім беру өте қажет», - деп Елбасы Н.Ә.
Ақпарат (лат. informatio - түсіндіру, мазмұндау) ұғымы күнделікті өмірден бастап техникалық салада пайдаланылатын көп мағыналы ұғым. Жалпы алғанда бұл ұғым шектеу, байланыс, бақылау, форма, инструкция, білiм, мағына, құрылым, бейнелеу, сезіну тағы басқа ұғымдармен тығыз байланысты.
Экономика (гр. Οικονομία - үй шаруашылығын жүргізу өнері) - материалдық игіліктерді өндіру, айырбастау, бөлу және тұтыну үрдісі кезінде адамдар арасында пайда болатын өндірістік қатынастар.
Білім беру - тиісті оқу орны арқылы ғылыми мағлұмат беріп, адамның танымын, білімін, дағдысын, дүниеге көзқарасын жетілдіру процесі; қоғам мүшелерінің мәдениетін дамытудың негізгі шарты; мақсаты - қоғам мүшелерінің адамгершілік, интектуалды, мәдени дамуында және олардың денесінің дамуында, кәсіптік біліктілігінде жоғары деңгейге қол жеткізу болып табылатын тәрбие мен оқытудың үздіксіз процесі; жүйеге келтірілген білім, іскерлік дағды және ойлау тәсілдері көлемін меңгеру процесі мен нәтижесі. Білімділіктің басты өлшемі - білімнің жүйелілігі, ойлаудың жүйелілігі мен логикалылығы.
Назарбаев атап көрсеткендей, оқу орындарымызда жаңа типпен білім беруді жаңаша әдіс – тәсілмен жүргізу керек, яғни білім беру технологиясының тиімдісін таңдап алу – бүгінгі күн тәртібінде тұрған басты мәселе. Егемен еліміздің әлем кеңістігіне ықпалдасуы барлық сала бойынша кәсіби деңгейі жоғары, бәсекеге қабілетті және елдің дамуына үлес қоса алатын білікті мамандарды даярлауды талап етеді.
ДЕҢГЕЙ (Уровень; layer, level) - абстракциялы дерексіздік дәреже; иерархиялық құрылым қабаты; осы желімен орындалатын белгілі бір мәселелер кешенін сипаттайтын есептеуіш желі қүрылымының логикалық қабаты,
Елбасы Н. Назарбаев та дамудың жаңа сатысына көтерілу үшін білікті мамандардың қажет екенін баса айтқан болатын. Сондықтан да оқытудың дуалды жүйесі осы талаптарға толық жауап береді. Бұл оқыту жүйесі еңбек нарығына сұранысқа ие мамандарды даярлауға мүмкіндік беріп, әр бір түлектің оқу орнын бітіріп шыққын соң жұмысқа орналасуына кепілдік беретіндігі анық. Бұл жүйе еліміздің білім беру жүйесі ғана емес, экономикасына да жаңа леп берері қақ. Дуалды оқыту жүйесі негізінде әлеуметтік серіктестік аясындағы өзара іс – қимыл дамып келеді.
Серіктестік - коммерциялық ұйымдар қызметінің негізгі ұйымдық-құқықтық нысаны. Қатысушылардың салымдары есебінен құрылған және қызмет нәтижесінде алынған мүлік Серіктестіктің меншігі болып табылады. Мынадай түрлерге бөлінеді: жауапкершілігі шектеулі cеріктестік - өздерінің ақшалай немесе заттай нысандағы салымдарын біріктіру жолымен немесе жеке тұлғалардың келісімі бойынша құрылатын және несиегерлер алдында тек өзінің мүлкімен ғана жауап беретін, несиегерлердің талаптары cеріктестік мүшелерінің мүлкіне қолданылмайтын заңды шаруашылық ұйым түрі; қосымша жауапкершілікті cеріктестік - шаруашылық қызметті жүзеге асыру мақсатында заңды тұлғалармен немесе азаматтармен (жеке тұлғалармен) жасалған келісім бойынша олардың мүлкін біріктіру жолымен құрылған ұйым; жауапкершілігі шектеусіз cеріктестік. - міндеттемелері бойынша қатысушылары салған капиталымен ғана емес, өзінің бүкіл мүлкімен ынтымақты түрде толық жауап беретін коммерц. ұйым; толық cеріктестік. - қатысушылары өзара жасасқан шарт негізінде серіктестіктің атынан кәсіпкерлік қызметпен айналысатын және оның міндеттемелері бойынша өзіне тиесілі мүлікпен жауап беретін заңды тұлғаның ұйымдық-құқықтық нысаны; сенімгерлік (коммандиттік) cеріктестік. - міндеттемелері бойынша өзінің бүкіл мүлкімен қосымша жауап беретін бір немесе одан да көп қатысушылармен қатар, салымшылардың мүлкіне өздері салған салымдардың жиынтығымен шектелетін бір немесе одан көп қатысушыларды да енгізетін және серіктестіктің кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруына қатыспайтын cеріктестік.; сауда cеріктестікгі - өнеркәсіп, а. ш. көлік салаларында, т.б саудамен және басқа кез келген шаруашылық қызметпен айналысатын заңды тұлға; шаруашылық cеріктестікгі - жарғы капиталы құрылтайшылардың (қатысушылардың) үлесіне (салымына) бөлінген коммерц. ұйым; акционерлік қоғам - жарғы капиталы құрылтайшылардың (акционерлердің) акцияларынан құралатын акционерлік ұйым.
