Главная страница
Контакты

    Басты бет


Бағдарламасы (Syllabus) Павлодар, 2013 ж

жүктеу 353.3 Kb.



жүктеу 353.3 Kb.
Дата28.05.2018
өлшемі353.3 Kb.

Бағдарламасы (Syllabus) Павлодар, 2013 ж


Пән бағдарламасының (SYLLABUS) титулдық парағы







Ф

Нысан


ПМУ ҰС Н 7.18.4/19



Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті
Информатика және ақпараттық жүйелер кафедрасы
5В060200 «Информатика» мамандығының студенттеріне арналған
IIS 3303 - Интеллектуалды ақпараттық жүйелер пәнінен

бағдарламасы (Syllabus)




Павлодар, 2013 ж.




Пән бағдарламасын (SYLLABUS) бекіту парағы







Нысан

ПМУ ҰС Н 7.18.4/19



БЕКІТЕМІН

ФМ және АТ факультетінің деканы

__________ Испулов Н.А.

«__»____________________2013 ж.



Құрастырушы: аға оқытушы Ақанова А.С.



Информатика және ақпараттық жүйелер кафедрасы
5В060200 «Информатика» мамандығының студенттеріне арналған Интеллектуалды ақпараттық жүйелер пәнінің
бағдарламасы
Бағдарлама 2013 ж. «___»_________ бекітілген оқу жұмыс бағдарламасының негізінде әзірленді.
Кафедра отырысында ұсынылды 2013 ж. «___»_________, №_____хаттама

Кафедра меңгерушісі ___________________ Оспанова Н.Н.


ФМжАТ факультетінің оқу-әдістемелік кеңесімен мақұлданды 2013 ж. «_____»______________ №____хаттама

ОӘК төрағасы __________ Искакова А.Б. 2013 ж. «____»_____________

1. Оқу пәнінің паспорты
Пән атауы Интеллектуалды ақпараттық жүйелер
Пән – элективтік пәндер каталогының пәні
Кредиттер саны және меңгеру мерзімдері

Барлығы – 3 кредит

Курс: 3

Семестр: 6

Аудиториялық сабақтарлың жалпы саны – 45 сағат

Дәрістер - 15 сағат

тәжірибелік /семинарлық сабақтар – 30 сағат

СӨЖ – 90 сағат

Жалпы сағат саны - 135 сағат
Бақылау формасы

Емтихан – 6 семестр


2. Пәні, мақсаттары және міндеттері

«Интеллектуалды ақпараттық жүйелер» пәні эксперттік жүйе және интеллектуалды жүйе саласында еркін бағытталуды оқып-үйретуді қарастырады.


Пәнді оқыту мақсаттары:

Студенттерді интеллектуалды ақпараттық жүйелердің негізгі қасиеттері мен классификациясымен таныстыру. Эксперттік жүйе және интеллектуалды жүйе саласында еркін бағытталуды үйрету. Нейрондық жүйелердің негізі туралы мағлұмат беру. Студенттерді осы саладағы білгерлігін арттыру.


Пәннің міндеттері:

Адамның ойлау қабілеті туралы білімдерін, ой - өрістерін толықтыру және осы саланы компьютерлендіруді қарастыру мәселесіне көңіл аудару:

- эксперттік жүйе және интеллектуалды жүйелер саласын оқып үйрену;

- білімді беру әдістерін және заңдарды түсіндіру (интерпретациялау) әдістерін оқып үйрену;

- эксперттік жүйенің білім қорын және шешімдерді іздеуді моделдеу

- нейрондық желілерінің негізгі моделдерін оқып білу.


2.1 Пререкивзиттер

- Математикалық логика

- Программалау тілдері

- Информатика.


2.2 Постреквизиттер:

- Экономикалық ақпараттық жүйелердегі жаңа технологиялар

- Ақпаратты қорғау және ақпарттық қауіпсіздік
3. Білім, білік, дағды және құзырлылықтарына қойылатын талаптар

Пәнді игеруде студенттер білуге тиісті:

- интеллектуальды жүйелердің түрлері туралы білу керек;

- білімнің берілуінің әр түрлі әдістерін білу керек, және сол әдістер арасында көшуді білу қажет.

Пәнді игеруде студенттер істей білуге тиісті:

- білімнің берілуінің әр түрлі әдістерін пайдаланып экспертердің білімін формальдау;

- дедукция, индункция, аналогия негізіндерін талқылау;

- білім қорын ұйымдастыру;



- программалық қосымшаларда нейрондық желілердің моделдерін пайдалана білу.
5. Пәннің тақырыптық жоспары
Сабақтардың түрлері бойынша академиялық сағаттарды бөлу




Тақырыптар атауы

сабақтардың түрлері бойынша аудиториялық сағаттардың саны

МӨЖ

дәрістер

практикалық

барлығы


оның ішінде МОӨЖ

1.

Интеллектуальды ақпараттық жүйе түсінігі. Негізгі қасиеттері. ИАЖ классификациясы.

1

1

10

4

2.

Эксперттік жүйелер. Эксперттік жүйелердің құрамдас бөліктері: білім қоры, енгізу механизмы, білімді қабылдау мен түсіндіру механизмы, интеллектуальды интерфейс.

1

3

10

5

3.

Білім қорын ұымдастыру. Пәндік(фактуальды) және проблемалық (операциялық) білімдер.

2

4

11

5

4.

Білімді ұсынудың декларативтік және процедуралық формалары. Білімді ұсыну әдістері.

2

4

11

5

5.

ИАЖ – де талқылаудың логикалық және эвристикалық әдістері.

2

3

11

5

6.

Дедукция индукция, аналогия негізіндегі талқылаулары. Білімнің нақты емес қорытындылры. Қорытындылардың бірқалыпты еместілігі.

2

4

11

6

7

Статистикалық және динамикалық эксперттік жүйелер. Білім алу. Қордан білімді алып шығу.Мысалдар ретінде машиналық оқу.

2

5

11

7

8

Нейрондық желілер. Эксперттік жүйелерді жобалау этаптары: идентификация, концептуалдану, формалану, іске асу, тестілеу, дұрыс іске қосу. Жобалау үрдісінің қатысушылары: эксперттер, білім бойынша инженерлер, соңғы қолданушылар.

3

6

15

8




Барлығы:180 (4 кредит)

15

30

90

45

6. Дәрістік сабақтардың мазмұны

Тақырып 1. Интеллектуалды ақпараттық жүйе түсінігі. Негізгі қасиеттері. ИАЖ классификациясы.

Жоспары:

1. Интеллекуталды жүйелер түсінігі.

2. ИАЖ топтастырылуы

Әрбір сұрақтың қысқаша мазмұны.