Маман - ұйымның инженерлік-техникалық, экономикалық және басқа да жұмыстарымен айналысатын қызметкері. Маман, әдетте, жоғары немесе арнаулы орта білімді болады. Атап айтқанда, агроном, бухгалтер, геолог, инженер, математик, механик, техник, физиолог, суретші, экономист, энергетик, мұғалім, дәрігер, т.б.
Әлеуметтану - қоғамның қалыптасуы, жұмыс істеуі және даму заңдылықтары туралы ғылым. Әлеуметтану фактілерді, үдерістерді, қатынастарды, жеке тұлғалардың, әлеуметтану топтардың қызметін, олардың рөлін, мәртебесі мен әлеуметтану мінез-құлқын, олардың ұйымдарының институты.
Отандық және шетелдік бірқатар компаниялармен өзара ынтымақтастықтық туралы меморандумға қол қойылды. Соның нәтижесінде, студенттер облыстың алдыңғы қатарлы кәсіпорындарында өндірістік тәжірбие мен тағылымдамадан өтуге мүмкіндік алады. Бірақ, бұл жүйе колледжбен кәсіпорын арасындағы байланыспен шектеліп қалмауы керек. Бұл жүйе үрдіске негізгі, орта және техникалық кәсіптік оқыту буындарының сабақтастығы арқылы барлық жалпы білім беретін мектептерді кеңінен тарту керек. Дуалды оқыту жүйесі теориямен қоса практиканы пайдалану деген сөз. Яғни, түлектер теориялық жағынан ғана емес, практикалық жағынан да сауатты болмақ. Диплом алысымен олар бірден кәсіпорынға барып жұмыс істей алады деуге болады. Әлемдік тәжірибеге қарағанда, білім берудің дуалды жүйесі мамандардың кәсіби дайындығын жоғарылатуға ықпал етеді. Еңбек өнімділігі артады, халықтың көшіп – қонуы азаяды, әлеуметтік шиеленіске жол берілмейді. Білім берудің дуалды жүйесін енгізу үрдісі өзара тығыз байланыста болатын, аналитикалық ой елегінен өткізуді және құзыретті инстанциялармен сәйкес шешімдердің қабылдануын қажет ететін кезеңдер мен келелі мәселелер жиынтығынан тұрады, атап айтқанда: 1.
Жиынтық - геологияда: жарылымдармен шектеле отырып, бірқалыпты қатпарланған қат-қабаттар тобының немесе қатпарлардың бір бағытта ғана еңістенген осьтік жазықтықтарының бірлестігі.
Заңнамалық деңгейде шешімдер қабылдау немесе өзгерістер енгізуді қажет ететін мәселелер; 2. Дуалды білім беру жүйесін методологиялық және әдістемелік негізде көрсететін мәселелер; 3. Мүдделі орталарда (бизнес – құрылымдар, оқушылар, студенттер, педогогикалық ұжымдар) дуалды білім беру жүйесін жүзеге асыру механизмі мен идеялық негіздерін қозғаумен байланысты мәселелер; 4. Ұйымдастыру мәселелері (оқу үрдісін ұйымдастыру, практикадан (қолданбалы) өтуді ұйымдастыру, оқыту үрдісінің компоненттері); 5. Қаржы мәселелері. Жобаны жүзеге асыру кезеңдері: 1. Дайындық кезеңі.
Механизм (гр. mehane - құрал, мәшине) - бір немесе бірнеше қатты денелерді басқа қатты денелер арқылы қажетті қозғалысқа келтіретін денелер жүйесі. Механизм құрылымдық белгілері бойынша топсалы (иінтіректі), бағдартқышты, тісті, сыналы, бұрамалы, ыңғайландырғыш, арнайы, шыбық қысқыш, иілгіш буынды, гидравликалық, пневматикалық және электрлі құрылғылары бар және т.б.
Әдістеме - педагогика ғылымының жеке пәндерден берілетін білім көлемі мен мазмұнын негіздеп, оны оқытудың тиімді әдістерін зерттейтін бір саласы. Тұтасынан алғандағы жас ұрпақты тәрбиелеу мен оқыту процесінің заңдылықтарын дидактика зерттейді.