1.Интеллектуалды жүйе:



  • фактілер жиынтығында мәнділерді анықтауға қабілетті болуы керек;

  • ИЖ бар фактілер мен білімдерден дедукцияны ғана қолданып қоймай, аналогия, индукция және т.б. қолдана отырып қорытынды жасауға қабілетті;

  • ИЖ өзіндік бағалауға қабілетті болуы керек – рефлексияға ие болуы қажет, яғни өз жұмысының нәтижесін бағалау үшін арналған құралдарға;

  • Түсіндіру ішкі жүйелерінің көмегімен ИЖ қандай да бір фактінің орын алу себебі туралы сұраққа жауап бере алады;

  • ИЖ бар фактілердің арасындағы ұқсастықтарды байқай отырып, жалпылауға қабілетті болуы керек.

2. ИАЖ топтастырылуы

1. Интеллекуталды интерфейсті жүйелер.

- Интеллекуталды деректер қоры

- Гипермәтінді жүйелер

- Когнетивті графика жүйелері

- Табиғи тілдік интерфейс

2. Экспертті жүйелер.

- Топтастырғыш

- Алдын ала анықтау

- Трансформациялаушы

- Көпагенттік

3. Өзіндік оқу жүйелері

- Индуктивті

- Нейронды желілер

- Ақпараттық қоймалар

Әдебиет [13],[1],[2],[4],[6],[10],[15].


Тақырып 2. Эксперттік жүйелер. Эксперттік жүйелердің құрамдас бөліктері: білім қоры, енгізу механизмы, білімді қабылдау мен түсіндіру механизмы, Интеллектуалды интерфейс.

Жоспары:

  1. Экспертті жүйелердің түсінгі.

  2. Экспертті жүйе құрылымы.

Әрбір сұрақтың қысқаша мазмұны.

1. Экспертті жүйелердің атқаратын міндеті- қарастырылып жатқан мәселелік аймақтағы эксперттердің жұмыс тәжірибесін бейнелейтін жинақталатын білімдер қоры негізінде эксперттер үшін жеткілікті түрде күрделі есептерді шешу.

Экспертті жүйе эксперттің интеллекуталды қабілеттіліктерін күшейтетін құрал болып табылады.

Шығарылып жатқан есептердің күрделілік деңгейіне байланысты экспертті жүйелерді төмендегідей топтастыруға болады:

1) Шығарудың қалыптасу тәсілі бойынша экспертті жүйелер екі классқа бөлінеді: аналитикалық және синтетикалық. Аналитикалық жүйелер дегеніміз белгілі баламалар (объектілердің сипаттамаларын анықтау) жиынынан шешімді таңдап алу, ал синтетикалық жүйелер – белгісіз шешімдер генерациясы (объектілерді қалыптастыру).

2) Уақыттық белгіні есепке алу тәсілі бойынша экспертті жүйелер статикалық және динамикалық болуы мүмкін. Статикалық жүйелер шығару барысында өзгермейтін деректер мен білімдер болғандағы есептерді шығарады, динамикалық жүйелер ондай өзгерістерге рұқсат береді. Статикалық жүйелер деректерді енгізуден бастап соңғы нәтижеге дейін үздіксіз бірқалыпты есеп шығаруды жүзеге асырады, ал динамикалық жүйелер есепті шығару барысында ертерек белгілі болған нәтижелер мен деректерді қайта қарау мүмкіндігін береді.

3) Пайдаланылатын деректер мен білімдердің түріне байланысты экспертті жүйелер детерминалданған (дәл анықталған) білімдермен және белгісіз білімдермен жүйелер деп топтастырылады. Білімдердің (деректердің) белгісіздігі ретінде олардың толық еместігі (жоқтығы) алынады, күмәнділік (өлшеудің дәлсіздігі), екі ұштылық (ұғымдардың көп мәнділігі), анықсыздық (сандық бағалаудың орнына сапалық).

Эксперттік жүйелердің екі типін бөліп қарастырады: статикалық және динамикалық. Статикалық экспертті жүйелер қоршаған әлемнің есепті шығару барысында өзгерістерін ескермеуге болатын өосымшаларда қолданылады, олар тәжірибеде бірінші болып қолданысқа ие болды. Динамикалық экспертті жүйелер статикалықпен салыстырғанда, келесі екі қосымша компоненттке ие: сыртқы әлемді модельдеудің ішкі жүйесі және сыртқы әлеммен әрекеттесудің ішкі жүйесі.

2.Экспертті жүйе құрылымы:


  • интерпретатор, шығарушы деп те аталатын логикалық шығару механизмі;

  • жұмыс деректер қоры (ДҚ) деп те аталатын жұмыс жадысы (ЖЖ);

  • білімдер қоры (БҚ);

  • иелікке алу және білімдерді толықтырудың ішкі жүйесі;

  • түсіндіру ішкі жүйесі;

  • сұхбаттың ішкі жүйесі;

  • сыртқы әлеммен әрекеттесудің ішкі жүйесі.

Интеллектуалды интерфейсі бар ақпараттық жүйелер келесі топтарға бөлуге болады:

1 Интеллектуалды деректер қоры

2 Табиғи-тілдік интерфейсті ақпараттық жүйелер

3 Гипермәтіндік жүйелер

4 Контекстті көмек жүйелері

5 Когнитивті графика жүйелері

Интеллектуалды деректер қоры қалыпты деректер қорынан қажетті ақпаратты сұраныс арқылы алу мүмкіншілігімен ерекшеленеді, сонымен бірге бұл ақпараттың сақталуы міндетті емес, деректер қорында барынан алынуы мүмкін.

Интеллектуалды интерфейстің ішкі жүйесі интеллектуалды интерфейстің басқару жүйесі деп аталатын бағдарламалық қамсыздандырумен басқарылады. Бұл басқару жүйесі келесі қабілеттіліктерді қамтамасыз ететін бірнеше бағдарламалардан тұрады:

1. графикалық пайдаланушы интерфейсін қамтамасыз ету

2. пайдалануышының түрлі кіріс құрылғыларымен әрекеттесу мүмкіншілігін ұйымдастыру

3. деректерді түрлі форматтармен және түрлі кіріс құрылғылары үшін ұсыну

4. пайдаланушыға көмек, түсініктемелер, кеңестер, жұмыстың диагностикалық режимін немесе басқа да иілгіш колдауды ұсыну

5. ДҚ мен модельдер қорымен әрекеттесуді қамтамасыз ету

6. кіріс және шығыс деректерді сақтау

7. түсті графика, үш өлшемді графика және деректер плоттингін қамтамасыз ету

8. көптеген функцияларды бір уақытта бейнелеуге мүмкіндік беретін терезелер

9. пайдаланушы мен жүйені құрушылар арасында әрекеттілікті қолдау

10. мысалдар арқылы оқып-үйренуді қамтамасыз ету

11. иілгіштік пен бейміделгіштікті қамтамасыз ету, ол интеллектуалды жүйеге түрлі есептер мен технологияыларды ендіруге мүмкіндік береді

12. сұхбаттың түрлі көптеген стильдерінде әрекеттестік

Интерфейстің түрлері: мәзір негізіндегі әрекеттестік, командалық тіл, сұрақ-жауаптық, әрекеттестікті қалыптастыру, табиғи тілді өңдеу және графикалық пайдаланушы интерфейс.

Әдебиет [5],[10],[7],[11],[15].


Тақырып 3. Білім қорын ұымдастыру. Пәндік(фактуальды) және проблемалық (операциялық) білімдер.

Жоспары:

  1. Білім қорын ұымдастыру.

  2. Пәндік(фактуальды) және проблемалық (операциялық) білімдер.

Әрбір сұрақтың қысқаша мазмұны.

1.Білімдердің деректерден мәнді айырмашылығы болып табылатыны – олардың интерпретацияланытыны. Егер деректердің интерпретациясы үшін сәйкес бағдарламалар керек болса және олар өздігінше мазмұнды ақпартты тасымаса, ал білімдер әрқашан мазмұнды.

Білімнің басқа өзгеше қыры болып қатынастардың бар болуы табылады, мысалы, «тип-ішкі тип», «элемент-жиын» және т.б. түрдегі. Білімдер себептік-салдарлық байланыстарды анықтауға мүмкіндік беретін фактілер мен оқиғалардың жағдайлық сәйкестігін анықтайтын жағдайлық байланыстардың бар болуымен сипатталады.

Деректер не адамның сезім мүшелері арқылы, неқұрылғымен алынып өңделетін кез келген сигналдар.

Білімдер – бұл заттарды, құбылыстарды және үрдістерді теориялық түсіну және тәжірибемен тексерілген қоршаған әлемді тану тәжірибесі, адам дүниетанымындағы нақтылықты бейнелеу.

Интенсионалды білімдер – абстарктілі объектілерді, оқиғаларды, қатынастарды сипаттайтын білімдер.

Экстенсионалды білімдер – нақты объектілерді, олардың күйлерін, белгілі бір сәттегі параметрлердің мәндерін сипаттайтын білімдер.

Фактуалды білім – бұл мағыналы және түсінікті деректер. Деректер өз бетінше – қандай да бір тасымалдағыштағы арнайы ұйымдастырылған белгілер.

Операционды білім – бұл деректерді интерпретациялауды немесе олардан ақпаратты шығаруға мүмкіндік беретін фактілердің арасындағы жалпы тәуелділіктер.

2.Фактуалды білімді экстенсионалды (бөлшектенген), ал операционды білімді интенсионалды (жалпыланған) деп атау жиі кездеседі.

Деректерден ақпаратты шығару үрдісі операционды және фактуалды білімдердің адекватты бірігуіне әкеледі және де АЖ-нің түрлі типтерінде түрліше орындалады. Олардың бірігуінің ең қарапайым жолы бір қолданбалы бағдарлама төңірегінде жатыр:

Бағдарлама = Алгоритм (Деректерді өзгертудің ережелері +

Басқару құрылымы) + Деректер құрылымы

Деректер қорын өңдеуге негізделген жүйелерде (ДҚЖ – Data Base Systems) фактуалды және операционды білімдердің бір бірінен бөлінуі жүзеге асады. Біріншісі деректер қоры түрінде ұйымдастырылады, ал екіншісі – бағдарлама түрінде. Бағдарламаның өзі пайдаланушының сұранысы бойынша автоматты түрде генерациялануы мүмкін (мысалы, SQL немесе QBE сұраныстарын жүзеге асыру). Бағдарлама мен деректер қоры арасындағы келістіруші болып деректерге кіруге мүмкіндік бағдарламалық құралы – деректер қорын басқару жүйесі (ДҚБЖ) табылады.

ДҚЖ = Бағдарлама  ДҚБЖ  Деректер қоры

Бағдарлама құрылымын талдау операционды білім бағдарламасынан (деректерді өзгерту ережелері), декларативті түрде түрлі есептер үшін ортақ білімдер бірліктерін сақтайтын білімдер қорына көшуге мүмкіншілік бар екенін көрсетеді. Басқару құрылымы есептерді шешудің әмбебап механизмінің (шығару механизмі) есептің нақты қойылымына (мақсат пен бастапқы шарттар сұранысында қалыптасқан) байланысты білімдер бірліктерін орындалатын тізбектерге (генерацияланатын алгоритмдер) біріктіретін сипаттамасына ие болады. Осындай АЖ білімдерді өңдеуге (БҚЖ – Knowledge Base (Based) Systems) негізделген жүйелерге айналады.


БҚЖ = Білімдер қоры  Басқару құрылымы  Деректер қоры

(Шығару механизмі)

Интелектуалды ақпараттық жүйелердің дамуы өзіндік жүйешелерге бөліну (репозиторий метабілім), операциялық-фактуалды білімді шығылдыратын модель проблемалық облыста құрылымы сипаттайды. Мұндай жүйелерде және программалар, деректердің құрылымы, репозиториядан сипатталған, проблемалық облысында әрқашан модельді өзгерткен кезде генерацияланады немесе білімдер бірлігінен құрастырылады. ИАЖ деп атаймыз, метабілімді өңдейтін, модельде негізделген жүйелер.

Әдебиет [5],[6],[8],[10],[11].


Тақырып 4. Білімді ұсынудың декларативтік және процедуралық формалары. Білімді ұсыну әдістері

Жоспары:

  1. Интелектуалдық жүйелерде білімді суреттеу тәсілдері

  2. Білімді ұсыну әдістері

Әрбір сұрақтың қысқаша мазмұны.

1.Білімді ұсынатын декларативті модель ұсыныспен негізделеді, ұсыныс проблемасы қандай да бір проблемалар облысында тәуелсіз шешіледі, ондай білімдер кейін қолданылады.

Сондықтан модельекі бөліктен тұрады: білімнің статикалық сипатталатын құрылымы және қорытынды механизмі, мұндай құрылымдармен және практикалық тәуелсіз маңыздылықтың толықтығы.

Білімнің аспектісі синтактикалық және семантикалық болып бөлінетінің көрсету.

Декларативті модельде орындалатын процедуралар сипаттамасы жоқ.

Білімді ұсыну процедурасында поцедуралар болады-үлкен емес программаларда, анықталатын, спецификалық қимылды орындау.

Нақты жүйелерде білімді ұсыну элементтер және барлық модельдердің ұқсастығы қолданылады.