Кезең - тау жотасы қырқаларының биік бөліктері мен кейбір төбелердің аралығында орналасқая ояң бөліктер. Олардың едәуір белігі тау жоталарының бір жағынан екінші жағына өтуге мүмкіндік туғызады. Кезең - тектоникалық немесе эрозиялық-денудациялық генезисті тау жотасы төбелерінің аралығындағы қырқалар; бар өрісіндегі жоғары қысымды екі атырап пен төмен кысымды екі атыраптың арасындағы кеңістік.
Білім беру мекемелері мен кәсіпорындарының әрекет ету бағдарламалары мен жоспарларын біріктіру жағдайларында дуалды білім беру жүйесін әзірлеу және енгізу: - нормативтік – құқықтық базаны дайындау; - оқу құжаттамасын (оқу жоспарлары, бағдарламалары) әзірлеу және бейімдеу; - штаттық нормативтер, тарификациялау механизмі, оқу кестесін әзірлеу; - ғылыми – әдістемелік, кадрлық, техникалық, жобаны ақпараттық қамтамасыз ету механизмдерін анықтау және әзірлеу. 2. Енгізу кезеңі. Халықпен және әлеуметтік серіктестермен ақпараттық – түсіндірме жұмыстарын жүргізу. Дуалды білім беруді жүзеге асыратын мекемелерді ресурстық қамтамасыз ету, эксперименталдық модульдерді жүзеге асыру.
Ресурс (Resource) - процеске немесе пайдаланушыға бөлінетін есептеуіш жүйенің логикалық немесе физикалық бөлігі: орталық процессор уақыты, жедел немесе сыртқы жад аймағы, логикалық немесе физикалық сыртқы құрылғы.
- кәсіби – бағдар қызметі; - оқу – теориялық қызметі; - кәсіби – практикалық қызмет. 3. Қорытынды кезең. Дуалды оқыту жүйесін енгізу бойынша жұмыстар нәтижелерін талдау және жалпылау. - оқыту үрдісінің нәтижелілігін бақылау және талдау бойынша аттестациялық қызмет. Дуалды білім беру туралы түсінік сәл басқаша және оның оқу үрдісінде жүзеге асырылуы колледждерде қалыптасты. Экономиканың өндірістік секторлары үшін біліктілігі жоғары деңгейдегі жұмыс мамандары аса қажеттілік тудыратын болғандықтан да колледждер базасында дуалды білім беру жүйесін енгізу қарастырылады. Алайда, атап кеткен келелі мәселелерді шешусіз дуалды білім беру жүйесін іске асыру теріс нәтижеге душар ететіндігі айқын. Дуалды білім беру жүйесін енгізу кезінде колледждердің қызмет саласы мен құзыреттілігіне мыналарды жатқызуға болады: - оқу мекемесінің нормативтік – құқықтық, кадрлық, материалдық – техникалық базасына талдау жасау; - әлеуметтік тапсырысты меңгеру және оқу мекемесінің қызметін еңбек нарығының сұраныстарына қайта бағдарлау; - маркетингтік зерттеулер нәтижелері бойынша дуалды білім беру жүйесінің даму перспективаларын игеру; - мамандар дайындауда жұмыс беруші – кәсіпорындармен құқықтық, қаржылық, оқу – әдістемелік мәселелер бойынша келісім шарт міндеттемелерін жасау;
Маркетинг (ағылш. marketіng - рынок‚ базар‚ өткізу‚ сауда) - кәсіпорынның (фирманың, бірлестіктің‚ т.б.) тауар өндіру-өткізу және сауда жасау қызметін ұйымдастыру мен басқару жүйесі. Маркетинг нарық дамуының жай-күйі мен келешегін зерделеуге негізделеді, тұтыну мен өндіріс өніміне (тауарға‚ көрсетілетін қызметке) сұранымды қалыптастырады, табыс алу мақсатымен рынокта тауарлардың өткізілуін тездетуге бағытталады. Маркетинг - сұранымды жан-жақты зерделеп‚ болжау‚ жарнаманы пайдалану‚ өндірісті ынталандыру‚ сақтау мен тасымалдаудың осы заманғы тәсілдерін‚ тауарлардың тұтынушыға жетуіне жәрдемдесетін тех. және басқа түрлерін қолдану негізінде кәсіпорынның жаңа өнімді әзірлеу‚ өндіру мен өткізу жөніндегі ұйымдық-техникалық‚ қаржы‚ коммерциялық және басқа қызмет түрлері жатады.
Жұмыс беруші - жұмыс күшін жалдаушы. Қазақстанда жұмыс берушіге жалдамалы еңбекті пайдаланушы, заңдарда белгіленген тәртіппен тіркеуден өткен кез келген отандық және шетелдік заңи немесе жеке тұлға (соның ішінде шетелдік азамат, елде тұратын азаматтығы жоқ адам және еңбек шарты бойынша жұмысқа қабылдаушы жеке кәсіпкер, т.б.)