2.Интелектуалдық жүйелерде білімді суреттеу үшін клесі тәсілдері қолданады:

1. Логикалық модельдер

2. Желілік модельдер

3. Продукциялық модельдер

4. Фреймдік модельдер

5. Сценарий

6. білімдерді ұсынудың басқа әдістері (үлгілер арқылы білімдерді ұсыну, «хабарландыру тақтайларын қолданып)

Әдебиет [1],[2],[5],[8].
Тақырып 5. ИАЖ – де талқылаудың логикалық және эвристикалық әдістері.

Жоспары:


  1. ИАЖ – де талқылаудың логикалық және эвристикалық әдістері

  2. Эвристикалық әдіс

Әрбір сұрақтың қысқаша мазмұны.

1.Логикалық әдістің талқылануы -бұл логиканың көз қарасы бойынша дұрыс нәтижелерді шығару.

Эвристикалық әдістің талқылануы – бұл дұрыс нәтижелердің шығару процесі, қандайда бір маманның пәндік облысында тәжірибесі арқылы дара құрылады, көп жылдардық тәжірибе арқылы жиналады.

2.Эвристикалық модельдің негізгі тағайындаулары:



  • соқыр іздеудің моделі,әдістің қателеріне және дәм татуына сүйенеді;

  • Соқыр іздеудің моделі, әдістің қателеріне және дәм татуына сүйенеді;

  • Лабиринтті модель, мұнда есептелетін есептер лабиринт сияқты қарастырылады, есептеуді іздеу процессі-лабиринта адасып жүргендей;

  • Құрылысты-семантикалық модель, қазіргі уақытта ең маңызды және есепке кіретін объектілерді семантикалық қатынастарды қайтарады.

Бір жағынан, міндетті түрде байымдаманың ең дұрысын және сенімдісін айқындауымыз тиіс. Бұл есепті, сұрақ ретінде " не дұрыс байымдама бар ма (қорытынды)? тұжырымдауға болады, логика мұнымен айналысады. Бұл сұраққа жауап беру үшін логика логикалық форма ұғымына сүйенеді, " жұмыс " үшін логикада синтаксистік процедуралар логикалық есептеулерді құру үшін қолданылады, посылкалардың шындығы кезінде нәтиженің шындығы кепіл болады.

Бұл қасиетте " шындықтың сақталуы " дұрыстық (сенімділік)критерилері пайда болады. Бірақ бұл жағдайда қорытындыны құру кезінде логика нақты процестен көңілі шығады.Қорытындыны іздеу кезіндегі әдістер, әртүрлі әдістердің (қуаттылығына байланысты)арақатынастары, қорытындыны құру кезінде нәтижелі құралдарды және олардың құрылуын байқайды. Логикалық жүйелерге процедуралардың толық асып кетуіжеткілікті, мысалы Британдық мұражайдың алгоритмі.

Екінші жағынан, есептің шешу процесін сұрақтың көз қарасы " дұрыс ойлауларды қалай құру керек? " арқылы оқуға болады. Бұл есеппен басқа ғылым айналысады – эвристика. Жалпы түрде эвристика есептердің шешу принциптерін және олардың тәсілдерін сұрақтар арқылы зерттейді. Тар мәнде көбіне, эвристиканың астында ( эвристикалық принциптер) ережелер (ереже)жүйесі болады. Есепті шешудің мұндай тактикасын анықтайды. Мүмкін шешімдерді іздеу кезінде олардыңасып кетуіне маңызды шек қояды. Сонымен, эвристика, қорытындыны құру әдісі ретінде, асып кету тактикасына (Британдық мұражайдың алгоритм типі) қарсы тұрады.

Әдебиет [6],[8],[10],[11],[15],[16].


Тақырып 6. Дедукция индукция, аналогия негізіндегі талқылаулары. Білімнің нақты емес қорытындылры. Қорытындылардың бірқалыпты еместілігі.

Жоспары:

  1. Дедукция индукция, аналогия негізіндегі талқылаулары

  2. Білімнің нақты емес қорытындылары

Әрбір сұрақтың қысқаша мазмұны.

1.Пікір-ол сөз сөйлеу,зат және оның сынының арасындағы байланысты бекіту немесе теріске шығару, заттың арасындағы қатынас немесе заттың тіршілік етуі.

Ойша пайымдау-ойлаудың формасы, біреу арқылы бір немесе бірнеше пікірден жаңа пікір пайда болады.

Ереженің қатігезіне байланысты ойша пайымдаудың екі түрін айырады:

Демонстрациялық ( қажетті) және демонстрациялық емес ( шындық сияқты).

Демонстрациялық ойша пайымдау міндетті түрде нәтиже оларға посылкадан еретінімен сипатталады. Демонстрациялық емес ойша пайымдауда қорытындының ережесі саухаттан нәтиже болуын қамсыздандырады.

Индуктивті ойша пайымдау-ол ойша пайымдаудың мұндай формасы, белгінің тиесілі негізінде белгі кейбір класстардың жеке объектілеріне і қорытынды жасалады және оның тиесілі класстардың толық болуы.

Дедуктивті ойша пайымдау- ол ойша пайымдаудың мұндай формасы, тиесілі анықталған белгінің қорытындысы объектіге таза логикалық тәсілмен ( яғни логика заңымен) обектінің класстар жөнінде жалпы білім негізінде жүзеге асыру.

Аналогиядан ойша пайымдау- ол ойша пайымдаудың мұндай формасы, бірінші жекелеген объектінің ұқсастық негізінде маңызды шекараларда басқа яғни әйгілі жекелеген объектіге тиесілі анықталған белгі арқылы бірінші жекелеген объектіге қорытынды жасалады.

Жалғастырып тұратын немесе коньюктивті пікірді атайды, бірнеше қарапайым, логикалық байлаумен байламы «И».

Бөлінетін немесе дизъюнктивті пікірді айтады, бірнеше қарапайым, логикалық байлаумен байламы «ИЛИ».

Проблеманың шешімін іздеу аналогилық ізденіспен қосылады (абдуктивті қорытынды жекешеден жекешеге):



  1. ағымдағы поблема туралы толық ақпарат алу.

  2. білім базасынан оқиғаның белгі мағынасымен алынған ақпаратты салыстыру.

  3. білім базасынан оқиғаны таңдау, әбден жақын проблеманы анықтап қарау.

  4. қажеттілік кезінде таңдап алынған оқиға ағымдағы проблемаға адаптация орындалады.

  5. әрбір алынған шешімдерді әдепті тексеру.

  6. алынған шешімдерді білім базасына толық ақпарат еңгізу.

Шартты немесе импликативті пікірді атайды, ек қарапайым, логикалық байлаумен байламы «если..., то...».

Эквивалентті пікірді атайды, құрама екі пікір жайында, екі шартты тәуелділікпен ( тізу және кері) байлаумен, көрсетілген логикалық байламмен «если и только если..., то...».

Әдебиет [11],[15],[16].
Тақырып 7. Статистикалық және динамикалық эксперттік жүйелер. Білім алу. Қордан білімді алып шығу.Мысалдар ретінде машиналық оқу.

Жоспары:


  1. Статистикалық және динамикалық эксперттік жүйелер

  2. Білім алу. Қордан білімді алып шығу

Әрбір сұрақтың қысқаша мазмұны.

1.Эксперттік жүйелердін классификацисы кезінде проблемалар облысы класстар және есептің типі негізінде, зерттеу және проблемалық және заттық облыстардың есептелетін есептердің динамикалық позиция көмегімен мінезін бағалау маңызды, уақытша фактор және темпоральді ақпараттың маңызды болуы.

Яғни, заттық облыс және қоршап алған дүние жүзінің бастапқы ақпараты, есептелетін есеп негізінде, есептің есептелу кезінде өзгермейді, ондай проблемалық облысты статикалы заттық облыс деп атауға болады, Эксперттік жүйеде оның ұсынуы статикалық болады. Егер заттық облыс жайында ақпарат есептің есептелу кезінде өзгерсе, онда ондай проблемалық облысты динамикалық заттық облыс деп атауға болады. Яғни, эксперттік жүйе статикалық проблемалық ортада, егер ол статикалық ұсынуда қолданылса және статикалық есептерді есептесе жұмыс істейді.Егер эксперттік жүйе динамикалық ұсынуда қолданылса немесе динамикалық есептерді есептесе, онда сәйкесінше ол динамикалық проблемалық ортада жұмыс істейді.

Динамикалық проблемалар ортасында уақыттын маңыздылығы эксперттік жүйелердің мұндай атауын, нақты өмірде жұмыс істейтін жүйелерді анықтады.

Мамандырылған жүйелер арасында, білім негізінде, ең мәнді нақты өмірде ЭЖ немесе динамикалық ЭЖ болып табылады. Мұндай жүйелерді зерттеу өткен ғасырдың 80-жылдардың ортасынан бастап келе жатыр.

2.Білімді тауып алу екі функция көмегімен іске асады: ақпаратты алу және оның систематизациясы. Білімді ұсынатын формалармен қолдану үшін жүйенің ішінде анықталады, оны қабылдануы тәуелді болады

Білім деңгейіне дейін ақпаратты формализациялау үшін жүйенің қандай мүмкіндіктері бар екенін. Егер үйренуші жүйенің ондай мүмкіндігі болмаса, адам ақпаратты формализациялауға дейін барлығын дайындап алуы керек, яғни машинаның логикалық шешімдерге қабілеттілігі неғұрлым жоғары болған сайын, адамның жұмысы азаяды. Оқытылатын жүйенің білім алуына қажетті функциялар жүйенің конфигурациясына байланысты ажыратылады. Білімдер инженериясының жүйесін қарастыруда 1.1 суретте көрсетілген конфигурациясы бар жүйе бар деп жобаланады. Ол конфигурацияның білім базасы және бұл білімдерді есептерді шешуде пайдаланатын логиклық шешімдер механизмі бар. Егер білімдер базасы оларды ұсыннудың стандартты формасы туралы білімдермен толықтырылып отырса, осы білімдерді де қолдануға болады. Сонымен, оқыту функциясынан сырттан алынған ақпаратты білімдерге түрлендіруге және олармен білім базасын толықтыру талап етіледі.

Сурет.1 Білімдерді өңдеу жүйесінің базалық құрылымы

Жүйенің түрлі, өзара қатты ажыратылатын форматтағы білімдерді қабылдау және формализациялауға деген қабілеттілігіне сүйенетін білім алу жүйелернің келесі классификациясын ұсынуға болады (2 сурет).

Сурет 2. Білім алу әдістерінің классификациясы.
Бүгінгі таңда білім алудың активті индивидуалды әдістері кең таралған. Оларды кез келген корпоративті АЖ құруда қолданады. Негізгі активті әдістерге анкета, интервью алу, ашық диалог және эксперттермен (компания специалисттері) ойын жүргізуді жатқызуға болады. Осы барлық әдістерде активті функцияны білім алу сеанстарын басқарып, сценарийлерді жазып отыратын аналитик атқарады. Білімдерді іздеудің сұрақтық әдістері деп атауға болатын алғашқы үш әдіс өзара ұқсас, олар тек қана бостандық дәрежесімен ажыратылады. Ол бостандыққа аналитик білімдерді алу сеанстарын жүргізу кезінде жол беруге болады. Ал ойындардың айтарлықтай айырмашылықтары бар.

Әдебиет [10],[11],[1],[15].


Тақырып 8. Нейрондық желілер. Эксперттік жүйелерді жобалау этаптары: идентификация, концептуалдану, формалану, іске асу, тестілеу, дұрыс іске қосу. Жобалау үрдісінің қатысушылары: эксперттер, білім бойынша инженерлер, соңғы қолданушылар.

Жоспары:

  1. Нейрондық желілер.

  2. Эксперттік жүйелерді жобалау этаптары.

Әрбір сұрақтың қысқаша мазмұны.

1.Нейронды жүйелер өзара әрекеттесетін көптеген қарапайым процессорлардан тұратын параллельді есептеу құрылғылары болып табылады. Осындай жүйенің әр процессоры ол периодты қабылдайтын және белгілі бір уақыт аралығында өзге процессорларға жіберетін сигналдармен жұмыс істейді.

Бұл жүйелердегі білім базасында жалпыланған жағдайлар сипаттамасын емес, жағдайлар мен прецеденттердің өзі болады.

Нейронды жүйелердің индуктивті қорытындының алдындағы артықшылығы мынада:

1) Классификациялық есептерді ғана емес, болжамдық есептерді шешуде. Кіріс және шығыс белгілернің функционалды тәуелділіктің сызықтық емес мінездемесінің мүмкіндігі әлдеқайда нақты классификацияларды құруға мүмкіндік береді.

2) Есептерді шешу процесі матрицлық түрлендірулерді өткізудің салдарынан өте тез өткізіледі. Шынында, индуктивті жүйелердегі тізбекті өту процесіне қарағанда нейрондық жүйе бойынша өтудің параллельді процессі имитацацияланады.