- басқару механизмдерін бейімдеу және оқу – практикалық сабақтар мен өндірістік практиканы жүзеге асыру бойынша бірігіп жоспарлау. - еңбек нарығы жағдайларына оқу мекемесінің оқу – тәрбие, оқу – өндірістік қызметін үйлестіру және бейімдеу. Оқу үрдісіне дуалды білім беру жүйесін сәтті енгізу келесі мәселелерді шешуге мүмкіншілік береді: 1. Талапкерлердің кәсіби өзін өзі билеуі; 2. Оқу мекемесінің тартымдылық беделінің артуы, студенттер контингетінің жоғарылауы; 3. Оқушылардың қызығушылығы мен сұранысына қарай бағдарламалар, элективті (икемді) курстар бағдарламаларын әзірлеу; 4. Мамандықты тереңірек ойланып таңдауға, социализация, тапқырлық пен шығармашылыққа бейімдейтін біліктіліктің дамуы; 5. Дуалды жүйе бойынша оқытылатын тұлғаның қажетті біліктілік пен еңбек дағдыларына, кәсіби білімге ие болып еңбек нарығында сұраныс деңгейінің жоғарылуы; 6. Бітірушілерді дайындау деңгейінің жоғарылауы; 7. Бітірушілерді одан әрі жұмысқа орналастыру, жұмыссыздықтың қысқаруы; 8. Бітірушілердің әлеуметтік бейімделуі; 9. Білім беру мекемелерінің жобаларды жүзеге асыру кезеңдерінде қосу арқылы кәсіпорындармен өзара әрекеттесу аясын кеңейту; 10.
Жоба - жасалуға, қайта құрылуға, қалпына келтірілуге, салынуға тиісті кәсіпорындар мен ғимараттардың, қондырғылар мен жабдықтардың, аппараттардың, т.б. макеттері, есептеулері және принципті дәлелдері көрсетілген техникалық құжаттар жиынтығы.
Білім беру мекемелерінің бәсекелесуге қабілеттілігін жоғарлату. Сонымен дуалды оқыту жүйесінің элементтерін ендіру тетіктерін жер- жерде талқылап, кәсіби білікті кадрларды дайындауда әлеуметтік серіктестікті дамытып, одан әрі жандандыра түседі дей келе; Дуалды оқыту жүйесі оқытудың барлық кезеңінде компанияда өндірістік оқыту мен оқу орнында теориялық оқытуды біріктіреді. Озық елдерде енгізілген дуалдық оқыту жүйесін қолдап, осы мәселеге өз пікірімді білдірсем деймін: - Біріншіден, жұмыс берушілердің, салалық министрліктер, оқу орындары мен жергілікті атқарушы органдардың мүдделері көрсетілген «Әлеуметтік серіктестік» Заңын қабылдау қажет деп санаймын. Оқу орындарымен «Әлеуметтік серіктестік» заңнамасы бойынша тығыз байланыста жұмыс жасайтын жұмыс берушілерді қорғайтын және оларға салық төлеу кезінде жеңілдіктер беретін заңнамалар қажет, себебі Германияда осы жүйеге қатысты 8 Заң қабылданған екен. - Екіншіден, техникалық және кәсіптік білім беру мекемелеріндегі өндіріс шеберлерінің біліктілігін әлемдік деңгейге көтеру.Осы аталған шаралардын нәтижесінде қазіргі заман сұранысына сай жоғары деңгейдегі мамандарды даярлауда білім беру мекемелері бизнес-құрылымдармен тығыз ынтымақтастықта болса, алдағы жылдары тәжірибе жүзінде енгізілген дуалдық оқыту жүйесі еліміздегі техникалық және кәсіптік білім беретін оқу орындарында жоғарғы деңгейге жеткізетіндігіне сенемін. Пайдаланылған әдебиеттер: Қазақстан Республикасының Президенті Н.А.Назарбаевтың Қазақстан Халқына жолдауы 1 наурыз 2006 ж. «Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасы» Астана 2004 ж.
Әдебиет (араб.: асыл сөз‎) - сөз өнері, әлеуметтік мәні бар шығармалар жиынтығы.
Мемлекет - белгілі бір аумаққа иелік етіп, сол жердегі халықтың еркін дамуына мүмкіндік беретін, қоғам табиғатынан туындайтын ортақ істерді атқаруға қажетті басқарудың жоғарғы дәрежеде ұйымдасқан жүйесі, саяси билік ұйымы.
Білім – Образование №3(27) 2006 ж 36 бет. Алматы 2006 ж. Ғылыми –педагогикалық журнал №6(30) 2006 9,23 бет. Алматы 2006 ж.


жүктеу 58.33 Kb.