Прецеденттер, негізінде жылдам ізденіс индекстері құрылатын көптеген белгілер арқылы сипатталады. Бірақ өзге индуктивті жүйелерге қарағанда көптеген альтернативалар жиынына алуға нақты емес ізденіске жол беріледі. Прецеденты описываются множеством признаков, по которым строятся индексы быстрого поиска. Но в отличие от индуктивных систем допускается нечеткий поиск с получением множества допустимых альтернатив, каждая из которых оценивается некоторым коэффициентом уверенности. Әрі қарай сәйкес келетін шешімдерді арнайыалгоритмдер бойынша нақты жағдайларға икемденеді. Жүйені оқыту әрбір жаңа өңделген жағдайды прецеденттер базасында қабылданған шешімдермен есте сақтап қалуға жетеді. Прецеденттерге негізделген жүйелер кеңейтілген мүмкіндіктері бар білімдерді кеңейту жүйелері ретінде немесе контекстті көмек жүйелеріндегідей қолданылады.

Интеллектуалды мәліметтер базасына қарағанда ақпараттық қойма мәліметтерді оперативті талдауға(OLAP –технологияларды жүзеге асыру) арналған, оперативті мәліметтер базасынан алынған мағыналы ақпараттың қоймасы болып табылады.

Интеллектуалды жүйені жобалаудың бастапқы кезеңінде шешілетін мәселелер(берілген саладағы интеллектуалды жүйенің жобалануы қойылған мақсатқа сай болуы туралы сұрақ жөнінде оң шешім қабылданған жағдайда ғана):

1. Проблемды аймақты изучение проблемной области (объект, есептер, мақсаттар), яғни «МБ нені бейнелеу керек» және «не үшін бейнелеуі керек»

2. «Мән» ұғымын зерттелетін мәселелі аймақтың шеңберінде анықтауопределение понятия «знание» в контексте исследуемой проблемной области

3. Білім көздерін анықтау, олармен активті және көп күш жұмсауды қажет ететін жұмыс жасау

4. Есепті шешу үшін қажетті ақпарат түрлерін анықтау

5. Мәселелі аймақты зерттеу және білімдерді құрылымдау әдісін және шешімдерді іздеу әдісін (шығару механизмін) таңдау мақсатымен шешімдерді іздеу кеңістігінің білімінің мінездемесі негізінде баға беру

6. Білімдерді құрылымдау әдісін анықтау, яғни «білімдерді қандай түрде ұсыну»

7. Білімдерді ұсыну әдісін таңдау

8. МБ құрылымын анықтау

9. МБ құрылымдық бөліктерінің өзара әрекеттесуінің, сонымен бірге оның шешімдерді іздеу процесінде интеллектуалды ШҚЖ басқа компоненттерімен әрекеттесуінің мінездемесін анықтау;

10. МБ толтыру процесіне дайындық.

Қазіргі кезде ЭЖ жобалаудың анықталған технологиясы пайда болды. Оның келесі алты кезеңнен тұрады: идентификация, концептуализация, формализация, орындау, тестілеу және тәжірибелі эксплуатация.






Сурет 1. ЭЖ жобалау әдістемесі (кезеңдері)
2.Идентификации кезеңі алдымен болашақ ЭЖ шешетін есептерді түсінумен және оған қойылатын талаптарды қоюмен байланысты.

На этапе Концептуализация кезеңінде мәселелі аймақтың талдауы өткізіледі, қолданылатын ұғымдар мен өзара байланыстары анықталады, есептердішешудің әдістері таңдалады. Бұл кезең пәндік аймақтың (ПӘ) моделін жасаумен аяқталады.

Қарастырылатын есептің таңдалған немесе жобаланған формаллизмде қалай ұсынылатынын сипаттау формализациялау кезеңінің шығысы болып табылады. Осыған білімдерді ұсынудың әдістерін көрсету (фреймдер, сценарийлер, семантикалық жүйелер және т.б.), бұл білімдерді басқару әдістерін (логический қорытынды, аналитикалық модель, статистикалық модель және т.б.) анықтау және білімдерді интерпретациялау жатады. Орындаудың осы кезеңінің мақсаты – ЭЖнің қажетті есептерді шешетін бір немесе бірнеше жасау. Содан кейін берілген кезеңде тестілеу қорытындылары және тәжірибелі эксплуатация бойынша өндірістік қолдануға жарамды қорытынды өнім жасалады.

В ходе данного этапа Тестілеудің берілген кезеңінде ЭЖ-де білімдерді жалпы ұсынудың таңдалған әдісін бағалау жүзеге асырылады. Бұл үшін білім инженері жобаланған ЭЖ барлық мүмкіндіктерін тексеруді қамтамасыз ететін мысалдарды таңдайды. Жүйе жұмысында болатын қателердің негізгі көздері: тестілік мысалдар, енгізу-шығару, шығару ережелері, басқарушы стратегиялар

Әдебиет [2],[10],[11],[13],[14].
7. Тәжірибелік жұмыстардың мазмұны

Тақырып 1. Интеллектуальды ақпараттық жүйе түсінігі. Негізгі қасиеттері. ИАЖ классификациясы.

Жоспары:

1. Интеллекуталды интерфейсті жүйелер.



2. Экспертті жүйелер.

Тапсырмалар:

  1. ТЖ1 Пролог тілінде программалау ортасы.

Әдебиет [13],[1],[2],[4],[6],[10],[15].
Тақырып 2. Эксперттік жүйелер. Эксперттік жүйелердің құрамдас бөліктері: білім қоры, енгізу механизмы, білімді қабылдау мен түсіндіру механизмы, интеллектуальды интерфейс.

Жоспары:

  1. Экспертті жүйелердің түсінгі.

  2. Экспертті жүйе эксперттің интеллекуталды қабілеттіліктерін күшейтетін құралы.

  3. Экспертті жүйе құрылымы.

Тапсырмалар:

  1. ТЖ 2-3 Пролог –Д жүйесін жүктеу.

  2. ТЖ 4-7. АІЖ-самоделка – сөздік жасау.

  3. ТЖ 8-10 АІЖ-самоделка 2және АІЖ-самоделка 3- синоним табу жүйесін мен жанұя базасын жасау.

Әдебиет [5],[10],[7],[11],[15].
Тақырып 3. Білім қорын ұымдастыру. Пәндік(фактуальды) және проблемалық (операциялық) білімдер.

Жоспары:

  1. Білім қорын ұымдастыру.

  2. Пәндік(фактуальды) және проблемалық (операциялық) білімдер.

Тапсырмалар:

  1. ТЖ 11-12 Жанұя моделі негізінде білім базасын құру.

  2. ТЖ 13-15 СТРСПИС кірістірілген предикаттарын қолдану.

Әдебиет [5],[6],[8],[10],[11].
Тақырып 5. ИАЖ – де талқылаудың логикалық және эвристикалық әдістері.

Жоспары:

  1. ИАЖ – де талқылаудың логикалық және эвристикалық әдістері

  2. Эвристикалық әдіс

Тапсырмалар:

  1. ТЖ16-17 СТРСПИС кірістірілген предикаттарын қолдану

  2. ТЖ 18 Прологтағы арифметика

Әдебиет [6],[8],[10],[11],[15],[16].
Тақырып 8. Нейрондық желілер. Эксперттік жүйелерді жобалау этаптары: идентификация, концептуалдану, формалану, іске асу, тестілеу, дұрыс іске қосу. Жобалау үрдісінің қатысушылары: эксперттер, білім бойынша инженерлер, соңғы қолданушылар.

Жоспары:

  1. Нейрондық желілер.

  2. Эксперттік жүйелерді жобалау этаптары.

Тапсырмалар:

  1. ТЖ 19 - 20 Прологтағы рекурсия Тізімді сұрыптау

  2. ТЖ 21 « Толтырылған сауыт» логикалық есебін шығару. Пролгтағы графика.

  3. ТЖ22 «Монах» орындаушысымен логикалық есеп шығару

Әдебиет [2],[10],[11],[13],[14].
8. Өздік жұмысына арналған тапсырмалар

Тақырып 1. Интеллектуальды ақпараттық жүйе түсінігі. Негізгі қасиеттері. ИАЖ классификациясы.

Тапсырма:

  1. Интеллектуальды ақпараттық жүйелерінің даму тарихы


Тақырып 2. Эксперттік жүйелер. Эксперттік жүйелердің құрамдас бөліктері: білім қоры, енгізу механизмы, білімді қабылдау мен түсіндіру механизмы, интеллектуальды интерфейс.

Тапсырма:

  1. Турбо Пролог тіліндегі Синтаксис. Термдер. Константалар.Жалпы құрылымы


Тақырып 3. Білім қорын ұымдастыру. Пәндік(фактуальды) және проблемалық (операциялық) білімдер.

Тапсырма:

  1. Құрылымдар және білімді классификациялау әдістері

Тақырып 4. Білімді ұсынудың декларативтік және процедуралық формалары. Білімді ұсыну әдістері

Тапсырма:

  1. Білімді беру әдістері: бірінші ретті предикаттардың логикасы; ережелер - өнімдер; семантикалық желілер және фреймдер

Тақырып 5. ИАЖ – де талқылаудың логикалық және эвристикалық әдістері.

Тапсырма:

  1. «Павлодар ескерткіштері» ақпараттық – іздеу жүйесін жасау


Тақырып 6. Дедукция индукция, аналогия негізіндегі талқылаулары. Білімнің нақты емес қорытындылры. Қорытындылардың бірқалыпты еместілігі.

Тапсырма:

  1. Тізімдегі предикаттар.Пасьянстар салу.


Тақырып 7. Статистикалық және динамикалық эксперттік жүйелер. Білім алу. Қордан білімді алып шығу.Мысалдар ретінде машиналық оқу.

Тапсырма:

  1. Нейрондық жүйелердің программалық және аппараттық орындалу


10.СӨЖМ кеңестерінің кестесі (СӨЖМ СӨЖ-ның 25%-ын құрайды)



Сабақ түрі

дюйсенбі

сейсенбі

сәрсенбі

бейсембі

жұма

сенбі

1.

Дәрістер бойынша кеңес беру













12.35

13.25





2.

Семинарлар бойынша кеңес беру







12.35

13.25











3.

СӨЖ сұрақтары бойынша кеңес беру
















12.35

13.25


5.

Тестілік тапсырмалар бойынша кеңес беру

12.35

13.25

















11.Студенттердің білімін тексеру кестесі
Пән бойынша тапсырмаларды орындау мен тапсырудың кестесі




Жұмыс түрлері

Тақырып, мақсаты және тапсырма мазмұны

Ұсынылатын әдебиеттер

Орындау ұзақтығы

бақылау формасы

Тапсыру мерзімі

1

2

3

4

5

6

7

1

Дәрістерге қатысу, дайындалу және топта жұмыс жасау

Интеллектуальды ақпараттық жүйелерінің даму тарихы

Девятков ВВ. Системы искусственного интеллекта. М.: Изд-во МГГУ им. Баумана, 2001.

3 апта

Сабаққа қатысу

4-ші апта

2

Тәжірибелік жұмысын орындау және уақытында тапсыру

Турбо Пролог тіліндегі Синтаксис. Термдер.

Лорьер Ж.-Л. Системы искусственного интеллекта. М: Мир. 2004.

2 апта

Сабаққа қатысу

6-шы апта

3

СӨЖ орындау және қорғау

Құрылымдар және білімді классификациялау әдістері

Искусственный интеллект. Справочник в З-х томах. — М.: Радио и связь, 2003.

2 апта

коллоквиум

8-ші апта

4

Межелік бақылау

1,2 тақырып







тест

9-шы апта

5

Дәрістерге қатысу, дайындалу және топта жұмыс жасау

Білімді беру әдістері: бірінші ретті предикаттардың логикасы; ережелер - өнімдер; семантикалық желілер және фреймдер

Уотермен д. Руководство по экспертным системам. М.: Мир. 2003.

2 апта

Сабаққа қатысу

11-ші апта

6

Тәжірибелік жұмысын орындау және уақытында тапсыру

«Павлодар ескерткіштері» ақпараттық – іздеу жүйесін жасау

Элти Дж.. Кумбс М. Экспертные системы. Концепции и примеры. — М.: Финансы и статистика. 2002.

3 апта

Сабаққа қатысу

13 апта

7

СӨЖ орындау және қорғау

Тізімдегі предикаттар.Пасьянстар салу

Попов Э.В. Экспертные системы. — М.: Наука, 2006

2 апта

коллоквиум

14 апта

8

Межелік бақылау

2,3 тақырыптар







тест

15-ая неделя


12. Білім алушылардың оқытушымен өздік жұмысына кеңес беру кестесі

Барлық сұрақтар бойынша кеңес ағымдағы семестрдегі білім алушылардың оқытушымен өздік жұмысының кестесіне сәйкес жүргізіледі.


13. Білім алушылардың білімдерін бағалау критерийлері

«Интеллектуальды ақпараттық жүйелер» курсы практикалық курс болып саналады. Сондықтан міндетті түрде ағымдағы бақылаудың негізгі түрін құрайтын барлық практикалық, өздік жұмыс тапсырмаларын орындау міндетті болып табылады.

Егер Сіз барлық сабақтарға кешікпей қатысатын болсаңыз, барлық сабақтарға дайындықпен және белсенді қатысып отырсаңыз, барлық тапсырманы уақытында және сапалы орындап отыратын болсаңыз, онда бақылау шараларының күнтізбелік кестесінде көрсетілгендей жоғарғы ұпай жинайсыз.

Сабақтарға қатысу міндетті болып табылады. Себепті босатулар студентті зертханалық және өз бетімен жұмыстар кешенін орындамауынан босатпайды. Осындай жағдайда оқытушының кеңес беру уақытымен сәйкес студенттің жеке тапсырмалары бойынша қайта тапсыруына мүмкіндігі бар.

Дербес компьютермен жұмыстардан алынған практикалық дағдылар пән бойынша өз бетімен жұмысты орындау дұрыстылығымен бағаланады.

Студент сабаққа кешігетін болса, сабаққа кіргізілмейді және босатылған сабақты қайта тапсыруға мүмкіндігі болмайды.

Сабақтағы ережені бұзғаны үшін айып салынады – бір сабақтан 5 ұпай алынып тасталады.

Барлық аудиторлық уақыттар дәрістік сабақтарға, практикалық, зертханалық жұмыстарға және оқытушымен студенттің өздік жұмысы тапсырмалары бөлінеді. Әр сабаққа дайындық және барлық материалдарды оқу міндетті. Сіздің дайындықтарыңыз ауызша сұраулармен, бақылау жұмыстарымен және межелік бақылаулар тестілері мен тапсырмаларымен тексеріледі.

Семестрдің ортасы және аяғында 100 балдық шкаламен ағымды үлгерім анықталады (АҮ)

МБ-ың бағасы 100 баллды шкаламен анықталады.



Межелік бақылауға ағымды үлгерімнен баллдары бар студенттерғана жіберіледі.

АҮ және МБ қорытынды бағалары мен пәннің рейтингі анықталады (Р1 және Р2)

Р1(2) = AҮ 1(2)*0,7 + РК1(2)*0,3.
Егер студент МБ өте алмаса онда және 50 ден төмен балл алса, онда деканат МБ жеке тапсырудың уақытын тағайындайды.

Студенттің рейтингтен өту (РӨ) бағасын келесі түрде есептейді

РӨ = (Р1+Р2)/2.

Егер пәнен жұмыс жоспары бойынша курстық жұмыс және емтихан болса онда рейтингтан өтуі анықталу кезінде курстық жұмыстың бағасы ескеріледі.

РӨ = (Р1+Р2)* 0,7/2 + КР*0,3.

Сырттай оқитын студенттерге рейтингтен өту бағасы келесі түрде есептеледі

РӨ = Р1 немесе РӨ = Р1*0,7 + КР*0,3.

Қорытынды бақылауға келесі студенттер жіберіледі:

- жұмыс бағдарламасы бойынша барлық талаптарын: СӨЖ жұмыстарын, барлық зертқаналық және тәжірибелік тапсырмаларды жасап өткізген жағдайда

- курстық жұмыстан жақсы баға алса және соған орай рейтингі 50 –ден жоғары болу керек.

5 Студенттің әр пәннен оқу жетістіктерінің денгейін (соның ішінде қорытынды баға ретінде МЕ болса да) қорытынды бағамен анықталады (Қ), қорытынды баға РӨ және ҚБ (қорытынды бағалау – емтихан, диф. есеп, немесе курстық жұмыс)

И = РД*0,6 + ИК*0,4


КП/КЖ комиссия алдында қорғалады. Қорытынды баға, егер студент РӨ және қорытынды бағалаудан жақсы баға алған жайдағана есептеледі. Егер қорытынды бағалауға сепесіз келмесе, онда ло «қанағатанралық емес» деп қабылданады Емтиханның нәтижесі сол күні немесе ерьенгі күні жарияланады.

Қорытынды бағалауда алған бағаны жақсы бағаға көтеру үшін қайта тапсырылмайды.

Егер академиялық қарыздар болса, онда студен сол пәнді ақылы түрде қайта оқиды.

Қорытынды бақылау екі тапсырмадан тұрады:

1. Тест (50 сұрақ)



2. Тәжірибелік тапсырма

Әріптік жүйе бойынша баға

Балдардың цифрлық эквиваленті

Пайыздық мазмұны

Дәстүрлі жүйе бойынша баға

A

4,0

95-100

Өте жақсы

A-

3,67

90-94

B+

3,33

85-89

Жақсы

B

3,0

80-84

B-

2,67

75-79

C+

2,33

70-74

Қанағатарлық

C

2,0

65-69

C-

1,67

60-64

D+

1,33

55-59

D

1,0

50-54

F

0

0-49

Қанағатарлықсыз



14.Әдебиеттер тізімі

Негізгі:

  1. Девятков ВВ. Системы искусственного интеллекта. М.: Изд-во МГГУ им. Баумана, 2001.

  2. Лорьер Ж.-Л. Системы искусственного интеллекта. М: Мир. 2004.

  3. Искусственный интеллект. Справочник в З-х томах. — М.: Радио и связь, 2003.

  4. Джексон Э. Экспертные системы. — М.: Мир, 2001.

  5. Уотермен д. Руководство по экспертным системам. М.: Мир. 2003.

  6. Элти Дж.. Кумбс М. Экспертные системы. Концепции и примеры. — М.: Финансы и статистика. 2002.

  7. Попов Э.В. Экспертные системы. — М.: Наука, 2006

  8. Каллан Р. Основные концепции нейронных сетей. — Рrentice Hall, Наи, 2003.

  9. Круглов ВВ., Борисов ВВ. Основные положения теории нейронных сетей. — М.: Финансы и статистика, 2002

  10. Поспелов . "Справочник по ИИ том-2".

  11. Люгер, Джордж, Ф. Искусственный интеллект: стратегии и методы решения сложных проблем, 4-е издание. : Пер. с англ. - М.: Издательский дом "Вильяме", 2003. - 864 с.-С. 777-840.


Қосымша әдебиеттер

  1. Болотова Л.С., Комаров М.А., Смольянинов А.А. Системы искусственного интеллекта. Теоретические основы СИИ и формальные модели представления знаний: Учеб. пособие - М.: МИРЭА, 1998. - 108 с.

  2. Искуственный интеллект. Кн.1 Системы общения и экспертные системы/ Под ред. Э.В.Попова. – М.: Радио и связь,2000

  3. Балдин К.В., Уткин В.Б, Информатика. Учебник для вузов.- М.: Проект, 2003. С.304

  • IIS 3303 - Интеллектуалды ақпараттық жүйелер пәнінен бағдарламасы (Syllabus) Павлодар, 2013 ж.
  • Құрастырушы: аға оқытушы Ақанова А.С.
  • Кафедра меңгерушісі ___________________ Оспанова Н.Н.
  • Әріптік жүйе бойынша баға Балдардың цифрлық эквиваленті Пайыздық мазмұны Дәстүрлі жүйе бойынша баға
  • A 4,0 95-100 Өте жақсы
  • 85-89 Жақсы B 3,0 80-84
  • 70-74 Қанағатарлық C 2,0 65-69
  • 55-59 D 1,0 50-54 F

  • жүктеу 353.3 Kb.